Afgelopen weken zijn er meerdere getuigenissen naar buiten gekomen over een berucht Israelisch detentiecentrum: Sde Teiman. In de voorbije maanden hebben honderden Palestijnse gevangenen hier vastgezeten. Hoe zit dat precies?
Vloed aan terroristen en verdachten
Na de aanval van Hamas op 7 oktober kreeg Israel te maken met grote problemen. Vlak na de aanval hield Israel honderden Hamas-terroristen aan, die hadden meegedaan aan de aanval van 7 oktober. Nadat het Israelische tegenoffensief startte kwamen hier nog eens duizenden verdachten bij.
Israel behandelt deze personen veelal als “unlawful combatants”. Dat betekent dat Israel hen niet ziet als krijgsgevangenen, maar als een aparte categorie. Het gaat namelijk om verdachte militanten die behoren bij terreurbewegingen zoals Hamas. In Israel gold al een wet die bepaalde hoe met dit soort gevangenen moet worden omgegaan. Tijdens de oorlog is deze wet aangepast, waardoor verdachte “unlawful combatants” nu wekenlang vastgezet kunnen worden.
Sde Teiman
Sde Teiman is een legerbasis in de Negev. Om de stroom aan “unlawful combatants” op te kunnen vangen is hier een tijdelijk detentiecentrum neergezet. Alleen deze categorie verdachten bevinden zich hier in deze gevangenis. De bedoeling was dat verdachten hier slechts tijdelijk gedetineerd zouden worden, totdat er plaats zou komen in een reguliere gevangenis. Maar door de enorme instroom aan verdachten verliep dat anders. Sinds 7 oktober heeft Israel maar liefst 14.500 Palestijnen opgepakt, waaronder 4.500 “unlawful combatants”. De faciliteit was speciaal bedoeld voor de meest gevaarlijke gevangenen.
De verdachten worden verhoord, om te bepalen of ze langer vast moeten blijven zitten. Vaak gaat het om groepen verdachten die zijn aangehouden. Het is aan de Israelische autoriteiten om de Hamasstrijders te scheiden van de burgers. Velen blijken burger te zijn en zijn terug naar de Gazastrook. De rest blijft vastzitten.
De verhalen en de beelden over de faciliteit laten zien dat het niet een reguliere gevangenis is. Het bestaat uit meerdere hangars, waarin de gevangenen in groepen worden vastgehouden. Gevangenen moesten hier soms wekenlang verblijven. In sommige gevallen waren de gevangenen ook lange tijd geblinddoekt. Meerdere mensenrechtenorganisaties hebben een zaak aangespannen bij het Israelische Hooggerechtshof, met als doel om de faciliteit te laten sluiten.
Militair aanklager
De Israelische overheid ontkent dat er sprake is van marteling en slechte behandeling op grote schaal. In individuele gevallen doet de militair aanklager onderzoek. Zij gaf aan dat haar kantoor 70 onderzoeken is gestart, waaronder een beruchte zaak bij Sde Teiman vanwege seksueel geweld. In deze zaak zijn negen militairen aangehouden. Eerder al was een andere militair aangehouden vanwege mishandeling van gedetineerden, die de verdachte ook opnam op zijn mobiele telefoon. De staat stelt dat de strenge behandeling nodig is, omdat het gaat om Hamasstrijders die een groot veiligheidsrisico vormen.
De militair aanklager doet verder onderzoek naar 35 verdachten die zijn overleden in Israelische detentiecentra. In veel gevallen gaat het daarbij om terroristen, die gewond zijn geraakt bij confrontaties met het Israelische leger in de Gazastrook. Maar er zijn ook andere gevallen, die op dit moment nader onderzocht worden door de militaire aanklager.
Lastige situaties
De beschuldigingen zijn vooral gebaseerd op getuigenissen van ex-gedetineerden en een aantal klokkenluiders. Het is belangrijk dat Israel de beschuldigingen serieus neemt. De militaire aanklager moet het onderzoek uitvoeren en het is duidelijk dat zij haar werk serieus neemt, ondanks de bedreigingen aan haar adres.
Het is een lastige situatie, omdat misbruik snel op de loer ligt. In het centrum zitten veel leden van de Nukba-eenheid van Hamas vast, die betrokken waren bij het bloedbad van 7 oktober. Dat roept veel woede op en kan leiden tot problematische situaties. Het is van belang voor Israel om voldoende maatregelen te nemen om de veiligheid te waarborgen, maar ook de rechten van gedetineerden. Daarmee onderscheidt Israel zich namelijk juist van de omliggende landen en terreurbewegingen.
Omvang probleem
De vraag is natuurlijk hoe groot nu dit probleem is. Veel organisaties roepen dat dit op grote schaal gebeurt, maar dat is lastig vast te stellen. Het gaat nu om een handvol klokkenluiders en een groep ex-gedetineerden, maar volgens veel organisaties zou dit slechts het topje van de ijsberg zijn. Het is lastig voor Israel om zich hiertegen te verdedigen. Zelfs het oppakken van de negen soldaten leidde tot kritiek op Israel, omdat het alleen maar voor de bühne zou zijn. Het werk van de militair aanklager krijgt ook weinig aandacht.
In de jaren 2017-2021 bleek dat er 1.260 klachten waren ingediend tegen soldaten van het Israelische leger. Onder supervisie van de militair aanklager start er dan eerst een intern onderzoek. In 248 gevallen leidde dat tot een strafrechtelijk onderzoek, ongeveer 20%. Dat wordt in verreweg de meeste gevallen uitgevoerd door de militaire aanklager. Uiteindelijk zijn er enkele zaken die leiden tot een strafrechtelijke veroordeling. De meeste zaken worden afgedaan met disciplinaire maatregelen.
Gebruik tegen Israel
De berichtgeving rondom Sde Teiman leidt tot forse beschuldigingen, met soms zelfs onjuiste insinuaties. Een artikel van de NOS start als volgt: “Opgesloten in kooien met de handen en voeten gebonden, midden in de hete woestijn. Palestijnse gevangenen kregen in het detentiekamp Sde Teiman te maken met marteling, vernedering en seksueel geweld door Israëlische soldaten, soms maandenlang. Tientallen gevangenen zijn omgekomen.” De laatste zin suggereert dat er tientallen gevangenen zouden zijn omgekomen door de behandeling in de gevangenis. Zoals hierboven vermeld gaat het vaak om Hamasterroristen uit de Gazastrook, die in veel gevallen gewond zijn geraakt in gevechten.
In een andere video van de NOS staat als onderschrift: “In Sde Teiman werden duizenden Palestijnen gemarteld”. Een claim die absoluut onjuist is. Het is belangrijk om te berichten over mogelijke misstanden, ook in Israel. Maar de teksten die gebruikt worden door bijvoorbeeld NOS laten een zekere vooringenomenheid zien tegenover Israel. Dat is schadelijk en doet afbreuk aan rapportages over dit moeilijke en gevoelige onderwerp. Het delen van volledige en objectieve informatie is dan juist van het allergrootste belang.