In het Midden-Oostenconflict lijkt het zwaartepunt wederom naar een andere regio te verschuiven. Waar veertien maanden geleden het conflict begon in Israel en er vervolgens een jaar lang met name in Gaza gevochten werd, was vanaf september vorig jaar vooral Libanon het strijdtoneel. Nu lijkt het zuiden van het Arabisch schiereiland het volgende theater te worden. Terreurgroep Ansar Allah, ook bekend als de Houthi’s, hebben hun aanvallen op Israel geïntensiveerd. Al meer dan een jaar terroriseren de rebellen bovendien de internationale scheepvaart. Het geduld bij Israel en de Verenigde Staten raakt op.
Mengen in de strijd
De Houthi’s sloten zich vrijwel direct na 7 oktober 2023 aan bij Hamas. Twee weken na het bloedbad startte de Jemenitische terreurbeweging met het afvuren van ballistische raketten op Israel. Het Arrow Defense System wist deze projectielen te onderscheppen. Gelijktijdig begon de groepering met het aanvallen van commerciële scheepvaart in het Rode Zeegebied. Naar eigen zeggen zijn alleen schepen met een relatie tot Israel doelwit, maar daar blijkt in de praktijk weinig van te kloppen. Ogenschijnlijk willekeurig worden vrachtschepen gekaapt, geënterd, beschadigd of zelfs tot zinken gebracht. De crisis in de Rode Zee kostte de internationale handel al miljarden.
Exact een jaar geleden begon een internationale coalitie derhalve met een tegenreactie. Onder leiding van de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk werden honderden Houthidoelen in Jemen aangevallen. Desondanks hebben de geallieerde luchtaanvallen niet weten te verhinderen dat de terreurbeweging nog altijd de scheepvaart ontregelt en raketten kan afschieten op Israel. De laatste weken zijn die beschietingen juist in intensiteit en frequentie toegenomen, waardoor de Joodse staat nu ook zelf reageert met luchtaanvallen. Bij monde van overheidsfunctionarissen heeft Israel de Houthi’s gewaarschuwd dat hen hetzelfde lot te wachten staat als Hamas en Hezbollah.
De Houthi’s maken al meer dan een jaar de internationale scheepvaart onveilig met beschietingen en kapingen.
Niet eenvoudig
In dat geval zijn de vooruitzichten voor de Jemenitische terreurbeweging niet bijster positief. Hun wapenbroeders in respectievelijk Gaza en Libanon zijn totaal ontmanteld. Premier Benyamin Netanyahu gaf een stevige waarschuwing af: “Na Hamas, Hezbollah en het Assad-regime in Syrië, zijn de Houthi’s praktisch de laatste arm van de Iraanse as van het kwaad. Ze komen er nu achter, en zullen er op de harde manier achter komen, dat wie Israël kwaad doet – een zeer zware prijs zal betalen.” Danny Danon, de Israelische vertegenwoordiger bij de Verenigde Naties, waarschuwde de Houthi’s dat zij ‘hetzelfde ellendige lot als Hamas en Hezbollah’ te wachten staat als zij doorgaan met hun aanvallen.
De harde woorden ten spijt zal dat geen gemakkelijke opgave worden. Het staat buiten kijf dat de Jemenitische terreurgroep geen partij is voor de Israelische strijdkrachten, maar onderschatting is niet op zijn plaats. Aan de Houthi’s kleeft nog altijd, ten onrechte, een wat amateuristisch imago. Ook binnen Israel wordt er vaak lacherig gedaan over de ‘qatkauwende schaapsherders’ uit de hoogvlaktes van Jemen. Toch moet de groepering inmiddels serieus genomen worden. Met Iraanse hulp heeft Ansar Allah zich kunnen ontwikkelen van bergmilitie tot een waar terreurleger. Volgens VN-experts telt de groep inmiddels 350.000 strijders. Daarnaast beschikt het over geavanceerd wapentuig, geproduceerd en geleverd door Iran.
Extremisme
Daar hebben Israeli’s de afgelopen tijd kennis mee gemaakt. Twee weken geleden raakten enkele tientallen mensen gewond bij een raketinslag bij een speeltuin in een park in Tel Aviv. Twee dagen eerder werd al een school verwoest door een voltreffer vanuit Jemen. Daarbij raakte gelukkig niemand gewond. Ook in de afgelopen dagen moesten weer miljoenen Israeli’s hun toevlucht zoeken in schuilkelders door beschietingen vanuit Jemen. Strategisch zijn de aanvallen min of meer onverklaarbaar. Van de As van verzet zijn enkel nog Ansar Allah en Iran zelf over. Teheran is bovendien kwetsbaarder dan ooit nu de bondgenoten en de luchtverdediging van het regime uitgeschakeld zijn.
