Het is de Trumpregering ernst in het Midden-Oosten. Al eerder sprak de flamboyante Amerikaanse president klare taal over actoren die de regio destabiliseren. Hamas kreeg er meermaals ongenadig hard van langs, maar ook aan het adres van het Iraanse regime en Ansar Allah – de Houthi’s – in Jemen regent het dreigementen. Spierballentaal behoort tot de modus operandi van Trump, maar in de laatste weken voegt hij ook daad bij woord. De Amerikaanse militaire activiteit richting Iran en Jemen neemt toe. Deze zaterdag staan er directe gesprekken tussen de Amerikanen en het Iraanse regime gepland. Dat zou weleens de laatste strohalm kunnen zijn.
Iran
Dat Iran hoog op het prioriteitenlijstje van Donald Trump prijkt, mag geen verrassing zijn. Al tijdens zijn eerste termijn verscheurde de president een atoomakkoord ten faveure van een campagne van ‘maximale druk.’ Het toch al economisch geplaagde Iran werd daardoor nog meer bestookt met sanctiepakketten. Er is Trump veel aan gelegen om te voorkomen dat Iran een kernmacht wordt. Dat moment komt met rasse schreden dichterbij en dus voert Trump ook in zijn tweede termijn de druk op.
Bij herhaling heeft de Amerikaanse president in de aanloop naar en sinds zijn inauguratie uitgesproken dat het onacceptabel is dat Teheran over een kernwapen komt te beschikken. Daarbij heeft Trump ook altijd gezegd dat het stopzetten van de Iraanse nucleaire ambities goedschiks of kwaadschiks kan. Een handreiking om directe onderhandelingen met elkaar aan te gaan werd begin maart resoluut afgewezen door het mullahregime, dat niet wenste te praten met de VS. Sedertdien dreigen de Amerikanen steeds vaker met militair ingrijpen.
Om daad bij woord te voegen, hebben de Verenigde Staten recentelijk meer oorlogsmaterieel naar de regio gestuurd. Het vliegdekschip USS Carl Vinson komt de USS Harry S. Truman vergezellen, wat het aantal op twee brengt. Dat is een serieuze boodschap aan Iran en de Houthi’s. Daarnaast zijn zware B2 bommenwerpers op een basis binnen bereik van Iran gestationeerd, wat eveneens een signaal af moet geven dat het de Amerikanen menens is. Dit type bommenwerper is niet waarneembaar op de radar en kan veel meer munitie dragen dan een regulier gevechtsvliegtuig als de F18 of F35, waarmee normaal gesproken doelen worden bestookt.
Jemen
In Jemen zijn de bombardementen reeds begonnen. Terreurgroep Ansar Allah, ook wel bekend als de Houthi’s, heeft grote delen van het land onder controle, ontregelt sinds november de internationale scheepvaart in de Rode Zee en bestookt Israel voortdurend met ballistische raketten, geleverd door Iran. Sinds vorige maand voert de Trumpregering de druk op de Houthi’s flink op om deze aanvallen een halt toe te roepen. Daarbij is een grootschalig offensief gestart met aanhoudende luchtaanvallen op Houthi-doelen.
Trump waarschuwde tegelijkertijd het Iraanse regime dat Teheran verantwoordelijk zal worden gehouden voor de acties van de Houthi’s, na meerdere aanvallen op Amerikaanse schepen. De Houthi’s gelden als ideologisch zeer extreem en worden gefinancierd, getraind en bewapend door het Iraanse regime. Na een reeks zware bombardementen op Houthi-doelen zou Iran volgens een rapport in The Telegraph zijn bondgenoot hebben laten vallen, uit angst voor een directe confrontatie met de VS. Het lijkt hier echter te gaan om het optrekken van rookgordijnen. De Iraanse Revolutionaire Garde (IRGC) blijft wel degelijk aanwezig in Jemen, waar de banden met de Houthi’s onverminderd warm blijven.
Grootmachten
Die relatie maakt het offensief tegen de Houthi’s geen sinecure. De verwevenheid met Rusland is bovendien ook sterk toegenomen, waardoor de strijd tegen de Houthi’s ook een risico met zich meedraagt voor een gewapend conflict met Iran en Rusland. De verbondenheid tussen de Houthirebellen en wereldwijde grootmachten zorgt ervoor dat Israel en de VS hun aanvallen op Houthi-doelen nauwkeurig moeten afwegen. Met alleen die precisiebombardementen zullen de rebellen niet verslagen worden.
Het zenden van grondtroepen naar Jemen is uitgesloten, maar er wordt wel gespeeld met de gedachte om Jemenitische facties te steunen die tegen de Houthi’s vechten. Zolang de Houthi’s politieke controle blijven behouden over het westen van Jemen, zullen de aanvallen op Israel en de internationale scheepvaart doorgaan. Luchtaanvallen alleen gaan daar geen einde aan maken. Dat wil overigens niet zeggen dat deze helemaal geen effect hebben; de aanvallen van de Houthi’s op de scheepvaart zijn sinds de geallieerde luchtcampagne begon in januari 2024 drastisch afgenomen en veel van hun wapenmaterieel is vernietigd.
