Ondanks alle spierballentaal van Trump richting het Iraanse regime is er nog altijd niet militair ingegrepen. De vraag is of dat überhaupt nog gaat gebeuren, nu de twee landen hebben aangegeven met elkaar in gesprek te gaan. Enerzijds zou het een afleidingsmanoeuvre van Washington kunnen zijn, maar het is ook goed mogelijk dat Trump daadwerkelijk terughoudend is om de militaire macht van de VS in te zetten. De inzet is in elk geval hoog, de belangen zijn groot.
De onderhandelingen tussen de VS en de Islamitische Republiek Iran zijn een diplomatiek pokerspel op topniveau. Wie van de twee knippert als eerst?
Naïeve onderhandelaar
Trump liet er de afgelopen weken geen misverstand over bestaan dat hij bereid was de wapens op te nemen tegen de ayatollahs. In reactie op de brute moordpartijen roerde de Amerikaanse president zich op sociale media, waarin hij het Iraanse volk opriep te blijven protesteren en beloofde dat hulp onderweg was. Dertigduizend doden verder is er echter nog geen Amerikaans toestel het Iraanse luchtruim binnengedrongen. Het werp de vraag op hoeveel de woorden van Trump eigenlijk waard zijn.
Enkele dagen geleden nog sprak de president nog dreigend over een ‘big beautiful Armada’ die onderweg zou zijn. Nu die indrukwekkende marine inderdaad binnen aanvalsafstand van Iran is, krabbelt Trump ineens terug. Zijn controversiële onderhandelaar Steve Witkoff is erop uitgestuurd om het gesprek aan te gaan met de mullahs. Witkoff geniet een bedenkelijke reputatie en geldt als naïef, iets wat ook pijnlijk duidelijk is geworden in zijn bewondering voor de Russische dictator Poetin.
Bedenkingen
De kans bestaat dat de onderhandelingen een rookgordijn zijn. Het zou niet voor het eerst zijn dat Trump het Iraanse regime zand in de ogen strooit met schijndiplomatie. Voorafgaand aan de twaalfdaagse oorlog in juni 2025 ging Washington ook al in gesprek met Teheran, om ze niet veel later samen met Israel te bombarderen. Nu lijkt het echter onwaarschijnlijk dat de gesprekken wederom een bewuste tactiek zijn om het Iraanse regime te misleiden. Het verrassingseffect is namelijk volledig verdwenen, Teheran zet zich al weken schrap voor een aanval.
Het is waarschijnlijker dat Trump koudwatervrees heeft gekregen. Volgens een Amerikaanse functionaris ziet de president een aanval eigenlijk niet meer zitten. Daarin speelt mogelijk mee dat regionale grootmachten in het Midden-Oosten op hem inpraten om juist niet over te gaan op militair geweld. Problematisch daarbij is dat Trump veel bewondering heeft voor de autocratische leiders van Turkije, Qatar en Saudi-Arabië en daardoor geneigd is zijn oren naar hen te laten hangen. Dat is een doorn in het oog voor Israel. De Joodse staat is juist groot voorstander van een aanval op het Iraanse regime.
Forse eisen, serieuze bedreigingen
Aanstaande vrijdag moeten de gesprekken gaan plaatsvinden, mogelijk in Turkije. Volgens andere bronnen zou Oman echter het decor gaan vormen. Trump zou daarbij drie eisen hebben: het opgeven van het nucleaire programma, het inperken van de ballistische raketten en het verbreken van de banden met proxy’s als Hezbollah, Hamas en de Houthi’s. Over die eisen kunnen we kort zijn. Het is volstrekt uitgesloten dat Teheran hiermee akkoord gaat. De hele militaire doctrine van de Islamitische Republiek is gebouwd rondom deterrence (afschrikking) en wordt hoofzakelijk vormgegeven door asymmetrische oorlogsvoering. Het bouwen van kernwapens, het arsenaal aan ballistische raketten en de ‘as van verzet’ moeten samen zorgen voor die afschrikking. Het opgeven van alle componenten uit deze forward defense strategy zou in essentie neerkomen op capitulatie.
Toch zegt het Iraanse regime ‘serieuze gesprekken’ een kans te willen geven. Daarbij wijst het op de noodzaak om ‘dreigementen en onrealistische verwachtingen’ te laten varen. Dat is enigszins opmerkelijk, want het regime is zelf ook niet vies van forse bedreigingen aan het adres van de Amerikanen. Buitenlandminister Abbas Araghchi waarschuwde vorige week nog dat het regime ‘zijn vinger om de trekker heeft.’ Op de staatszender uitte het regime openlijk bedreigingen aan het adres van Trump persoonlijk, waarbij gerefereerd werd aan de eerdere aanslagen op zijn leven. In officiële staatspropaganda, waaronder AI-video’s van bedenkelijk niveau, dreigt het regime bovendien het vliegdekschip USS Abraham Lincoln te vernietigen.
Valse start
Of het gaat om een halfslachtige poging daad bij woord te voegen is vooralsnog onduidelijk, maar gisteren vuurde het regime daadwerkelijk een drone af op het vliegdekschip. De eenzame drone werd niet geheel verrassend uit de lucht geschoten, maar heel tactvol is het niet van de mullahs. Bovendien is het regime kwaad over het neerhalen van de drone, en dreigt het nu de gesprekken af te blazen. Toch ligt het niet voor de hand dat Teheran daadwerkelijk de stekker uit de onderhandelingen trekt nog voor deze goed en wel begonnen zijn.
Wat de uitkomst gaat worden van de gesprekken is gissen. Het is uitgesloten dat Teheran akkoord gaat met alle eisen van Washington, maar hoe dat af gaat lopen hangt af van Trump. Door hoog in te zetten, is het wellicht mogelijk om alleen op het punt van de nucleaire ambities verregaande concessies te krijgen van het regime. Dat zou Trump al kunnen verkopen als een grote overwinning, door te stellen dat hij én de dreiging van een Iraans kernwapen heeft weggenomen én een oorlog heeft weten te voorkomen. Het Iraanse regime zou bereidheid hebben getoond om hun voorraad verrijkt uranium af te staan, waarbij Rusland dat zou opslaan. Een official van het regime sprak die berichtgeving dan weer tegen, waardoor het nog onzeker is of Teheran inderdaad bereid is tot concessies. Gezien de ideologische koppigheid van het regime is dat nog maar de vraag.