Afgelopen weken hoorden we weer verschillende berichten over het conflict tussen VS en het Iraanse regime. Escalatie en gesprekken wisselen elkaar af. Ondanks de escalaties lukt het Amerika niet om het Iraanse regime tot een deal te dwingen. Het Iraanse regime blijft op zijn beurt harde taal uitslaan en escaleren. Daardoor blijft het conflict voorlopig hangen tussen deal en oorlog. De factor tijd lijkt echter in het voordeel te zijn van het Iraanse regime.
(credits: Tech. Sgt. Tiffany Emery)
Gebeurtenissen
Wat is er gebeurd in de afgelopen weken? De Amerikanen en het Iraanse regime hadden een ‘Memorandum of Understanding’ (MoU) getekend, dat moest leiden tot een staakt-het-vuren. Maar de teksten in het MoU bleken te vaag te zijn. Het probleem zat vooral in de Straat van Hormuz, de nauwe zeestraat tussen Iran en Oman. Bovendien repte het document niet over een einde aan de steun van het Iraanse regime aan proxy’s, zoals Hezbollah en Hamas.
Al snel na het tekenen van het memorandum dirigeerde de VS schepen door de Straat van Hormuz, via een route tegen de kust van Oman aan. Het Iraanse regime viel vervolgens enkele van deze schepen aan. Volgens hen was dit namelijk strijdig met de tekst van het MoU. Het was de start van de ontrafeling van de tijdelijke wapenstilstand. Daarna volgde een campagne van dertien dagen bombardementen tegen Iraanse doelen. Het Iraanse regime startte weer met het beschieten van Amerikaanse bases in Arabische landen, zoals in Jordanië.
Na dertien dagen stopte de campagne, om gesprekken een kans te geven. Afgelopen dinsdag bleek dat deze gesprekken nog niets op gaan leveren. Vlak na het mislukken van de gesprekken voerde het Iraanse regime een verrassingsaanval op een Amerikaanse basis in Jordanië. De aanval raakte geen doelen, maar riep wel de boosheid op van president Trump. Die reageerde weer met Amerikaanse tegenaanvallen.
Patroon met problemen
De oorlog suddert op deze manier voort, omdat er voorlopig nog geen zicht is op een oplossing. Maar onderliggend ontstaan er een aantal structurele problemen. Als eerste is er het vermeende dreigende wapentekort aan Amerikaanse zijde. Het gaat hier natuurlijk om geruchten, maar het zou vooral gaan om Patriot-raketten en andere luchtverdedigingsraketten, die gebruikt worden om Iraanse tegenaanvallen te elimineren.
Het gaat daarnaast ook om de vraag wat de aanvallende opties zijn: de grote vraag is wat het nut is van de bombardementen van de VS. Een andere reden om de campagne van bombardementen te stoppen was naar verluidt een gebrek aan doelen in Iran. Met alleen luchtaanvallen lijkt het niet mogelijk te zijn om het Iraanse regime op de knieën te krijgen. Een optie is om daadwerkelijk een grondoorlog te starten, maar dat zou leiden tot veel meer Amerikaanse doden.
Trump-factor en Iraanse regime-factor
Daarnaast speelt de Trump-factor mee. Voor Trump is een overeenkomst die minder is dan de vorige Iran-deal (onder voormalige president Obama) onacceptabel. Hij gebruikt een mix van dreigementen, escalaties en complimenten om het conflict te stoppen. De president is geen conventionele man en gebruikt uit dreigementen die je niet snel hoort vanuit Westerse kringen, zoals het beschieten van de vitale functies van het Iraanse regime, zoals elektriciteitscentrales en infrastructuur (wegen, spoorlijnen en industrie). De vraag is of dat wel in lijn is met het humanitair oorlogsrecht. Aan de andere kant speelt mee dat veel industrie in Iran in handen is van de Iraanse Revolutionaire Garde.
