Vorige week maakten Amerikaanse en Israelische overheidsfunctionarissen bekend dat de toenadering tussen Saudi-Arabië en de Joodse staat serieuze vormen aan begint te nemen. De groeiende relatie tussen beide landen is een logische vervolgstap van de Abraham-akkoorden uit 2020, maar vindt ook plaats te midden van openlijke vijandigheid met Iran. Dit lijkt dan ook één van de belangrijkste stuwmotoren in de relatie tussen Israel en de Hoeder van de Islam.
(Credits: US Department of State)
Iran: paria in het Midden-Oosten
Iran heeft dit jaar zijn terroristische activiteiten vergroot. Alleen al in 2023 wist de Israelische geheime dienst, Mossad, 27 geplande aanslagen te voorkomen. Baas van de geheime dienst, David Barnea, belooft de Ayatollahs terug te slaan in het hart van Teheran als Joodse en/of Israelische gemeenschappen over de wereld het slachtoffer worden van Iraanse terreur.
Tot nog toe zijn alle pogingen van het Ayatollah-regime mislukt. Deze pogingen zijn allemaal het werk van de Iraanse Revolutionaire Garde, de buitenlandse eenheid die direct onder het bevel staat van Ayatollah Khamenei. Pogingen kunnen bijvoorbeeld ook ondernomen worden door het rekruteren van agenten met andere nationaliteiten of door organisaties verwant aan de eenheid. Hoe dan ook, een link met Iran en de Garde is voor de Mossad voldoende om hard terug te slaan.
Wereldwijde dreiging
De tentakels van het Ayatollah-regime spreiden zich niet alleen uit over het Midden-Oosten, maar zijn een gevaar voor de gehele wereld. In juli 2023 werd in de Azerbeidzjaanse hoofdstad, Baku, een Afghaanse man opgepakt van 23 jaar oud die opdracht had gekregen om een aanslag te plegen op de Israelische ambassade. Israelische functionarissen lieten geen twijfel bestaan over de opdrachtgever: Iran.
Een maand eerder, in juni, werd een aanslag verijdeld op Cyprus. De Cypriotische geheime dienst bracht naar buiten dat het in samenwerking met de Mossad een aanslag op Joden en Israeli’s had voorkomen. De verdachte: een Iraniër.
In november 2022 werden meerdere leden van de Iraanse Revolutionaire Garde opgepakt in de Georgische hoofdstad Tbilisi. Zij planden een aanslag op een prominente Israeli met ook de Georgische nationaliteit, woonachtig in de hoofdstad. Het moge duidelijk zijn dat ook Europa niet immuun is voor Iraanse terreur.
Het nieuwe Midden-Oosten
Niemand hield voor mogelijk dat er in 2022 Joodse scholen in Dubai zouden bestaan en dat het Israelische leger militaire oefeningen doet met Marokkaanse collega’s. Het is de nieuwe realiteit in het Midden-Oosten. Israel hoort erbij en dat vinden de machtige Saudi’s ook. De vriendschappelijke banden tussen beide landen nemen inmiddels serieuze vormen aan.
In de afgelopen jaren hebben beide landen kleine stappen genomen om elkaars vertrouwen te winnen. De opening van het Saudische luchtruim voor Israelische vliegtuigen was een aantal jaren geleden de eerste openlijke stap in de richting van normalisatie. Nu, in september 2023, sprak een Israelische delegatie op een bijeenkomst van UNESCO in de Saudische hoofdstad Riyad. Het is de eerste keer dat Israelische overheidsfunctionarissen openlijk verwelkomd werden in het hart van de soennitische Islam.
Samen geld verdienen; waarom niet?
De nieuwe samenwerking tussen beide landen biedt talloze mogelijkheden voor het verdienen van geld. Zolang beide partijen er beter van worden, en dus de motivatie blijft bestaan, staat weinig in de weg van een intensiverende samenwerking.