Er moet dan ook niet getracht worden de aanvallen van de Houthi’s binnen een rationeel kader te plaatsen. Nog meer dan bij Hamas en Hezbollah voert hier ideologische overtuiging en religieus fanatisme de boventoon. Alleen al de slogan van de Jemenitische terreurclub spreekt boekdelen: “God is groot, Dood aan Amerika, Dood aan Israël, Verdoem de Joden, Overwinning aan de Islam.” Daarmee gaan de Houthi’s nog een stap verder dan hoofdsponsor Iran, dat zich beperkt tot “Dood aan Amerika, Dood aan Israel.” Het virulente antisemitisme van Ansar Allah moet begrepen worden binnen de context van hun religieuze achtergrond.
Militanten van Ansar Allah brengen de nazigroet.
Strijd in het DNA
Ansar Allah ontstond als een etnisch-religieuze groepering in de gebergten van Noordwest-Jemen. Het gaat in dit geval van aanhangers van het Zaidisme, een stroming binnen de Sjiitische islam. De Houthi’s volgen daarbij een meer extremistische vorm (Jarudisch Zaidisme) dan de meeste Zaidi’s, die tot het Haduwistisch Zaidisme behoren. De Houthi’s houden er een zeer letterlijke lezing van de koran op na.[1] Daarnaast zien zij zichzelf als de rechtstreekse afstammelingen van de profeet Mohammed (Hasjemieten).[2] Dat zorgt ook voor een superioriteitscomplex; alle niet-Hasjemieten worden als inferieur beschouwd en ‘ongelovigen’ zijn addergebroed voor de Houthi’s. De religieuze stroming waartoe de Houthi’s behoren erkent bovendien enkel imams die de wapens opnamen tegen ‘onderdrukking’, in de historische context gaat het dan met name om de Omajjaden.
Vanwege die overtuiging zien de Houthi’s het echter als hun plicht voortdurend de wapens op te nemen tegen elementen die als onderdrukkend worden gezien. Eind jaren negentig en aan het begin van de twintigste eeuw waren dat vooral Salafistische en Wahabistische – beide Soennitische – groeperingen en de Jemenitische overheid. De Amerikaanse invasie van Irak in 2003 vormde een kantelpunt; vanaf dat moment werden de V.S. en Israel de grote vijand.[3] Waar de Amerikanen het vooral moest ontgelden vanwege hun inmenging in het Midden-Oosten, gold voor Israel een meer duistere reden om in het vijandsbeeld van de Houthi’s te komen.
Jodenhaat
Als Joodse staat symboliseert Israel het kwaad in zijn puurste vorm volgens de Houthi’s. De groepering ziet in het ‘internationale Jodendom’ een groep die ‘aan de touwtjes trekt’ en corruptie verspreid in de wereld.’ Hierin komt de aloude antisemitische complottheorie van Joodse wereldoverheersing op weinig verhullende wijze naar voren. Na de Tweede Wereldoorlog was dat idee in Europa taboe, maar in de islamitische wereld razend populair. De Protocollen van de wijzen van Zion ging in het Midden-Oosten als warme broodjes over de toonbank.[4]
Voor de Zaidi’s – en dan met name de Jarudische tak – geldt dat een afkeer van Joden al veel verder teruggaat dan de twintigste eeuw. Al in de vroege middeleeuwen werden Jemenitische Joden vervolgd in wat toen een Zaidisch rijk was.[5] Halverwege de twaalfde eeuw nam dat extreme vormen aan, toen Joden op straffe van de dood en masse geforceerd werden zich te bekeren tot de islam.[6] Vervolging van Joden door de heersende Zaidi’s bleef tot aan de Ottomaanse verovering in conjuncturen aanhouden. De Zaidi’s zien Joden als onrein en als moordenaars van de profeten, wat hun diepgewortelde haat jegens Joden verklaart.[7]
Na de val van het Ottomaanse rijk kwam Jemen weer in Zaidische handen, wat wederom slecht nieuws was voor de resterende Joodse gemeenschap. Tussen 1918 en 1940 nam al een aanzienlijk deel de benen. Gedurende de Tweede Wereldoorlog was er in de islamitische wereld veel sympathie voor de Nazi’s, zo ook in Jemen.[8] Het anti-Joodse sentiment kwam aldaar tot uitbarsting in 1947, toen na de stemming in de Verenigde Naties over het verdelingsplan voor Mandaatgebied Palestina een bloedige, meerdaagse pogrom uitbrak in Aden.[9] Meer dan tachtig Joden vonden de dood en het Joodse leven was plotsklaps weggevaagd uit de florerende havenstad. Tussen 1947 en 1950 vertrokken bijna vijftigduizend Joden uit Jemen, vrijwel de gehele gemeenschap.[10]
Er wachtte geen rooskleurige toekomst op de resterende Joden in Jemen. Met name vanaf de millenniumwisseling werd het levensgevaarlijk voor de paar honderd Joden die in de golfstaat achter waren gebleven. De toch al zwaar antisemitische Houthibeweging radicaliseerde onomkeerbaar tussen 2004 en 2010.[11] De terreurgroep won steeds meer terrein in het land en bedreigde de Jemenitische Joden openlijk. Daarbij werd ook daad bij woord gevoegd; meerdere moorden op Joden en vernieling van synagogen en Joodse begraafplaatsen gaf ook de laatst overgebleven Joden het laatste zetje. Degenen die weigerden te vertrekken werden door de Houthi’s gedeporteerd.
