Als eerste VN-lidstaat heeft Israel de onafhankelijke staat Somaliland erkend. De minuscule republiek in de Hoorn van Afrika gaat op haar beurt ook over tot erkenning van de Joodse staat, waarmee het zich aansluit bij een groeiend aantal islamitische landen dat officiële betrekkingen heeft met Israël. De diplomatieke stap heeft tot grote woede geleid bij een aantal landen van bedenkelijke signatuur en zelfs tot een spoedberaad van de VN-veiligheidsraad. De commotie berust echter op pure hypocrisie.
Somaliland geldt in tegenstelling tot Somalië als relatief stabiel. Toch is de commotie groot wanneer Israel tot erkenning over gaat, maar kan Somalië als totale failed state wel het voorzitterschap van de VN-veiligheidsraad toegewezen krijgen.
Hypocrisie
Somaliland is geen moderne uitvinding. Het kan zijn streven naar onafhankelijkheid staven op historische gronden. Al vanaf 1415 bestond er in het gebied waar nu de beperkt erkende republiek Somaliland gevestigd is een onafhankelijke staat. Dit Sultanaat Adal omvatte Somaliland en flarden van Djibouti en Ethiopië, maar geen grondgebied van Somalië. Ook na de koloniale opdeling van het Afrikaanse continent waren de gebieden gescheiden van elkaar. Het Britse deel kwam grofweg overeen met het huidige Somaliland, het Italiaanse deel met het huidige Somalië. Pas na de dekolonisatie in de jaren zestig van de vorige eeuw werden de gebieden samengevoegd.
Historisch gezien kan Somaliland dus wel degelijk aanspraak maken op onafhankelijkheid binnen de huidige grenzen. Toch valt de Israelische erkenning van de republiek niet in goede aarde. Opvallend is dat het vooral dubieuze staten zijn die vocaal hun afkeuring uitspreken. Turkije bijvoorbeeld was woest, wellicht niet om de laatste plaats omdat het zelf ook al geruime tijd de aspiraties van het Koerdische volk op autonomie hardhandig onderdrukt. China was ook furieus, waar mogelijkerwijs ook het eigen ongemak met Taiwan een rol speelt.
Failed state
De EU kwam niet geheel verrassend met een zwak statement dat ‘de soevereiniteit van Somalië gerespecteerd moet worden.’ Over die veronderstelde soevereiniteit valt echter wel te twisten. Somalië geldt als een failed state. Sinds het uiteenvallen van de Somalische staat begin jaren negentig na een bloedige burgeroorlog ontbreekt het er ten enenmale aan een centraal gezag dat effectieve controle over het grondgebied uitoefent. Ook het geweldsmonopolie ligt in de verste verten niet bij de staat. De federale regering heeft nauwelijks controle buiten Mogadishu en heeft ook in de hoofdstad de hulp nodig van een Afrikaanse interventiemacht (ATMIS). Clans en bendes gaan elkaar te lijf en moordpartijen zijn er aan de orde van de dag.
De dreiging van jihadistische bewegingen ligt er bovendien nog altijd op de loer. Het Somalische regeringsleger vecht al twintig jaar met wisselend succes tegen Al-Shabaab, de lokale afdeling van Al Qaeda in de Hoorn van Afrika. Al Shabaab had tot 2011 zelfs de controle over hoofdstad Mogadishu en controleert tot op de dag van vandaag zo’n dertig procent van het grondgebied van Somalië, vooral in het zuiden. In het noorden van Somalië, de streek Puntland, is de lokale afdeling van Islamitische Staat (ISSP) aanwezig. De twee terreurbewegingen kunnen onderling niet met elkaar door een deur, maar dat Mogadishu en het federaal controleerde deel van Somalië de facto ingesloten zit tussen twee jihadistische terreurorganisaties is reden voor bezorgdheid.
Somalië geldt als failed state. De federale overheid heeft minder controle dan terreurorganisatie Al Shabaab. Verder maken clans, bendes en de lokale tak van Islamitische Staat de dienst uit.
Schijnvertoning
Somalië voldoet niet aan de criteria om een staat te zijn. Er is geen effectief centraal gezag met geweldsmonopolie en geen duidelijk afgebakend territorium. De bevolking lijdt onder extreme armoede, het land kent een dramatische levensverwachting en de economie is non-existent. Piraten maken de kustwateren onveilig voor de internationale scheepvaart. Terreurbewegingen controleren meer grondgebied dan de federale regering. Die dreiging is zelfs zo groot dat het risico reëel is dat Somalië binnen afzienbare tijd een jihadistische staat zal worden.
