Sinds de afgelopen jaren is het Israëlische rechtssysteem steeds verder onder druk komen te staan. Nu het proces van juridische hervormingen weer op gang is gezet sinds de pauzering na 7 oktober 2023, blijft de politieke en juridische situatie gespannen. Toch zijn er deze week verschillende acties geweest vanuit de Israelische krijgsmacht, politie en justitie die de realiteit van Israel als rechtsstaat aantonen.
Het Israelische Hooggerechtshof in Jeruzalem, met de Knesset op de achtergrond
Doodslag in gevangenis
Afgelopen dinsdag zijn er twaalf beveiligers van de Ketziot gevangenis aangeklaagd voor de mishandeling die de Palestijnse gevangene Abu Asab om het leven bracht. Abu Asab zat sinds 2005 vast voor een poging tot moord in het kader van een terreuraanslag. Op 18 november 2023 mishandelden de twaalf beveiligers, waaronder hun leidinggevende, in de cel meerdere gevangenen. Abu Asab kwam door de ernst van zijn verwondingen hierdoor om het leven. Nadat de beveiligers in opdracht van hun leidinggevende de gevangenen hadden mishandeld kregen zij ook de opdracht om te liegen over de gebeurtenissen en te rapporteren dat er geen bijzonderheden waren. Deze aanklacht is de eerste serieuze zaak die wordt aangespannen met betrekking tot mishandelingen binnen het gevangeniswezen, waar sinds 7 oktober en het aantreden van veiligheidsminister Ben-Gvir de beschuldigingen van geweld tegen gevangenen sterk zijn toegenomen.
Militairen gestraft
Afgelopen week werd ook bekend dat meerdere soldaten in een Givati bataljon door de militaire rechtbank een paar dagen cel hadden gekregen. De aanleiding was dat er een missie in Gaza moest worden afgebroken omdat ze niet samen met een vrouwelijke arts in een legervoertuig wilden stappen. In Israel heerst al langere tijd spanning binnen en buiten het leger over de dienstplicht voor (ultra)orthodoxe Israeli’s. Hoewel het Israelische leger al langere tijd religieuze bataljons heeft met enkel mannelijke leden, was deze specifieke Givati brigade niet zo ingericht, en konden vrouwelijke soldaten hier ook ingezet worden.
Daarnaast maakte het leger bekend dat er een officieel onderzoek wordt ingesteld naar twee incidenten tijdens de Gazaoorlog. Het gaat daarbij om de dood van het meisje Hind Rajab en de dood van medische hulpverleners in een separate casus. Beide gevallen worden onderzocht, waarbij gekeken zal worden of het optreden van het leger proportioneel en rechtmatig was. Zo’n onderzoek kan leiden tot vervolging van betrokken militairen en hun leidinggevenden.
De disciplinaire maatregelen maken duidelijk dat het Israëlische leger optreedt wanneer er binnen de krijgsmacht onbehoorlijk gedrag wordt vertoond of oorlogshandelingen mogelijk onrechtmatig uitgevoerd zijn.
Vandalen Jeruzalem gearresteerd
Op zondag maakte de Israelische politie bekend zeven personen gearresteerd te hebben naar aanleiding van gepleegde vernielingen op een islamitische begraafplaats en het spugen op een kerkgebouw. Deze gebeurtenissen vonden tegelijkertijd plaats rondom de oude stad van Jeruzalem.
De laatste tijd wordt er in de Oude Stad vaker intimiderend opgetreden tegen christelijke geestelijken, veelal door een kleine groep orthodoxe jongeren. Volgens de Israelische wet zijn intimiderende acties zoals op de grond spugen tegen kerkelijken strafbaar als een haatactie, maar ligt het wel aan hoe de politie de zaak oppakt. De houding van veiligheidsminister Ben-Gvir is dat het spugen op de grond voor kerkelijken volgens hem geen vervolging waard is. Desondanks laten de arrestaties wel degelijk zien dat er opgetreden wordt tegen vandalisme en intimidatie jegens religieuze minderheden.
Arrestaties na geweld op Westbank
Op dinsdag werd bekend gemaakt dat er acht kolonisten zijn gearresteerd na een reeks incidenten op de Westelijke Jordaanoever. Het is de afgelopen tijd onrustig in het gebied rondom Nablus nadat meerdere huizen in het dorp Qusra na 9 augustus door kolonisten bezet werden. Deze daders werden door de Amerikaanse ambassadeur in Israël Mike Huckabee zelfs veroordeeld als ‘Israelische terroristen.’ Huckabee gaf aan dat hoewel het kolonistengeweld de definitie van terreur omvat, het gaat om een zeer kleine groep mensen die niet de Israelische bevolking vertegenwoordigt.
Ook minister-president Netanyahu heeft het geweld van de kolonisten veroordeeld met een statement. Het kolonistengeweld zorgt volgens hem voor een ‘enorm onrecht voor de kolonistenbevolking die zich wél aan de wet houdt.’ Gadi Eisenkot, die aan kop loopt in de peilingen voor de aankomende verkiezingen met zijn nieuwe ‘Yashar’ partij, heeft het geweld rondom Qusra scherp veroordeeld. Eisenkot benoemt in zijn statement dat het escalerende geweld van een kleine minderheid op de Westbank een schande is die niet de meerderheid van de Israelische bevolking vertegenwoordigt. Het gebrek aan leiderschap van de huidige regering door ‘politieke overwegingen’ is volgens Eisenkot de reden dat het zo ver heeft kunnen komen. Eisenkot doelt hiermee vooral op de verhoudingen binnen de coalitie van Netanyahu, die door zijn samenwerking met extreemrechtse partijen als Otzma Yehudit en Religious Zionism kritiek op geweld plegende kolonisten zoveel mogelijk mijdt.
De veroordeling van Netanyahu deze keer is daarom ook in principe een unicum, en is mogelijk ook als reactie op de toenemende druk vanuit de V.S. om te reageren. De Israelische ambassadeur voor de V.S. Yechiel Leiter heeft het geweld ook in scherpe bewoordingen afgekeurd als ‘illegaal’ en ‘immoreel’, en gaat hiermee verder dan de regering in Jeruzalem in zijn bewoordingen.
Hoewel er dus vanuit de coalitie als oppositie veroordelingen zijn tegen gewelddadigheden, blijft de situatie rondom Qusra erg gespannen. Ook binnen het leger is een commandant uit zijn functie gezet nadat hij zijn soldaten liet meebidden met een groep kolonisten die een tent had opgezet. Dit incident op 10 augustus zorgde voor veel ophef en beschuldigingen dat Israel moedwillig wegkijkt van de gebeurtenissen rond Qusra.
Hoe verder
Ondanks de oplopende spanningen, en nog minder dan twee maanden tot de verkiezingen, laat het rechtssysteem van Israël zien misstanden te willen aanpakken. Zowel in het gevangenisregime als rond de oude stad wordt er harder opgetreden tegen ongeregeldheden. En hoewel extreemrechtse geluiden uit de regering problemen proberen te bagatelliseren, wordt er de laatste tijd steeds vaker opgetreden.
Hiernaast blijft ook de vraag staan of de steeds harder klinkende kritiek binnen (en buiten) Israel een verandering teweeg kan brengen in de structurele aanpak van kolonistengeweld. Want ondanks dat het geweld komt van een kleine groep is elke misstap te kostbaar voor Israel in een steeds meer geïsoleerde wereld.