Maar Trump kan niet zo ver gaan als het Iraanse regime, die bijvoorbeeld niet terugdeinst om op neutrale schepen te schieten. Het land dreigt bovendien met aanvallen op vitale functies van buurlanden als Amerika escaleert. Vele analisten zien dit als een ‘briljante’ strategie, maar het is natuurlijk vooral een alles-of-niets strategie. Regelmatig lijkt het erop dat deze analyses ook te maken hebben met anti-Trump gevoelens. Op zijn beurt gebruikt Trump de analyses weer om de media te bekritiseren en zijn eigen onnavolgbare genialiteit en strategie te benadrukken. Het is in die zin ook weer zuurstof voor president Trump.
Het is in ieder geval duidelijk dat het Iraanse regime tot het gaatje wil gaan. Maar uiteindelijk heeft het regime zelf ook baat bij een oplossing, gezien de enorme economisch problemen die het land heeft. Waar president Trump te maken krijgt met tussenverkiezingen in november waarin hij kan worden afgerekend, daar kan het Iraanse regime gewoon doorgaan. Hoe zij reageren op kritiek vanuit de bevolking, dat hebben we afgelopen januari gezien: met grof geweld schoten zij op hun eigen burgers.
Prestige
Daarnaast speelt het regime ook duidelijk in op de persoonlijke gevoelens van Trump. Onlangs wisselde de Amerikaanse president nog van presidentieel vliegtuig, vanwege Iraanse dreigingen. Het vliegtuig dat hij gebruikte was van Qatar, een land dat een dubieuze rol speelt in de onderhandelingen. De vraag was of dit vliegtuig wel echt betrouwbaar is. In een conflict waarin prestige en trots een grote rol spelen is dit wel degelijk van belang.
President Trump was woedend toen berichten hierover uitlekten. Het regime probeert de Amerikaanse president ook belachelijk te maken met grote muurschilderingen in Iran. Alles is geoorloofd in oorlog. Op zijn beurt deelt de Amerikaanse president weer AI-beelden, waarop taferelen te zien zijn die wijzen op een Amerikaanse overwinning.
Maar de positie van een democratie in dit soort processen is altijd kwetsbaarder. Ondanks zijn autocratische trekjes heeft president Trump hier toch mee te dealen. Na tientallen jaren heeft het Iraanse regime geleerd om dit soort momenten uit te zitten.
Conclusie
De conclusie is dat niemand weet wat er precies gaat gebeuren. Het lijkt er sterk op dat president Trump uiteindelijk de diplomatieke weg wil bewandelen. Maar hij is zeker wel bereid om verder te willen escaleren. De vraag is alleen tot hoever hij wil gaan. Op de achtergrond spelen de munitietekorten zeker mee, omdat die ook de geopolitieke positie van Amerika kunnen beïnvloeden, zoals het afschrikken van China en Rusland. Het is ook mogelijk dat we voorlopig nog te maken houden met deze schaduwoorlog, die leidt tot veel onzekerheid en ontwrichting in de regio en in de wereld. Aan Iraanse zijde zijn er ook nog escalatiemogelijkheden, zoals een aanval op Israel.
Het ene moment horen we over besprekingen, het volgende moment horen we over keiharde aanvallen en escalatie. Dit wisselt zich af in een enorm tempo. Het lijkt erop dat dit zich nog even gaat voortzetten, maar niets is zo onvoorspelbaar als het Midden-Oosten. En dat geldt net zo goed voor president Trump. Maar als we historisch kijken, dan zien we dat het Iraanse regime al decennialang gespecialiseerd is in afwachten en traineren. Het tijdspad van president Trump is een stuk ingewikkelder.
Daarmee lijkt het erop dat deze oorlog steeds meer een blok aan zijn been wordt. Hoe president Trump hierop gaat reageren, dat is moeilijk te voorspellen. Maar het lijkt langzaam maar zeker een explosieve cocktail te worden.