Antisemitisch complotblad massaal verspreid in Nederland

Exemplaren van “De Andere Krant”, een blad vol complottheorieën, worden op grote schaal bezorgd – vaak ondanks ‘NEE-NEE’-stickers op de brievenbus. CIDI maakt zich zorgen om de verspreiding van de complottheorieën, waaronder antisemitische. Bewoners die ongeoorloofd de krant bezorgd hebben gekregen kunnen dit melden bij hun gemeente. 

De afgelopen dagen heeft CIDI verschillende meldingen gekregen van mensen die exemplaren van “De Andere Krant” hebben ontvangen in hun portiek of brievenbus. Sympathisanten kondigen op sociale media volop bezorgacties aan, zoals ook bij de demonstratie tegen de coronamaatregelen in Den Haag op 5 mei. De acties blijken zich in vele gemeentes niet tot de openbare ruimte te beperken. 

Vele ontvangers zijn hier niet van gediend: niet alleen worden bezorgingsregels geschonden, ook staat de publicatie bol van clichématige complottheorieën, waaronder antisemitische.

De editie van het blad met over de aanslagen van 9/11 bevat een reeks artikelen waarin Israel al dan niet subtiel wordt aangewezen als schuldige aan de historische gebeurtenis. De artikelen bestaan uit zinsneden als “[9/11] komt een bepaald land in het Midden-Oosten wel erg goed uit”, of “het complot zoals Bush, Blair, (Ehud) Barak en ‘Bibi’ (Netanyahu) het presenteren kan onmogelijk waar zijn”.

In een interview vergelijken de schrijvers zichzelf met protestanten tijdens de Inquisitie, en zeggen ze paralellen te zien in geloofsonvrijheid. “Kritiek op Israel is in sommige staten al verboden”, aldus een van hen. Het zou alles te maken hebben met “de Anglo-Zio-Saoedische Deep State”, om bij de termen van de schrijvers te blijven. De manier waarop de obsessie met Israel herhaaldelijk voorkomt doet sterk denken aan het antisemitische stereotype van Joodse onevenredige toegang tot macht.

De “krant”, die qua visueel ontwerp veel weg heeft van een gewoon dagblad, is al langere tijd actief. Twee jaar geleden onthulde het NRC in een reeks artikelen dat de Brabantse bioboer Hugo Jansen geldschieter was achter een eerdere verspreidingscampagne. Jansen bleek onder een pseudoniem een reeks blogposts op zijn naam hebben waarin hij een “Joodse elite” beschuldigt van de misstanden in de wereld. Ook anderen die bij de organisatie betrokken zijn blijken op persoonlijke sociale mediakanalen antisemitische berichten te hebben gedeeld.

Edities van “De Andere Krant” zijn door de complotdenkers naar thema geordend. Zo zijn er ook edities gewijd aan de ramp met vlucht MH17, gezondheid (oftewel vaccinatiebeleid) of “De Andere Financiële Krant”. Rond deze tijd zou een blad met de titel “Vrijheid” worden verspreid, maar ook “9/11” hebben velen de afgelopen tijd in hun brievenbus aangetroffen. 

Aantrekkelijke verklaring van complexe realiteit

Complottheorieën bieden een simpele, en daarmee een soms aantrekkelijke verklaring van complexe verschijnselen. Vaak berusten ze op een cirkelredenering: het dunne bewijs is tenslotte verklaarbaar doordat de daders hun plannen zorgvuldig geheimhouden. Geloof in complotten is vaak hardnekkig, omdat het tegendeel van een complot – dat iets dat je niet ziet, niet bestaat – niet bewezen kan worden.

Dat het op online fora en sociale media wemelt het van complottheorieën, is niet nieuw. Om uitgebreid drukwerk plots thuis te vinden op de deurmat, kan echter erg confronterend zijn. Dat stelt Raymond Haans, psychiater van beroep, die er ook een exemplaar ontving. 

Met zijn professionele bril op vindt hij complotdenkers eigenlijk best interessant, maar het wordt zorgelijk als complottheorieën grote vormen aannemen. “Op sociale media was altijd al een harde kern actief die bepaalde complotten verspreidt”, zegt Haans tegen CIDI. “Daar gaat het vooral om de grote groep mensen die meeleest. Door commentaren te zien van gebruikers die wel hun verstand gebruiken, krijgt die meerderheid een indruk of bepaalde informatie betrouwbaar is of niet”.

De verspreiding van gedrukte “kranten” noemt hij dan ook zorgwekkend. “De schrijvers doen zich als wetenschappers voor, en het lijkt net een echte krant. Veel mensen die dit thuis ontvangen kunnen hiervoor vatbaar zijn”, aldus Haans. 

Complotten tijdens COVID-19

Sinds de pandemie als gevolg van het nieuwe coronavirus is op sociale media een sterke toename zichtbaar van complottheorieën. In veel gevallen leiden ze tot haatspraak over bepaalde groepen, zoals Joden. Afgelopen maand heeft Ahmed Shaheed, rapporteur van de Verenigde Naties voor geloofsvrijheid, gewaarschuwd voor een opleving van antisemitisme en andere vormen van racisme in het kielzog van de coronacrisis. 

In de praktijk lijkt aanhang van verschillende complottheorieën makkelijk in elkaar over te gaan. Zo gaan anti 5G-complotdenkers vaak tekeer tegen China, en zijn regelmatig antisemitische clichés te vinden in anti-vaccinatiegroepen. Met “De Andere Krant” lijken ze allen samen te komen, inclusief een (her)opgeleefde interesse in 9/11.  

Meld ongeoorloofde bezorging bij gemeente

Mensen met wie CIDI heeft gesproken over het pamflet melden allen dat ze gebruik maken van een ‘NEE NEE’-sticker. Dit wijst erop dat de bezorgingsacties regelgeving al dan niet gedeeltelijk aan hun laars lappen.

CIDI raadt mensen die ondanks de sticker een exemplaar hebben ontvangen aan om hiervan melding te maken bij de betreffende gemeente. Die kan op verschillende manieren optreden.

De Gemeente Amsterdam kan organisaties aanspreken op ongeoorloofde bezorging, en mogelijk een boete opleggen. De Gemeente Rotterdam neemt uw melding op ter informatie – de gemeente beraadt zich momenteel op nieuw beleid om te kunnen handhaven. Bij de Gemeente Den Haag kan ongeadresseerd drukwerk vanaf 1 juli gemeld worden.