Het was een veelgehoord mantra sinds Nederland begin van dit jaar besloot om geen extra hulpgelden aan UNRWA te sturen: we kunnen de hulp aan UNRWA niet verder afbouwen, omdat er juridisch bindende afspraken zijn. Maar dat blijkt toch niet zo te zijn. Dat stond in een brief van minister Klever van begin oktober. De bijdrage voor UNRWA in 2025 is namelijk gewoon afhankelijk van toestemming van het Nederlandse parlement.
Juridisch bindend
Het stond er toch echt zwart-op-wit, in de toelichting van de begrotingsstaat voor 2024 van het Ministerie van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking: “De bijdragen aan UNHCR, UNRWA en het Wereldvoedselprogramma zijn geheel juridisch verplicht.” En in september schreef de huidige minister Klever nog in een brief aan de Tweede Kamer: “Nederland zal de vaste jaarlijkse bijdrage van 19 miljoen euro aan UNRWA voor 2025 in januari overmaken conform de staande overeenkomst met de organisatie (periode 2023–2025).”
Het ging daarbij om een meerjarige overeenkomst die Nederland had afgesloten met UNRWA. Nederland zou zich juridisch gecommitteerd hebben aan deze jaarlijkse bijdrage van 19 miljoen euro.
Of toch niet
Maar in een brief van 8 oktober van 2024 van minister Klever is te lezen hoe het nu precies zit met de verplichting. Het contract met UNRWA bevat namelijk een aantal ontbindende voorwaarden. Een van de voorwaarden is parlementaire goedkeuring van de begroting. De verplichting blijkt dus toch niet zo “verplichtend” te zijn. Dat het ministerie nu toch met de billen bloot moet kwam door kritisch doorvragen van CU-kamerlid Ceder.
De minister geeft in de brief aan dat het eigenlijk vooral gaat om de reputatie van Nederland, als betrouwbare partner die zijn eerder gemaakte afspraken nakomt. Daarnaast weegt het kabinet mee dat de nood in de regio nog steeds hoog is. Dat zijn uiteraard zeer valide argumenten, maar het is toch wel opzienbarend te noemen dat er eigenlijk geen verplichting bestaat.
Gesprek over UNRWA
Het is duidelijk dat de huidige regering een koers heeft ingeslagen die gericht is op het meer divers maken van de hulpkanalen. Dat bleek uit de eerdere beslissing om UNRWA geen extra gelden meer te verstrekken dit jaar. Maar in de beslisnota’s waarin de adviezen van de ambtenaren aan de minister staan is te zien dat het kan rekenen op ambtelijk verzet.
Deze nota met daarin het advies van de ambtenaren stelt dat UNRWA zorgt voor scholing van meer dan 500.000 kinderen “in absentie van overheden die zorg kunnen en willen dragen voor Palestijnse vluchtelingen.” Blijkbaar willen de overheden geen zorg dragen en daarom blijven westerse landen dan maar betalen. Onder die overheden vallen Hamas, de Palestijnse Autoriteit, Libanon en Syrië.
Verder stelt de nota: “Voor de Palestijnse Gebieden geldt dat Israël deze taken volgens internationaal recht over dient te nemen indien UNRWA weg zou vallen.” Het punt is dat de verantwoordelijkheid van scholing hoort bij de Palestijnse Autoriteit. Hamas heeft echter de Palestijnse Autoriteit de Gazastrook uitgezet, in een kort maar intensief conflict. Sindsdien zwaait Hamas daar de scepter. De ambtenaren stellen dat Israel dan verantwoordelijk is.
Historische analyse ontbreekt
Wat ontbreekt in het advies is een goede historische duiding en een overzicht van alle problemen bij UNRWA. CIDI heeft hier gelukkig eerder al onderzoek naar gedaan. Het is belangrijk dat de minister blijft bij haar standpunt, dat het belangrijk is om niet afhankelijk te blijven van UNRWA. Op korte termijn ligt de bal nu bij de Tweede Kamer: gaat zij akkoord met het wederom overmaken van 19 miljoen euro? Maar ook op lange termijn ligt de bal bij de politiek: zolang UNRWA gesteund blijft worden zal er namelijk geen verandering komen. En na volgend jaar zijn er geen langlopende “verplichtingen” meer.