Deze week ondertekenden de VS en het Iraanse regime het ‘memorandum of understanding’, een voorlopig staakt-het-vuren. Dat is een bittere pil voor Israel, want het is duidelijk dat het doel niet meer is om het Iraanse regime te stoppen. De Amerikanen zijn teruggekeerd naar hun enige basisstandpunt: het Iraanse regime mag geen nucleair wapen hebben. Maar zelfs die garanties zijn er niet. Het is moeilijk om te accepteren voor Israel, het land heeft echter geen andere keuze.
Ruis
Wat is er nu precies afgesproken? Het gaat om een document met een hoogdravende naam, maar het is niets anders dan een tijdelijk staakt-het-vuren. Vrij vertaald gaat het om een intentieverklaring. Het memorandum bevat veertien punten. Het is dus geen deal, zoals president Trump het vaak noemt. De partijen geven elkaar zestig dagen de tijd om daadwerkelijk een deal te sluiten. In dit memorandum staan alleen uitgangspunten.
De partijen verklaren beide onmiddellijk alle vijandelijkheden te staken. Opvallend is dat Libanon ook genoemd wordt. Dat is een groot winstpunt voor het Iraanse regime. Want het gaat natuurlijk om Hezbollah, dat in conflict is met Israel. Dit memorandum beperkt de bewegingsvrijheid van Israel. De terreurbeweging reageerde dan ook verheugd op het akkoord. Hezbollah-leider Qassem noemde het een ‘grote overwinning’ voor Iran.
Het Iraanse regime stopt onmiddellijk met de blokkade van de Straat van Hormuz. Amerika stopt in ruil daarvoor met de blokkade van Iraanse havens. Dit was duidelijk één van de belangrijkste punten voor president Trump. Want de economie is belangrijk voor president Trump. Maar de waarde van deze afspraak is maar beperkt. Want het Iraanse regime stelt nu al dat ze na zestig dagen alsnog tol zullen gaan heffen. De vraag is wat president Trump dan nog kan doen om dit tegen te houden.
Wederopbouw en nucleaire deal
Een andere overwinning voor het Iraanse regime is een herstelfonds komt voor wederopbouw, van tenminste 300 miljard dollar. De vraag is wie of wat precies het geld gaat storten, maar het lijkt erop dat het geld van de Golfstaten gaat komen. Zij kopen hiermee hun veiligheid. Amerika moet daarnaast bevroren Iraanse tegoeden beschikbaar gaan maken voor het regime. Kortom: het gaat de islamisten van het Iraanse regime geen windeieren leggen.
Daarnaast stelt het memorandum dat Amerika moet proberen om de sancties tegen Iran op te heffen, als stap naar een volledige deal. Het Iraanse regime herhaalt maar weer eens dat ze geen nucleair wapen gaan ontwikkelen. In de komende weken gaan ze onderhandelen over de 440 kg verrijkt uranium, dat Iran nu nog in bezit heeft. Dat ligt waarschijnlijk grotendeels onder het puin begraven in Isfahan. Uiteindelijk moet dat opgelost worden in een finale deal.
Troefkaart
De meeste commentatoren zien het memorandum als een overwinning van het Iraanse regime. De sfeer in Israel is in de afgelopen week flink veranderd. Velen in Israel zagen president Trump als een held, maar deze oorlog heeft duidelijk gemaakt dat president Trump uiteindelijk maar één belang nastreeft: zijn eigen belang. Dat viel niet op toen de doelen van Israel en de VS gelijk waren, maar in de afgelopen weken waren de barsten al zichtbaar.
Als we historisch kijken, dan is Amerika weer teruggekeerd naar een basis-overtuiging: het Iraanse regime mag geen nucleair wapen verkrijgen. Aan het begin van de oorlog had president Trump nog een aantal andere uitgangspunten overgenomen van Israel. De wens dat het regime zou vallen, opkomen voor het Iraanse volk, een einde aan het Iraanse raketprogramma en steun voor proxy’s. Maar president Trump is met rasse schreden teruggekeerd hiervan. Hij ontkent nu gewoon glashard dat dit ooit de bedoeling was.
Uiteindelijk lijkt de Amerikaanse positie toch verzwakt. Want eerdere presidenten hielden altijd een mogelijke aanval op het Iraanse regime als troefkaart in handen. Maar in de afgelopen weken is gebleken dat dit geen succesvolle troefkaart was. Dat betekent dat het Iraanse regime daar minder van onder de indruk zal zijn.
Gegokt en verloren
Voor premier Netanyahu zijn de druiven zuur, nota bene in een verkiezingsjaar. In de afgelopen maanden was al duidelijk dat hij zijn kaarten op president Trump had gezet. Die houdt hem nu in een wurggreep. Israel had het Amerikaanse leger nodig om het Iraanse regime effectief aan te kunnen pakken, vanuit dat gezichtspunt was de poging van premier Netanyahu niet vreemd.
De kritiek van andere Israelische politici is overduidelijk opportunistisch, met het oog op de verkiezingen. Want toen de aanval startte stond iedereen achter de keuzes van premier Netanyahu. Nu het niet is gelukt is het makkelijk om kritiek te hebben. Maar dat is het risico van een operatie zoals deze: er is geen garantie dat het uiteindelijk lukt om het regime op de knieën te krijgen.
De realistische vraag is ook: wat is het alternatief? Zonder Amerikaanse steun is een interventie een hachelijke onderneming. De vraag is of Israel in staat is om dit zelf uit te voeren. Bovendien heeft deze oorlog laten zien dat het Iraanse regime niet zomaar zal vallen. Dat vraagt meer dan een luchtoorlog.
Gebakken lucht
Verder is de overwinningsroes van het Iraanse regime ook grotendeels gebakken lucht. De luchtverdediging van het Iraanse regime was uiterst belabberd. Ook de huidige economische situatie van het land is ingewikkeld. De ring van vuur om Israel heen heeft harde klappen gehad en bleek militair niet opgewassen tegen Israel. Maar het Iraanse regime is totalitair en heeft geen last van mislukkingen. Het wordt niet afgerekend in democratische verkiezingen. En indien nodig zet het grof geweld in tegen de eigen bevolking en dissidenten. Het onder druk zetten van de Golfstaten en het verstoren van de wereldeconomie heeft het regime op de been gehouden, maar de vraag is wat dat voor de lange termijn betekent.
Bovendien blijft president Trump uiteindelijk onberekenbaar. Als hij zich beledigd voelt door het Iraanse regime kan hij weleens andere keuzes gaan maken. Want niets blijkt grilliger te zijn dan de keuzes van de Amerikaanse president.
Maar ook voor Israel geldt dat het zichzelf opnieuw moet uitvinden. Het blijkt onmogelijk om de dreiging van het Iraanse regime met alleen militaire middelen te beteugelen. De vraag is wat dit zal gaan betekenen voor de strategie om de dreiging van het Iraanse regime uit te schakelen. Voorlopig klinkt er vooral harde kritiek op deze afspraken. Dat is te begrijpen. Want dit memorandum is hoe dan ook een bittere pil voor Israel. Een pil bovendien die het land niet zelf onder controle heeft, maar die wordt toegediend door de man die enkele maanden geleden nog werd gezien als een held.