Op de G20 in New-Delhi een aantal dagen geleden, is door Amerikaanse, Indiase en Saudische diplomaten overeengekomen om een nieuwe handelsroute te openen tussen Europa en Zuid-Oost Azië. De route zal over land gaan en twee financiële knooppunten hebben: Israel en Saudi-Arabië. Israel onderhoudt al jaren warme banden met de Indiase regering van premier Modi, waardoor militaire samenwerking en onderlinge handel in de afgelopen 10 jaar een vlucht hebben genomen. Toenadering tussen de Joodse staat en Saudi-Arabië zorgt er nu dus ook voor dat de gehele regio kan profiteren van financiële voordelen.
De nieuwe overeenkomst wordt IMEC genoemd: India-Middle East-Europe Economic Corridor en heeft ook officiële steun gekregen van de Verenigde Arabische Emiraten, Frankrijk, Italië en Duitsland. Israel en Saudi-Arabië zijn door hun geografische ligging belangrijke knooppunten in deze deal. Beide landen onderhouden, zowel met Europese als met Aziatische landen warme banden en kunnen zo fungeren als verbindende factor.
Niets is gratis
Normalisatie tussen Saudi-Arabië en Israel, de verdere incorporatie van Israel in de regionale en intercontinentale economie en de Amerikaanse inzet om vrede te smeden tussen de Joodse staat en zijn Arabische buren zijn niet gratis. Van Israel wordt verwacht dat er aanzienlijke concessies worden gedaan richting de Palestijnen. Alhoewel de prioriteiten van Saudi-Arabië en Amerika al lang niet meer bij de Palestijnse zaak lijken te liggen, zullen de Saudi’s vanuit hun positie als hoeder van de islam óók de situatie van de Palestijnen willen verbeteren.
Te midden van de nieuwe G20-deal en Amerikaanse inspanningen om Saudi-Arabië en Israel dichter bij elkaar te brengen, werden ook president Mahmoud Abbas en een aantal Palestijnse diplomaten bezocht. De Amerikanen verzekerden dat de Palestijnse zaak deel uitmaakt van de normalisatie tussen Saudi-Arabië en de Joodse staat. Details werden verder niet naar buiten gebracht.
De dynamiek tussen oorlog en vrede
De dynamiek tussen oorlog en vrede heeft eigenlijk altijd een vergelijkbaar patroon gevolgd. Een aloud Romeins spreekwoord luidt dan ook: ‘Sic pacem, para bellum’. Vrij vertaald betekent dit: ‘Wie vrede wil, bereidt zich voor op oorlog’. In de tijd van het Romeinse rijk ging dit voornamelijk over het directe conflict tussen hen en een vijand. Als de Romeinen vrede, stilte en stabiliteit wilden, moest dat bereikt worden door de directe vijand te verslaan. In de multilaterale wereld van vandaag zien we hetzelfde patroon, zij het in een iets andere vorm.
De oude logica van een gezamenlijke vijand
Vrede met de Arabische wereld, ambassades in islamitische landen, financiële voorspoed en nieuwe grote logistieke projecten liggen voor het grijpen, maar niets verenigt zo goed als een gezamenlijke vijand. Waar Iran al sinds de Islamitische Revolutie van 1979 regionale verbanden tegen de Joodse staat tot stand brengt, lijkt dezelfde logica nu in hun nadeel te werken.
De regionale concurrentie tussen het sjiitische Iran en het soennitische Saudi-Arabië, de uitbreiding van invloedssferen en Iraanse sabotage van stabiliteit in de regio zorgen voor een grotere acceptatie van Israel in de Arabische wereld. De vijandschap tussen de twee hoofdstromingen binnen de islam, het dispuut over de rechtmatige opvolger van de profeet Mohammed, bieden de Joodse staat dus kansen om eindelijk écht onderdeel te worden van het Midden-Oosten. Voortgeduwd door het vooruitzicht op dollars kunnen inwoners van Jeruzalem wellicht in de toekomst met de nachttrein naar Riyad.