Duizenden Israelische pelgrims gestrand in Wit-Rusland

Zo’n 2.000 Israelische pelgrims op illegale bedevaart naar het graf van rabbijn Nachman in Oeman bevinden zich in limbo aan de grens van Wit-Rusland met Oekraïne. Zij wilden voor het Joodse nieuwjaar (Rosj Hasjana) naar Oeman, ondanks pogingen van zowel de Israelische als de Oekraïense regering om hen tegen te houden.

Chassidische pelgrims die naar Oeman willen, worden vastgehouden aan de Oekraïense grens bij Novi Yarilovychi (Breslev Live)

Het graf van rabbijn Nachman van Breslev (1772-1810) in Oeman trekt elk Joods nieuwjaar veel volgelingen van de rabbijn. De jaarlijkse bedevaart wordt door sommigen het ‘chassidische Burning Man Festival’ genoemd. In voorgaande jaren gingen soms wel meer dan 30.000 Israeli’s voor Rosj Hasjana naar de Oekraïense provinciestad.

Dit jaar werden de pelgrims expliciet opgeroepen dat niet te doen door de Israelische regering. Het Joodse nieuwjaar begint vrijdag 18 september. Israel kampt met een uit de hand lopende tweede golf van het coronavirus, en de vrees bestond dat chassidische reizigers in de drukke, nauwe straatjes van Oeman een coronabesmetting zouden kunnen oplopen, of het virus juist verder verspreiden. Veel steden in Israel met grote ultra-orthodoxe gemeenschappen hebben te kampen met extreem hoge besmettingscijfers. Oekraïne sloot 28 augustus de grenzen, maar dat vormde juist aanleiding voor duizenden pelgrims om snel erheen te vliegen voordat de grens sloot, en voor duizenden meer om naar buurlanden van Oekraïne af te reizen om te proberen op creatieve manieren toch nog het land in te komen. Wit-Rusland bleek een populaire optie.

Chassidische invasie

Nu zijn duizenden Oemangangers in het Wit-Russische plaatsje Gomel gestrand. Geruchten gingen rond dat de grensovergang daar nog wel open was, danwel dat de douaniers omgekocht konden worden. Sommige pelgrims werden door Wit-Russische grensbewakers doorgelaten naar niemandsland, om vervolgens Oekraïne niet in te mogen, en ook niet terug Wit-Rusland in te mogen. Schattingen lopen uiteen tussen 2.000 en 6.000 gestrande pelgrims in totaal, waaronder tientallen, misschien wel honderd kinderen. Het Internationale Rode Kruis heeft dekens, warme dranken en eten uitgedeeld. Het Israelische ministerie van Buitenlandse Zaken onderhandelt met Wit-Rusland en Oekraïne over de mogelijkheden de chassidische invasie op te vangen. Oekraïne komen zij naar verwachting niet in. Reeds zo’n 2.000 Israeli’s wisten wel op tijd naar Oekraïne te vliegen, en wachten al bijna een maand het Joodse nieuwjaar af in Oeman.

(Wit-)Russische Joodse folklore

Hoewel het grensgebied tussen Wit-Rusland en Oekraïne sinds de Tweede Oorlog nog maar weinig Joden telt, was er ooit een van de grootste Joodse gemeenschappen ter wereld. De Russische tsarina Catharina de Grote verbande in 1781 de miljoenen Joden van haar land naar wat toen nog het grensgebied van Rusland was, het zogenaamde Vestigingsgebied. Vandaar spelen steden als Minsk, Pinsk en Oeman een grote rol in de geschiedenis en folklore van Asjkenazische Joden.

Zo zijn er vele verhalen van Joodse handelaren op zakenreis van Minsk, de Wit-Russische hoofdstad, naar Pinsk, in het zuiden van het land, ook aan de Oekraïense grens: 

Een zakenreiziger naar Pinsk liftte mee op een huifkar. De weg was lang en heuvelachtig, het paard was nogal uitgemergeld, en bij de eerste van vele heuvels stapte de bestuurder af, en vroeg de zakenman hem te helpen de kar de steile helling op te duwen. Vervolgens vroeg de bestuurder de handelaar ook nog te helpen om de zware kar bergafwaarts lopend af te helpen remmen, om het paard verder te sparen op de lange, zware reis.

Dit ritueel herhaalde zich onderweg nog een aantal keer. Na ongeveer de vijfde heuvel en afdaling, vroeg de zakenreiziger bij het opstappen aan de koetsier: 

“Ik weet waarom ik naar Pinsk moet. Vermoedelijk heb jij er ook wat te zoeken. Maar waarom nemen we dit arme paard mee?”

Chassidische pelgrims stappen in een bus naar Oeman, circa september 2013 (Yaakov Naumi/Flash90)