Op 14 februari 2023 hebben we een artikel gepubliceerd over de ontstaansgeschiedenis van de ngo’s in de Palestijnse gebieden. Het is nu tijd voor deel twee: de financiering van deze ngo’s. Als eerste kijken we naar de financiering van de Europese Unie en vanuit Nederland. Vervolgens gaan we kijken naar de financiële verantwoording van de gelden, maar daarbij richten we ons alleen op Nederland. Hoe werkt dat in grote lijnen?
Steun vanuit de EU
De Europese landen zijn koploper op het gebied van financiële steun aan de Palestijnen. Hieronder een overzicht van de steun van de Europese Unie en al haar lidstaten gezamenlijk aan de Palestijnen. Het gaat jaarlijks om ongeveer 800 miljoen euro.
Bron: Recipients (europa.eu)
De grootste ontvangers van de financiële hulp zijn de Palestijnse Autoriteit (PA) en de Organisatie van de Verenigde Naties voor Hulpverlening aan Palestijnse Vluchtelingen in het Nabije Oosten (UNRWA). Belangrijk in het kader van dit artikel zijn echter de ngo’s. Zij hebben in de periode van 2016 tot en met 2020 de volgende bedragen ontvangen volgens de gegevens van de website van de EU:
In ieder geval bijna 123 miljoen euro komt rechtstreeks terecht bij Palestijnse ngo’s. Maar het grootste gedeelte van de gelden loopt dus via ngo’s in de donorlanden, bijna 350 miljoen euro. Een gedeelte daarvan gaat echter via deze ngo’s weer door naar lokale (Palestijnse) ngo’s. Een goed voorbeeld van hoe dit dan werkt is Oxfam Novib. In 2021 ontving Oxfam Novib meer dan 15 miljoen euro van de Europese Unie en meer dan 49 miljoen euro van de Nederlandse overheid. Oxfam Novib financiert op haar beurt weer een netwerk aan ngo’s die actief zijn in Israel en de Palestijnse gebieden. Hoeveel geld van hen dus uiteindelijk terecht komt bij Palestijnse ngo’s weten we niet.
Nederland
Nederland heeft in de jaren 2016 tot en met 2020 in totaal € 114.890.000 financiële steun gegeven aan de Palestijnen, dus bijna 115 miljoen euro.
Bron: Home – OS Portaal 2021 | NL Ontwikkelingssamenwerking
Maar daarnaast draagt Nederland ook bij aan de bedragen die de Europese Commissie tot haar beschikking heeft. Dit bedrag is echter niet opgenomen in die bijna 115 miljoen euro. Het is mogelijk om een schatting te maken van dit bedrag, aan de hand van de Nederlandse bijdrage aan de Europese Commissie. Nederland draag namelijk ongeveer 5% bij. Als we dat toepassen op het bedrag dat de Europese Commissie heeft besteed aan de Palestijnen dan gaat dit om 89 miljoen euro over die vijf jaar. In totaal gaat het dan om 115 + 89 = 204 miljoen euro steun in de jaren 2016-2020.
Ook voor Nederland geldt weer hetzelfde als voor de EU: het is eigenlijk niet goed zichtbaar hoeveel geld nu uiteindelijk naar de Palestijnse ngo’s gaat. Ook Nederland heeft een speciale website ontwikkeld waarop zichtbaar zou moeten zijn waar de 115 miljoen euro aan besteed is. Maar hierbij is niet zo’n helder overzicht te verkrijgen als op de website van de EU. Bovendien geldt ook voor de Nederlandse hulp dat het vaak indirect naar ngo’s gaat. Een voorbeeld kan dat weer illustreren: een project van het VN-ontwikkelingsprogramma (UNDP). Dit betreft een bedrag van €7.027.225. In dit geval staat in de beschrijving dat dit geld wordt gegeven aan veel verschillende Palestijnse ngo’s.
Verantwoording van de gelden
Om het behapbaar te houden kijken we voor de verantwoording alleen naar de Nederlandse gelden. Hoe werkt dat? De ontwikkelingshulp is opgedeeld in drie categorieën: tot € 250.000, vanaf € 250.000 tot € 1.000.000 en vanaf € 1.000.000. Aan de hand van allerlei beslisbomen kan dan gekozen worden voor verschillende regimes van controle. Als het risico hoger is, dan volgen meer maatregelen. Denk dan bijvoorbeeld aan een jaarlijkse audit, een controle van de accountant. Hoe groter het risico, hoe uitgebreider de audit. Ook kan het project bezocht worden en kunnen er tussentijdse evaluaties uitgevoerd worden. Maar bij de meeste controles gaat het wel om papieren controles. Dat betekent dat de situatie wordt beoordeeld op basis van documenten.
De Nederlandse overheid heeft een speciale website ontwikkeld waarop alle informatie over ontwikkelingsprojecten zichtbaar is. Maar in veel gevallen is de informatie over de projecten zeer summier, omdat er geen documenten te vinden zijn of de documenten leeg zijn. De minister heeft eerder aangegeven het in sommige gevallen gaat om gevoelige informatie en dat het daarom niet geplaatst wordt. Maar er zit eigenlijk weinig lijn in de gepubliceerde documenten. In ieder geval worden in de meeste gevallen de audits en controles niet geplaatst op de website.
In theorie zou het mogelijk zijn om in de gegevens van de Palestijnse ngo’s te kunnen zien hoeveel gelden zij ontvangen hebben. Maar van de meeste ngo’s zijn geen cijfers of verantwoording te vinden van de afgelopen jaren. De mate van transparantie van deze organisaties is op zijn zachtst gezegd uitermate belabberd.
Volgend artikel
In een volgend artikel gaan we dieper in op de casus van de UAWC (Union of Agricultural Work Committees). UAWC is een Palestijnse ngo. Nederland gaf hieraan steun, maar die is stopgezet omdat medewerkers van de UAWC betrokken waren bij een terreuraanslag. Bij deze aanslag kwam een Israeli om het leven.