Onlangs verscheen er een opinieartikel in de Volkskrant, dat betoogde dat het bestaansrecht van Israel erkennen net zoiets is als dat van zeemeerminnen erkennen. Al filosoferend stelt de schrijver dat Israel nooit meer zou kunnen ontstaan in deze tijd, dat het ingaat tegen het recht op zelfbeschikking van Palestijnen. Maar dat recht geldt nog zo goed voor Joden. Het feit dat er geen Palestijnse staat gekomen is komt volledig op het conto van de toenmalige leiders van het Arabische gedeelte van de bevolking van het mandaatgebied.
De context van 1947
De context van die tijd was dat Palestina in 1947 nog een mandaatgebied was, onder Britse controle. Het was geen land of eigen staat en de naam Palestina was vooral een gebiedsaanduiding. Toen de Britten na de Tweede Wereldoorlog afstand wilden nemen van het mandaatgebied kwam het probleem op het bordje van de nieuwbakken Verenigde Naties.
De VN stelden in november 1947 een verdelingsplan voor, dat op grote steun kon rekenen van de landen die op dat moment lid waren van de VN. De Joodse bevolking ging wel akkoord met het verdelingsplan van de VN uit 1947, de Arabische bevolking van het mandaatgebied niet. Het plan werd aangenomen met tweederdemeerderheid in de Algemene Vergadering (Resolutie 181). Het was dus internationaal gelegitimeerd, maar nooit uitgevoerd vanwege de afwijzing door de Arabische staten.
Na de stemming over het verdelingsplan startte het Arabische geweld tegen Joden, in de vorm van een burgeroorlog. Uiteindelijk kregen de Joden de overhand in dit geweld. In mei 1948 vertrokken de laatste Britten uit het gebied en riep Israel de onafhankelijkheid uit. Opnieuw was er een keuzemoment voor de Arabieren: zij hadden toen ook hun eigen staat kunnen uitroepen, maar lieten dit na. Historisch is dit ook te verklaren, omdat de meeste Arabieren in het gebied toen liever aansluiting wilden bij Groot-Syrië. Palestijns nationalisme kwam pas later op gang, door de uitzichtloosheid en de realisatie dat de andere Arabische landen niet geïnteresseerd waren in hun belang.
Wat er wel gebeurde was dat de Arabische buurlanden zich nu ook met het conflict gingen bemoeien. Zij vielen Israel binnen. Het lukte hen echter niet om de nieuwbakken staat weer klein te krijgen: Israel overleefde de oorlog. De grenzen van Israel zijn uiteindelijk niet bepaald door het verdelingsplan van de VN, want dat was nooit uitgevoerd. De praktische grenzen van het land werden de wapenstilstandslijnen van 1949 tussen Israel en de Arabische landen.
Zelfbeschikking voor iedereen
Een hoeksteen van de VN is het recht op zelfbeschikking van volken. Artikel 1 van het Handvest van de VN stelt als één van de doelen van de VN: ‘Tussen de naties vriendschappelijke betrekkingen tot ontwikkeling te brengen, die zijn gegrond op eerbied voor het beginsel van gelijke rechten en van zelfbeschikking voor volken(..)’. Dat geldt voor alle volken, zowel Druzen, Arabieren als Joden. Het idee dat Israel geen recht zou hebben om te ontstaan in 1948 is historisch en juridisch onhoudbaar. Elk volk heeft het recht op zelfbeschikking. Dat betekent inderdaad niet meteen het recht op een eigen staat. Maar dat geldt zowel voor Arabieren als voor Joden.
De schrijver stelde dat in een context van een BBB-pamflet, waarin staat dat nieuwkomers in ons land het bestaansrecht van Israel moeten erkennen. De achtergrond van de wens van BBB is vooral het bestrijden van antisemitisme. Want Israel is uiteindelijk een Joodse staat geworden, de enige op aarde. Het bestaansrecht van deze staat ontkennen heeft daarom in de ogen van BBB grote consequenties. Maar je kunt anderen inderdaad niet dwingen om ook dat bestaansrecht te accepteren. In de praktijk hebben genoeg landen Israel erkend als land. Ook voldoet Israel aan de andere criteria om een staat te mogen zijn.
Zelfbeschikking en terugkeer
Het argument van de schrijver dat Palestijnen wel recht hebben op een eigen staat is lastig te begrijpen, volgens zijn eigen redeneertrant. Hij stelt namelijk eerder terecht dat het recht op zelfbeschikking niet meteen betekent dat je als volk recht hebt op een staat. Dat is juist ook één van de problematische aspecten van het vonnis van het Internationaal Gerechtshof van juli 2024. In de uitspraak staat dat dit recht voor Palestijnen wel bestaat.
Het hof noemt ook het ‘recht op terugkeer’ van Palestijnse vluchtelingen, maar ook dat is niet een erkend internationaal rechtsbeginsel. Het is terechtgekomen in niet-bindende VN-resoluties en dat is ook wel logisch. Het uitgangspunt dient immers te zijn dat mensen kunnen terugkeren naar hun woningen na een oorlog. Maar in de praktijk hebben we gezien dat vele volkeren op drift raakten na de Tweede Wereldoorlog.
Bovendien was Israel op dat moment in oorlog met de Arabieren. Het laten terugkeren van de vluchtelingen zou politieke zelfmoord zijn geweest. Dat geldt ook nu nog voor Israel, het zou een einde aan de Joodse staat maken. Het is daarom ook van belang om vooral praktisch terug te kijken naar de historie en niet juridisch-theoretisch. Natuurlijk kun je Israel allerlei verwijten maken, maar de reden dat er nu nog steeds geen Palestijnse staat is ligt vooral in het eigen onvermogen van de Arabische en Palestijnse leiders. Dit was zichtbaar bij het ontstaan van Israel. Maar ook in 2000 en 2008 was dit onvermogen nog te zien, bij geklapte vredesonderhandelingen. Het is wellicht zinniger om hier op te reflecteren. Wie gaat discussiëren over het bestaansrecht van Israel vergeet dat het gaat om een staat die al tientallen jaren bestaat, die erkend is door de wereld en waar miljoenen mensen wonen.