Door onze correspondent Joop Meijers:
De vorige week begonnen televisiepropaganda van de 35 politieke partijen die meedoen aan de verkiezingen van 17 mei vormen een politieke Rorschach-test. De oorspronkelijke Rorschach-test bestaat uit een aantal platen met inktvlekken. De te testen patiënt krijgt de opdracht naar de inktvlekken te kijken en te vertellen wat hij daarin meent te zien.
Omdat de schots en scheef neergekwakte inktvlekken niet iets specifieks weergeven kun je er natuurlijk van alles en nog wat in zien. Juist omdat de inktvlekken niets voorstellen menen psychologen dat de antwoorden van de cliënt een projectie zijn van de eigen fantasie en iets zeggen over de innerlijke wereld van de persoon.
Moddergehalte
De drie weken lang op radio en televisie neer te kwakken propagandaspots zijn geen willekeurige inktvlekken maar doen er wel sterk aan denken. Je zou kunnen zeggen dat het gaat om klonten modder die zoals bekend eveneens een grillig patroon hebben en vatbaar zijn voor velerlei uitleg. Premier Netanjahoe projecteert zich zelf als de sterke leider die Israel een veilige toekomst biedt. Dat onderstreept hij door de kijker nog eens de beelden te laten zien van de terreur uit 1996: als je mij niet kiest veranderen de inktvlekken weer in bloedvlekken. Bij hem vergeleken – zo suggereert de Likoed-modder- is Ehoed Barak een linkse slappeling die Jeruzalem zal verdelen, de Palestijnen een eigen staat geeft en die wordt gedreven door ambities in plaats van ideologie. De Likoed heeft – veilig geschat – een hoog moddergehalte. Omdat in de Israelische verkiezingspropaganda wat niet uit Amerika komt niet kosher is, heeft Netanjahoe een Amerikaanse modderadviseur, Arthur Finkelstein, die verantwoordelijk is voor de vorm, inhoud, en structuur van het klodderig zooitje dat hij – tegen een honorarium van 8000 gulden per maand – brouwt in zijn pr-lab.
Hennep
Modder is een vieze en ondoorzichtige substantie en laat bij een deel van het publiek een nare smaak achter. Daarom besloot het Groene Blad tot een geheel ander verkiezingsprojectiel: het hennepblad verdund met psychedelische stoffen. Lichtelijk stoned projecteert deze partij een kort psychedelisch filmpje met een regenboog aan kleuren en geluiden en met de als mantra herhaalde boodschap: liefde en vrede. Of dat genoeg is om in de Knesset te komen is maar de vraag, maar veel Israelische jongeren die hun buik vol hebben van de traditionele politiek omarmen het Groene Blad.
Parfum
En wat projecteert Avoda of zoals die partij nu heet Israel Eén? Het is nauwelijks te geloven, maar de campagne om oppositieleider Ehoed Barak op de plaats van Netanjahoe te krijgen is een kloon van de Likoed-campagne uit 1996. Avond aan avond verschijnt bolwangige Ehoed in zijn generaalsuniform met insignes en medailles voor heldendaden. Ehoed projecteert kracht en macht. Zijn modder, vermengd met het cement van 200.000 werkeloze arbeiders is eveneens van Amerikaanse makelij. Drie voormalige verkiezingsadviseurs van de Amerikaanse president Clinton staan Barak bij, voor de somma van 800.000 gulden, alles (inclusief ontbijt in een vijfsterrenhotel) inbegrepen. De partij die de fantasie echt de vrije loop laat en er als een bezetene op los projecteert is natuurlijk die van voormalig schoonheidskoningin en fotomodel, nu fabrikante van cosmetica, Pnina Rosenblum. Zij gooit niet met modder maar sprenkelt Rosenblum-parfum, haar naam alle eer aandoend.
Diepte
Naar Amerikaans recept zijn de radio- en tv-boodschappen kort, krachtig, oppervlakkig, simplistisch, halve waarheden en hele leugens vertellend. De afwezige diepte en complexiteit moet de met propaganda besmeurde Israeli er zelf in leggen. De toekomstige betrekkingen tussen Israel en de Arabische wereld? De relatie tussen seculier en religieus, tussen synagoge en staat? Je moet wel flink in je eigen afgesloten wereld leven om zulke vraagstukken in de politieke inktvlekken en modderkwaksels op tv te projecteren.
Op 17 mei wordt gekozen. Gelukkig maar. Modder heeft één voordeel vergeleken bij inktvlekken. Inktvlekken breiden zich uit en zijn moeilijk uit te vegen. Modder daarentegen haal je over het algemeen makkelijk weg, zeker als het op het glas van de tv-buis zit. Eén veeg en weg is het!
Op 18 mei weten we of en zo ja wat er onder en achter de modder zat. Mochten er nog resten overblijven dan is er op 2 juni, in de tweede ronde, een herkansing. Hopelijk kijken we daarna door een wat schoner glas naar de toekomst waarin alles weer open is voor nieuwe projecties.