Extremisten zien ‘Joods complot’ in coronavirus

De pandemie als gevolg van het nieuwe coronavirus wordt door extremisten aangehaald om complottheorieën over het “internationale zionisme” te verspreiden. Volgens de Israelische mensenrechtenactivist Natan Sharansky zijn de ideeën slechts “een nieuw voorbeeld van de delegitimatiecampagne vanuit het Midden-Oosten.”

Metaforische afbeelding van antisemitisme als een virus. Bron: “Rabbi Sachs on The Mutation of Antisemitism”, YouTube (screenshot).

Antisemitisme wordt wel eens omschreven als een muterend virus: het past zich aan aan de tijdgeest van iedere periode in de geschiedenis, om aantrekkelijk te blijven in (delen van) de samenleving. Het kan bestreden worden, maar na een tijd wordt het in een nieuw jasje gegoten, om voor velen weer ‘normaal’ te lijken. Met de laatste reeks aan complottheorieën over het coronavirus is het cirkeltje op cynische wijze rond: terwijl de wereld zich schrap zet voor de gevolgen van de pandemie, leiden waanbeelden over het coronavirus af van de te volgen adviezen van experts.

Verschillende media in het Midden-Oosten hebben podia geboden aan commentatoren die het probleem rondom corona vooral bij Israel, het zionisme of de Joden willen leggen. Volgens Coşkun Başbuğ, een veel geziene gast op de Turkse nieuwszender A-Haber, hebben “zionistische Joden” het coronavirus ontwikkeld “als biologisch wapen”. Het Palestijnse online medium Donia Al-Watan plaatste een column van schrijver Assad al-Azzouni, waarin hij stelt dat Joden het virus zouden hebben bedacht om een sinistere politieke agenda van Trump en Israel te dienen.

Eerder nog trachtte het Iraanse staatsmedium de uitbraak toe te schrijven aan “zionistische elementen”, hetgeen zou verklaren waarom Iran bijzonder hard is getroffen. Het lijkt een loze poging: na drastisch falen van de overheid in het aanpakken van de uitbraak lijkt het vertrouwen van de Iraniërs in hun regering te zijn gezakt naar een nieuw dieptepunt.

Ook dichter bij huis lijken dergelijke ideeën hun kop op te steken. Over het nieuws dat Israelische onderzoekers grote stappen zetten richting een vaccin, vroeg het Haagse raadslid Van Doorn op Twitter zich af of het zelfde lab “toevallig” ook het virus heeft ontwikkeld. Anders dan bovengenoemde incidenten heeft zijn uitspraak in Nederland op brede veroordeling kunnen rekenen.

Oud clichés gereproduceerd

Wie enigszins bekend is met antisemitische clichés, vindt zulk complotdenken vandaag wellicht weinig verrassend.

Tijdens de Pest, die in de 14e eeuw een kwart tot de helft van de Europese bevolking uitroeide, werden Joodse gemeenschappen veelvuldig als schuldige aangewezen. Joden zouden de waterputten hebben vergiftigd om christenen te vermoorden. De waanbeelden leidden tot een golf van pogroms in de christelijke wereld (lees meer hierover in de antisemitismetijdlijn van CIDI).

Het feit dat minder Joden dan christenen aan de ziekte stierven, zou het complot bewijzen. In werkelijkheid werden Joden minder blootgesteld aan de ziekte die werd overgedragen door ratten en hun vlooien, dankzij strengere voorschriften van hun religie over hygiëne.

Natan Sharansky, mensenrechtenactivist en voormalig Knesset-lid, ziet de laatste beschuldigingen in het licht van de oude stereotypen. “Het idee dat Joden achter het virus zitten, dat Joden de markten willen kapotmaken, er geld mee willen verdienen, of dat Israel erachter zou zitten – er is niks nieuws aan”. Over de vergelijking met het Middeleeuwse Europa zegt hij: “Het verschil tussen toen en nu is dat er vandaag een sterk Israel is, en dat antisemitisme bestreden wordt, en dat het overwonnen zal worden”.

Sharansky sprak in een panel met de Amerikaanse gezant voor antisemitismebestrijding Elan Carr. Uit voorzorg vond hun ontmoeting plaats via een live videoverbinding. Juist in tijden dat het nieuwe coronavirus om zich heen grijpt is het belangrijk dat niet zulk haatspraak, maar advies van experts mensen blijft bereiken.