Nucleaire dreiging
De nauwe militaire samenwerking tussen het ideologisch en religieus vergelijkbare Iraanse regime en de Houthi’s baart serieus zorgen, met name in Jeruzalem en Washington. De fundamentalistische haat richting Israel en de VS – ‘kleine- en grote Satan’ – maakt het bijzonder onwaarschijnlijk dat het pad van de vrede bewandeld zal worden. Zeker in het geval van Iran is de situatie precair. Het mullahbewind zag zijn netwerk aan bondgenoten als een kaartenhuis in elkaar storten en de miljarden die het had gestoken in het ballistisch programma in rook opgaan. Daarmee blijft enkel nog de nucleaire optie over binnen de defensiedoctrine van Teheran.
Zeker nu het regime van ayatollah Khamenei gevaarlijk dichtbij de vervaardiging van een nucleair wapen is, lijkt het twee voor twaalf. Het verrijkingsniveau van uranium dat Iran inmiddels bereikt heeft, dient geen enkel civiel doel. Het maakt de woorden van het regime volstrekt ongeloofwaardig; er moet dan ook – linksom of rechtsom – ingegrepen worden. De hoeveelheid verrijkt uranium, het geavanceerde materiaal en de vergevorderde technische kennis maken dat het remmen van de nucleaire ambities van Iran door middel van een deal vrijwel onmogelijk is. Tijd winnen lijkt het enige denkbare resultaat van onderhandelingen.
Wankelend regime
Tijdswinst zou tot een definitieve oplossing kunnen leiden in het geval van een regime change. Volgens de Iraanse oppositieleider Reza Pahlavi, zoon van de laatste Sjah, zou het Mullahbewind op haar laatste benen lopen. Ook het doorgaans goed ingevoerde Foreign Policy spreekt van serieuze bedreigingen voor de continuïteit van het regime, dat ook zijn trouwe aanhangers in rap tempo lijkt te verliezen. De overgrote meerderheid van de bevolking is al lang afgehaakt en blijft enkel in het gareel door zware repressie. De binnenlandse onrust is dan ook de enige reden dat de mullahs nu toch directe gesprekken met de VS aangaan. Wachten tot het regime omver geworpen wordt is echter een gok.
Het is de vraag of wachten en hopen verantwoord is. Het is volstrekt onacceptabel dat Iran een kernmacht zou worden, daarover zijn Trump en Netanyahu het wel eens. De twee boezemvrienden verschillen voorlopig echter van mening over het middel om dat doel te bereiken. Waar de Amerikaanse president nog steeds inzet op onderhandelingen, zij het onder dreiging van militair ingrijpen, staat de Israelische premier een preventieve aanval voor. Trump heeft altijd gezegd oorlogen te willen beëindigen in plaats van te starten, terwijl de Israeli’s vasthouden aan de Begin-doctrine. Die luidt dat landen in de regio die kernwapens dreigen te ontwikkelen, aangevallen worden. Het nucleaire programma van Iran wordt als een existentiële bedreiging gezien voor de Joodse staat. De ayatollahs zweren tenslotte bij de vernietiging van Israel.
Laatste strohalm
De Israeli’s zijn dan ook huiverig voor Amerikaanse onderhandelingen met het Iraanse regime, dat zij niet vertrouwen. Jeruzalem geeft de voorkeur aan militair ingrijpen. De gevolgen van zo’n aanval zijn echter niet te onderschatten en zouden de hele regio in vuur en vlam kunnen zetten. Ondanks de enorme gevolgen van een aanval verwacht het doorgaans goed ingevoerde EW dat militair ingrijpen onvermijdelijk is. Daarbij speelt mee dat Iran momenteel kwetsbaar is na een luchtaanval van Israel eind oktober vorig jaar. Daarbij werd vrijwel de gehele luchtverdediging van Iran ontmanteld, een klap waar het land nog altijd niet van hersteld is. Bij militair ingrijpen zou Israel dan ook de leidende rol krijgen, zo verklaarde Trump.
In een poging het onvermijdelijke af te wenden waagt Trump nu een laatste poging het Iraanse regime op diplomatieke wijze tot bezinning te brengen. Morgen staan volgens de Amerikaanse president directe gesprekken tussen de VS en Iran op het programma. Dat worden, geheel volgens de Trump-doctrine, negotiations under fire. De Amerikanen hebben hun oorlogsmaterieel in de regio op stand-by staan. Op hun beurt zitten de mullahs evenmin stil; bij een aanval op de nucleaire faciliteiten zou het regime direct terugslaan met aanvallen op Amerikaanse en Britse bases in de regio. Oorlog tussen de VS en Iran is nog nooit zo dichtbij geweest.