Alweer boog het Internationaal Gerechtshof zich over Israel. Dit keer ging het om een niet-bindend juridisch advies over de bezetting, waarin het Hof een ongekend hard oordeel uitsprak. Israel is zeker niet zonder fouten, maar deze uitspraak gaat veel dieper dan een veroordeling van Israel. Het maakt definitief een einde aan de benadering van de Oslo-akkoorden: de onderhandelingen over een tweestatenoplossing kunnen bij het grofvuil.
(credits: ICJ)
Nederzettingen
De uitspraak richtte zich op de achilleshiel van Israël: het nederzettingenbeleid en de bezetting. Het is zelfs een doorn in het oog voor veel westerse bondgenoten van het land. Het maakt de positie van Israël op dit gebied kwetsbaar. De nederzettingen roepen het beeld op van gewelddadige kolonisten die het land afpakken van Palestijnen.
Kritiek op uitwassen is zeker legitiem en het blijft belangrijk om oog te houden voor de oprichting van een Palestijnse staat. Maar de afkeuring moet wel zuiver zijn. Juist hier schort het aan bij de uitspraak van het hof. Het feit dat Israel niet altijd juist handelt in deze gebieden leidt er namelijk niet toe dat de bezetting plotseling illegaal wordt. Die uitwassen moet veroordeeld worden, maar op basis daarvan verandert niet het karakter van de bezetting. Het hof geeft hiervoor geen juridische onderbouwing. Vervolgens verbindt het hof hieraan de conclusie dat de bezetting zo snel mogelijk dient te stoppen, omdat het in strijd is met het recht op zelfbeschikking van de Palestijnen.
Veiligheid versus zelfbeschikking
Wat voor consequenties dat zou hebben voor de veiligheid van Israel wordt in het geheel niet genoemd. Zeker in context van de aanvallen van Hamas op 7 oktober is dat zeer opmerkelijk. Een eenzijdige terugtrekking zonder veiligheidsgaranties zou Israel militair kwetsbaar maken, vanwege het gemis aan strategische diepte van het land. Op de smalste plek is Israel slechts 14 kilometer breed zonder de Westelijke Jordaanoever. In de Oslo-akkoorden en eerdere VN-resoluties speelden de woorden veiligheid en zelfbeschikking een grote rol. Ja, het zelfbeschikkingsrecht van de Palestijnen is belangrijk. Maar in één adem werd de veiligheid van Israel genoemd. Het vonnis van het hof maakt definitief een einde aan deze benadering: de bezetting is illegaal en moet daarom stoppen. De veiligheid van Israel doet er niet meer toe.
Consequenties
Deze uitspraak gaat onherroepelijk van invloed zijn op het westerse beleid over Israel. Dat is nu namelijk gestoeld op hetzelfde idee, dat een oplossing gebaseerd moet zijn op vredesonderhandelingen tussen Israel en de Palestijnen. De vraag is of deze positie houdbaar blijft voor westerse landen, die het hof hoog in het vaandel hebben staan.
Waarschijnlijk gaat het ook consequenties hebben voor de levering van militaire goederen aan Israel. Het Israelische leger is namelijk uitgebreid aanwezig op de Westelijke Jordaanoever. Met deze uitspraak in de hand zal ook hier de druk toenemen op westerse landen om te stoppen met het leveren van militaire goederen. En mocht die druk nog niet genoeg zijn, dan staat de weg open naar nationale rechterlijke instanties. Een voorproefje van hoe succesvol dat kan zijn laat de zaak rondom de F-35-onderdelen zien. Dit nieuwe vonnis vergroot zeker de kans op meer van dit soort zaken.
Duiding
Deze uitspraak staat niet op zichzelf: de juridische oorlogsvoering (lawfare) tegen Israel draait op volle toeren. Nu wordt langzaam maar zeker duidelijk waartoe dit gaat leiden. Het zal leiden tot steeds meer druk en dwang in de richting van Israel. De verantwoordelijkheid van de Palestijnen en de veiligheid van Israel worden daarmee uit het oog verloren. Dat is een zorgelijke ontwikkeling, die niet zal leiden tot een duurzame oplossing van het conflict.