De Israelische krant Haaretz stelde deze week dat Netanyahu in de dagen voor 7 oktober 2023 gewaarschuwd zou zijn, over de mogelijkheid van een grote oorlog. Het artikel stelt dat de president van de Verenigde Arabische Emiraten, Mohammed bin Zayed, premier Netanyahu gebeld zou hebben eind september 2023. Premier Netanyahu ontkent het telefoongesprek en bin Zayed wilde geen commentaar geven. Het toont de enorme polarisering in de politiek rondom de aanval van Hamas op 7 oktober 2023, op een explosief moment vlak voor de verkiezingen in Israel.
Context
De krant bericht het nieuwsbericht deze week naar buiten. Om de context rond deze tijd te begrijpen is het belangrijk om in te zoomen op de onderhandelingen die rond het begin van 2023 in het geheim zouden hebben plaatsvonden tussen Israel en Hamas. Dit soort gesprekken vonden wel vaker plaats. De strategie van de afgelopen twee decennia van premier Netanyahu was om Gaza te isoleren. Het doorlaten van meer goederen naar Gaza was dan de basis voor onderhandelingen met Hamas, om te komen tot een langere wapenstilstand. Intussen zat de terreurbeweging geïsoleerd in de Gazastrook, achter een zeer modern veiligheidshek dat Israel moest beschermen.
Het rapport van Haaretz spreekt over onderhandelingen die gingen over hoe er meer voedsel en ruwe grondstoffen naar Gaza konden worden gebracht, en om handelsposten te bouwen tussen Israël en Egypte die duizenden Gazanen van banen konden voorzien. Ten tijde van de zomer was de sfeer van de gesprekken optimistisch: de economische zaken waren uit-onderhandeld en ook een raamwerk voor de uitwisseling tussen de toenmalig gegijzelden van Israël en Palestijnse gevangenen stond klaar.
Maar toen Netanyahu geen akkoord gaf voor het uitvoeren van de deal – mogelijk uit angst voor een breuk in de coalitie met extreemrechtse partijen – verloor toenmalig Hamasleider Sinwar zijn geduld. Sinwar zou via een onderhandelaar opdracht hebben gegeven om Israël te waarschuwen voor een “angstaanjagende operatie, iets buitengewoons.”
Bin Zayed
De onderhandelaar bereikte een adviseur van bin Zayed met dit bericht, wat de aanleiding vormde voor het contact met Israël, eerst via Shin Bet hoofd Ronen Bar en later direct met Netanyahu. Ook het hoofd van de Egyptische geheime dienst zou Netanyahu gesproken en gewaarschuwd hebben voor de ‘angstaanjagende operatie’, waarna de minister-president hem geruststelde dat Israël in Gaza “de controle” zou hebben.
Tijdens veiligheidsbriefings in de dagen hierna heeft Netanyahu volgens ingewijden nooit benoemd dat hij vanuit meerdere bronnen gewaarschuwd was over het mogelijke conflict. Als reactie op de vraag of Netanyahu met bin Zayed gesproken heeft in de dagen voor 7 oktober noemde zijn kantoor dit een “absolute leugen” en dat dergelijke gesprekken er nooit zijn geweest.
Steeds meer aan het licht
In aanloop naar de verkiezingen van 27 oktober komt er steeds meer naar buiten over de periode (net) voor 7 oktober en worden er beschuldigingen over en weer geuit. Zo heeft Sara Netanyahu vorige week de suggestie gewekt dat oud generaal Yair Golan voorkennis had over de aanval op 7 oktober, nog voordat de minister-president zelf op de hoogte was. Golan was zelf een van de eerste aanwezigen rondom het Gaza grensgebied tijdens de aanval, waar hij meerdere overlevenden redde met zijn auto.
Hoewel Netanyahu zelf aangaf niet te denken dat er een complot zou zijn, heeft hij wel benoemd dat meerdere veiligheidsfunctionarissen waarschuwingssignalen hebben gemist in de aanloop naar de Hamasaanval. Dit ondanks de eerdergenoemde vermeende gesprekken die zouden zijn gevoerd met Netanyahu, waar dus expliciet werd gewaarschuwd voor een massale aanval. Tevens werd bekend gemaakt dat Netanyahu op de dag van de aanval zo’n twee uur duurde om naar het hoofdkwartier van de IDF in Tel Aviv te reizen zonder contact met de legerleiding.
Netanyahu benoemde vorige week nog in een claim dat hij juist expres niet werd geïnformeerd in de nacht van 6 op 7 oktober, omdat de legerleiding de kans op een aanval niet goed had ingeschat. “Ze wisten precies wat ik zou doen als ze me hadden wakker gemaakt, ik zou meteen de luchtmacht en het leger mobiliseren een grootschalige aanval bevelen op Hamas.” Volgens Netanyahu was de legerleiding bang dat juist dát zou leiden tot een tegenaanval van Hamas, en hebben ze hem daarom niet wakker gemaakt die nacht.
Politieke aandacht volledig op 7 oktober
Met alle politieke aanvallen over en weer wordt het maatschappelijke debat in aanloop naar de verkiezingen volledig gericht op 7 oktober. De ‘complottheorie’ over Yair Golan heeft tot veel ophef geleid, en Golan zelf heeft Sara Netanyahu opgedragen de beschuldigingen in te trekken, zo niet is hij van plan zo’n 2.5 miljoen sjekel aan schade te verhalen. Ook premier Netanyahu heeft de tegenaanval geopend op Haaretz met een aanklacht wegens smaad tegen de journalist van het artikel. Volgens zijn kantoor gaat het om ‘een sinister complot’ die de linkse politiek inzet tegen de premier en dat er waarschijnlijk nog meer valse complotten zullen volgen.
De komende tijd zullen de spanningen naar verwachting verder oplopen in de nu al verhitte campagne. Opvallend is dat 7 oktober nu door het hele politieke spectrum wordt aangegrepen om politieke schade bij de tegenstander te veroorzaken. Andere zaken die spelen, zoals de eerder in gang gezette juridische hervormingen en de toestand van de economie lijken nu niet meer op de voorgrond van de campagnes. Het blijft afwachten welke mogelijke onthullingen zullen volgen, het is in ieder geval duidelijk dat de huidige regering zich nog steeds van alle verantwoordelijkheid lijkt af te keren.
Onafhankelijk onderzoek
Premier Netanyahu heeft tot nu toe onafhankelijke onderzoeken naar 7 oktober 2023 tegengehouden. De hoofden van de veiligheidsdiensten en het leger kozen ervoor om af te treden, maar premier Netanyahu was als premier uiteindelijk hoofdverantwoordelijk. Toch wil hij zijn positie niet opgeven. In plaats daarvan wijst hij naar anderen en suggereert hij dat er complotten zijn. Dat is een gevaarlijke ontwikkeling. Hij ondermijnt daarbij de rechtsstaat en suggereert dat een onafhankelijk onderzoek niet mogelijk is. Hij speelt daarbij met vuur.
Het beschuldigen van anderen met suggesties van complotten. Het is hierbij tekenend dat er uiteindelijk een krant op zoek is gegaan naar de waarheid. De vraag is natuurlijk of de feiten uit deze rapportage kloppen, maar dat is erg moeilijk vast te stellen. Ook is het nog maar de vraag in hoeverre dit alles nog van invloed gaat zijn op de verkiezingen aangezien veel van zijn eigen achterban hem blijft steunen. Het zal in ieder geval de strijd tussen de politieke kampen verder aanwakkeren.