Vorige week werd er een militaire productiefaciliteit in het Iraanse Isfahan gebombardeerd door een drone. Meteen wezen Iraanse vingers in de richting van Israel. Dit past in een patroon van jarenlange beschuldigingen en bedreigingen van Iran aan het adres van de Joodse staat. Maar waar komt deze vijandige houding nu precies vandaan?
Credits: Talmoryair
Breekpunt in relatie
De vijandige relatie tussen beide landen kent zijn oorsprong in de Islamitische revolutie van 1979. Iran stond daarvoor onder het bewind van de sjah Mohammed Reza Pahlavi. De sjah voerde een ‘westers gezind’ beleid, maar genoot tegelijkertijd van grote rijkdom, terwijl met name de Iraniërs op het platteland in grote armoede leefden. Eind 1978 resulteerde dit in grootschalige protesten, met tot gevolg het afzetten van de sjah in 1979. Meteen daarna werd de Islamitische Republiek Iran uitgeroepen door ayatollah Ruhollah Khomeini en al snel werd duidelijk dat Iran de ene dictator had ingewisseld voor de andere. Hierdoor veranderde het contact tussen Israel en Iran van vriendschappelijk naar compleet bekoeld.
Iraans beleid: Israel moet verdwijnen
Vanaf 1979 heeft de Islamitische republiek een rechtlijnig beleid gehad ten aanzien van Israel. Dit wordt gekenmerkt door herhaaldelijke uitspraken over de vernietiging van de Joodse staat, het einde van de Zionistische entiteit of het positioneren van Israel als de ‘kleine Satan’. Het wekt weinig verbazing dat Amerika in dezen de ‘grote Satan’ is. In 2019, tijdens het grote feest voor het veertigjarig bestaan van de Islamitische Republiek, was het weer raak. Via het staatspersbureau IRNA bracht het regime naar buiten dat het Tel Aviv en Haifa met de grond gelijk zou maken. Ook werden in de feestende menigte Israelische vlaggen verbrand. Door de jaren heen zijn dit soort uitspraken krachteloos gebleken. Iran heeft daarnaast ook niet de militaire macht om Israel in een directe confrontatie aan te vallen.
Oorlog met een omweg
Het uitblijven van een directe confrontatie tussen Iran en Israel betekent niet dat er volledige stilte is. Beide landen vechten al jarenlang op een indirecte manier met elkaar. Op de eerste plaats gebeurt dat via de Libanese terreurorganisatie Hezbollah. Hezbollah hangt, net als Iran, de Sjiitische Islam aan en de twee zijn daardoor dus verenigd in hun doelen. De tweede plek waar Iran en Israel op een indirecte manier met elkaar in aanraking komen is Syrië.
Hezbollah heeft in het verleden herhaaldelijk aanslagen gepleegd in Israel en uiteindelijk ook een kortstondige oorlog met de Joodse staat gevoerd in 2006. Ook de leider van Hezbollah, Hassan Nasrallah, heeft herhaaldelijk uitgesproken de vernietiging van Israel na te streven, in lijn met het Iraanse beleid. Nasrallah leeft echter al jaren op – vaak letterlijk ondergrondse – schuiladressen uit angst voor een Israelische aanval.
De aanwezigheid van Hezbollah en Iran in Syrië is relatief nieuw. Met het uitbreken van de Syrische burgeroorlog in 2011 ontstond er een geheel nieuwe dynamiek aan de gezamenlijke grens. Door de wankelende positie van president Assad werd de hulp van Iran ingeroepen. Ook voor Iran was dit een mogelijkheid om haar invloed in het Midden-Oosten uit te breiden. Als enig Sjiitisch land in de regio, wordt zij vaker als paria dan als bondgenoot aangemerkt. Om de steun voor president Assad verder uit te breiden, arriveerden ook de strijders van Hezbollah op het Syrische toneel. Hezbollah heeft een groot belang bij het aanblijven van president Assad, omdat veel smokkelroutes via Syrië lopen.
Toenemende dreiging voor Israel
Een naderend Iran en Hezbollah dat zich, zowel aan de Libanese, als aan de Syrische grens heeft gevestigd, betekent een grotere dreiging voor Israel. Daarom heeft Israel al in een relatief vroege fase van de Syrische burgeroorlog aangegeven geen Iraanse aanwezigheid in de nabijheid van de grens te zullen tolereren. Daarmee hangt ook het Israelische beleid ten aanzien van Hezbollah samen. Wapentransporten bedoeld voor Hezbollah en dreigende verplaatsing van Hezbollah strijders worden door Israel steevast in de kiem gesmoord. Op dit gebied voert Israel, in het belang van de eigen veiligheid, een zero tolerance beleid.
Huidige ontwikkelingen
Vorige week werd er dus een militaire productiefaciliteit in de Iraanse stad Isfahan aangevallen. Iran wees meteen naar Israel als de schuldige. Het is natuurlijk duidelijk dat het positioneren van de eeuwige vijand als ‘de dader’ ontzettend makkelijk is. Tot nu toe wijst niets in de richting van Israel en ook aan Israelische zijde blijft het stil. Wat we wel weten over het Israelische beleid is, dat het Iran niet zal toestaan om raketten te ontwikkelen, die de potentie hebben om Israelische burgerdoelen te raken. Maar of het beleid in dit geval dan ook in de praktijk is gebracht, blijft onzeker.
Vooruitzichten
Zoals al gezegd is Iran op militair vlak geen match voor Israel en een directe confrontatie zal dan ook hoogstwaarschijnlijk uitblijven. Er dreigt echter wel een ander gevaar. Iran heeft óók directe banden met Hamas en de Islamitische Jihad, die zowel op de Westelijke Jordaanoever, als op de Gazastrook actief zijn. Een positionering van Israel als agressor kan een golf aan aanslagen veroorzaken en dus onrust van ‘binnenuit’ creëren. Ook Hezbollah zou met vergeldingsacties kunnen komen. Maar dit is vooralsnog speculatie en laten we hopen dat dat ook zo blijft.