Toch weerhoudt dat de Verenigde Naties er niet van om Somalië per 1 januari 2026 aan te stellen als voorzitter van de VN-veiligheidsraad. Het toont de diepe rot aan binnen de VN, die steeds meer gaat lijken op een slechte parodie van zichzelf. De beslissing van Israel om Somaliland te erkennen leidde prompt tot een spoedberaad van diezelfde VN-veiligheidsraad. Dat is op zijn minst opmerkelijk te noemen, daar Somaliland in tegenstelling tot zijn gefaalde buurman wel geldt als een relatief stabiele staat. Begin dit jaar werd Saudi-Arabië verkozen tot voorzitter van de VN-vrouwenrechtencommissie, een rol die eerder werd ingenomen door niemand minder dan de Islamitische Republiek Iran. De uiterst bedenkelijke reputatie van deze landen op het gebied van vrouwenrechten was daarvoor blijkbaar geen bezwaar. De VN delegitimeert zichzelf tot een farce.
Dubbele moraal
Diverse VN-lidstaten buitelden over elkaar heen om Israel te veroordelen vanwege de erkenning van Somaliland. Dat is opmerkelijk, aangezien veel van deze landen wel eenzijdig de Palestijnse staat hebben erkend zonder dat daar enige basis voor is. In Gaza en de ‘Westelijke Jordaanoever’ bestaat geen effectief centraal gezag met geweldsmonopolie en evenmin bestaat er een duidelijk afgebakend territorium. Dat met de beste fantasie niet wordt voldaan aan de randvoorwaarden van het bestaan van een staat is klaarblijkelijk geen bezwaar voor deze landen. Bovendien is er, in tegenstelling tot Somaliland, geen historische basis; er heeft nooit een Palestijnse staat bestaan.
Om deze klagende landen met gelijke munt terug te betalen: een Palestijnse staat erkennen kan ook gezien worden als een aanval op de territoriale soevereiniteit van Israel. Judea en Samaria, zoals de Westelijke Jordaanoever eigenlijk heet, zijn van origine Joodse gebieden en uiteindelijk geconfisqueerd door de Arabische kolonisator. De Amerikaanse VN-gezant Tammy Bruce verwoordde de dubbele moraal treffend: “Earlier this year, several countries, including members of this council, made the unilateral decision to recognize a nonexistent Palestinian state. And yet, no emergency meeting was called to express this council’s outrage. This council’s persistent double standards and misdirection of focus distract from its mission of maintaining international peace and security.”
Paniekvoetbal
Israel zelf is niet onder de indruk van de internationale verontwaardiging. Het beroept zich op het recht om, net als iedere ander land, betrekkingen aan te gaan met welke staat het maar wil. De Joodse staat zal, volgens buitenlandminister Gideon Sa’ar, Somaliland helpen op een breed niveau, waaronder op het gebied van landbouw, gezondheidszorg, technologie en economie. De Israelische erkenning kwam op verzoek van Somaliland zelf. Voor de Joodse staat zitten er ook strategische voordelen aan.
Aan de andere kant van de Golf van Aden ligt het westen van Jemen, het gebied waar terreurorganisatie Ansar Allah actief is. Deze groep, ook wel bekend als de Houthi’s, bestoken Israel regelmatig met raketten en drones. Vanuit Israel is het vanwege de enorme afstand niet eenvoudig om terug te slaan met de luchtmacht. Een mogelijke Israelische militaire basis in Somaliland, zoals de Amerikanen hebben in Djibouti, zou het opereren tegen de terroristische organisatie makkelijker kunnen maken. De Houthi’s zelf hebben al gedreigd dat Israelische aanwezigheid in Somaliland als een daad van agressie zal worden gezien. Dat is opmerkelijk, omdat het toch echt de terreurbeweging zelf was die de aanval opende op de Joodse staat en alle westerse schepen in de Rode Zee.
Critici wijzen erop dat Israel mogelijk Gazanen zou willen deporteren naar Somaliland. Somalië zelf en Pakistan wezen, zonder daarvoor bewijs te leveren, op een ‘Israelisch plan om Gazanen te deporteren.’ Dat is ongefundeerd en een irreële angst. Voor het uitzetten van de Gazaanse bevolking bestaat geen enkele steun, ook niet bij Trump. Sommige radicale Israelische politici dromen er wellicht van, maar hun fantasie zal geen werkelijkheid worden. Er is Trump alles aan gelegen om van zijn Gazaplan zijn huzarenstukje te maken. Deportatie hoort daar niet bij. Het geschreeuw over etnische zuivering dat nu wederom de kop op steekt kan dus weer de ijskast in.