Het antisemitisme zit diep verankerd in de Houthi-ideologie.
Heilige oorlog
Jemen mag dan etnisch gezuiverd en daarmee Judenfrei zijn, voor de Houthi’s is daarmee hun doel nog niet bereikt. Zoals eerder hierboven beschreven beschouwt de beweging ‘het internationale Jodendom’ als duivels. De staat Israel belichaamt dat ultieme kwaad volgens de Houthidoctrine. Waar de beweging überhaupt dus al ideologisch zeer extreem is, heeft de sociaal-economische situatie van Jemen invloed op nog verdere radicalisering van de Houthi’s. De terreurgroep rekruteert vrijwel uitsluitend uit niet- of laagopgeleide mannen.[12]
Deze groep is zeer vatbaar voor extremistische opvattingen, die bovendien door de Houthi-elite wordt aangewakkerd. ‘De Joden’ krijgen de schuld van de deplorabele situatie waarin het land zich bevindt, wat de aantrekkingskracht van Ansar Allah sterk vergoot.[13] De beweging houdt zich intensief bezig met het religieus indoctrineren van zijn laagopgeleide, zeer fanatieke aanhang. Het religieuze zwaard snijdt daarbij aan twee kanten; enerzijds verschaft het de Houthi’s legitimatie om te heersen over hun onderdanen, anderzijds voorziet het de gefrustreerde bevolking van een zondebok.
Conclusie
De Houthi’s vormen momenteel de laatst overgebleven bondgenoot van Iran in de strijd tegen Israel. Dat er vaak lacherig wordt gedaan over de Houthi’s, is onterecht. De groepering is door jarenlange strijd battle-hardened geworden.[14] Het wapenarsenaal, dat met Iraanse steun verkregen is, liegt er niet om en is zeer geavanceerd. In de aanhang van Ansar Allah treft de Joodse staat bovendien zeer fanatieke extremisten, die gebrand zijn op de uitroeiing van Joden en daarvoor graag bereid zijn te sterven. Overigens is dat laatste nog niet eens zo eenvoudig; de Houthi’s hebben zich, net als Hamas en Hezbollah, stevig ingegraven onder de grond. Een uitgebreid tunnelnetwerk diep onder het rotsachtige landschap van Noord-Jemen maakt dat Amerikaanse en Israelische luchtaanvallen waarschijnlijk niet voldoende zijn om de beweging uit te schakelen. Omdat vanwege de enorme afstand de inzet van grondtroepen vrijwel uitgesloten is, lijkt Israel voorlopig niet van de Jemenitische terreurbeweging af te komen.
Bronnen
[1] Kuznetsov, A., ‘The Houthi Movement in Context of the Religious and Tribal Situation in Yemen’ in Contemporary Arab Affairs no. 17 (2024), 498.
[2] Palik, J. et al., ‘Ansar Allah (Houthi Rebels) in Handbook of Terrorist and Insurgent Groups: A Global Survey of Threats, Tactics, and Characteristics (2024), 503.
[3] Palik, ‘Ansar Allah’, 506.
[4] Avi Beker, ‘The Forgotten Narrative: Jewish Refugees from Arab Countries’ Jewish Political Studies Review no. 17-3/4 (2005), 15-16.
[5] Blady, K., Jewish Communities in Exotic Places (2000), 9.
[6] Franklin, A. et al., Jews, Christians and Muslims in Medieval and Early Modern Times (2014), 181.
[7] Blady, Jewish Communities, 10.
[8] Mallmann, K.M. & Cuppers, M., Nazi Palestine: The Plans for the Extermination of the Jews in Palestine (2010), 132-139, 160-163.
[9] Beker, ‘The Forgotten Narrative’, 9.
[10] Parfitt, T., The Road to Redemption: The Jews of the Yemen 1900–1950, (1996), 229–245.
[11] Palik, ‘Ansar Allah’, 506.
[12] Ibidem, 504.
[13] Kuznetsov, A., ‘The Houthi Movement’, 503-505.
[14] Palik, ‘Ansar Allah’, 508.