Vandaag was de inhoudelijke behandeling van het hoger beroep van Pax, Oxfam Novib en The Rights Forum tegen de Nederlandse staat. De zitting in het Gerechtshof Den Haag was een herhaling van zetten.
Hoger beroep
Waar ging het ook alweer om? In het kort willen de drie organisaties dat Nederland stopt met het leveren van F-35 onderdelen aan Israel. Volgens hen moet Nederland opnieuw toetsen of Israel voldoet aan de voorwaarden voor het leveren van de onderdelen. Het hoger beroep volgde op de uitspraak van de rechter op 15 december 2023, waarin de rechter de eisen van de organisaties afwees.
De kern van de uitspraak van de rechter op 15 december was dat aan de staat beleidsvrijheid toekomt, ook bij de beslissing om de onderdelen van de F-35 te blijven leveren aan Israel. Wel had de minister de plicht om die beslissing opnieuw tegen het licht te houden. Dat heeft de minister gedaan ook gedaan. Vervolgens heeft de minister besloten om de onderdelen te blijven leveren en die beslissing was volgens de rechter niet onredelijk.
Herhaling van zetten
Ondanks deze heldere uitspraak zagen de drie organisaties toch voldoende perspectief om in hoger beroep te gaan. Het betoog van advocaat Liesbeth Zegveld had weinig vernieuwende aspecten, maar dat is ook wel logisch bij een hoger beroep. Zegveld stelde dat er nu nog meer sprake was van urgentie, gezien de gestegen slachtofferaantallen in de Gazastrook. Ook stelde ze dat er honderdduizenden mensen hongerlijden. Daarnaast vergeleek Zegveld deze zaak met de Urgenda-zaak: de toekomst van de mensheid zou op het spel staan. Opvallend was verder dat de slachtingen van Hamas op 7 oktober nu helemaal niet meer ter sprake kwamen.
Artikelen NRC
Zegveld wees ook op een brief die een groep van anonieme ambtenaren had gestuurd naar het Gerechtshof Den Haag. Daarover berichtte de NRC dit weekend. Deze groep ambtenaren heeft in de NRC in ieder geval een partner gevonden, want “onthullingen van de NRC” (lees: lekkende ambtenaren) gaven ook al de aanleiding tot de eerste rechtszaak.
In de brief staat dat de opstelling van Nederland rondom de F-35 onderdelen te maken heeft met de ambities van premier Mark Rutte, die secretaris-generaal van de NAVO zou willen worden. Verder stelden de anonieme ambtenaren dat er een verzoek lag bij het ministerie van Buitenlandse Zaken met de volgende vraag: “Wat kunnen we zeggen zodat het lijkt alsof Israel geen oorlogsmisdaden begaat”. De landsadvocaat (advocaat van de staat) verwierp deze aantijgingen, die ook verder niet onderbouwd zijn door de briefschrijvers.
Volgens Zegveld was de politieke lijn al bepaald en is de Nederlandse staat niet geïnteresseerd in feiten. De landsadvocaat ontkende ook dit met klem en stelde dat er alle ruimte is voor ambtenaren en voor verschillende meningen van ambtenaren. Naar aanleiding van eerdere Kamervragen heeft het kabinet een nota van 19 oktober 2023 gedeeld over de gang van zaken. Daarin is zichtbaar dat de minister uitgebreid en goed onderbouwd is geïnformeerd over de opties die er waren, namelijk stoppen of doorgaan met de export. De minister heeft op basis van deze nota de keuze gemaakt om door te gaan.
Betoog landsadvocaat
De landsadvocaat begon zijn betoog met het feit dat de oorlog een tragedie is. Maar hij benadrukte ook de wandaden van Hamas op 7 oktober en het feit dat er nu nog steeds gijzelaars worden vastgehouden door Hamas. Ook wees de landsadvocaat op de rol van Iran, die Hezbollah en Hamas gebruikt in de strijd tegen Israel. Verder wees de landsadvocaat op het feit dat Hamas de bevolking van Gaza gebruikt als menselijk schild.
Ook het betoog van de landsadvocaat was in grote lijnen hetzelfde. De minister heeft een brede afweging gemaakt over het wel of niet stoppen van de F-35 onderdelen. Hierin zijn ook de Nederlandse belangen op het wereldtoneel meegenomen en het recht van Israel om zichzelf te verdedigen. Hiertoe had de minister ook alle recht, ook volgens de rechter.
De landsadvocaat wees erop dat er wel degelijk een toetsing is gedaan toen de algemene vergunning voor het leveren van F-35 onderdelen in 2016 is afgegeven. Er is toen ook nog specifiek gekeken naar Israel, zo stelde landsadvocaat. Bovendien zijn er in 2016 nog tien andere individuele vergunningen afgegeven aan Israel, die zijn ook allemaal goedgekeurd.
Uitspraak 12 februari
De rechters gaan op maandag 12 februari om 10.00 uur uitspraak doen in de zaak. Na de herhaling van zetten volgt waarschijnlijk ook weer een zelfde soort vonnis, waarin de eisen van de drie partijen weer worden afgewezen.