In een verhullend interview met Israel Hayom doet de voormalige militair secretaris Avi Gil, die direct voor de premier werkte, zijn verhaal. Gil zijn termijn begon in juli 2021, toen nog onder de leiding van voormalig premier Naftali Bennett, en zijn brede coalitie samen met Yair Lapid. Na de verkiezingen van 2022 werd Netanyahu weer premier, en bleef Gil werken in zijn rol als secretaris. In de nasleep van 7 oktober en Gils aftreden eind 2024, is hij meermaals gevraagd om zijn verhaal te doen over de gebeurtenissen van die dag. Keer op keer wees Gil dit af, maar besloot om nu toch naar buiten te treden, omdat ‘zijn geweten hem dwong zich uit te spreken tegen de halve waarheden en manipulaties’ van de gebeurtenissen die dag. Het komt op een cruciaal moment naar buiten met minder dan twee weken tot de verkiezingen.
Premier Netanyahu tijdens een veiligheidsbriefing, rechts: militair secretaris Avi Gil. Foto: Amos Ben Gershom, Government press office
Een bewogen periode
In de periode vóór 7 oktober was Israel al in een onrustige periode. De juridische hervormingen die na het aantreden van de nieuwe regering van Netanyahu in 2022 aan de orde waren zorgden voor heftige maatschappelijke protesten en spanningen. Na het aantreden van Netanyahu, probeerde hij Gil te vervangen. Zelf zegt Gil niet te weten waarom, anders dan het willen weghalen van iemand die dichtbij Bennett en Lapid heeft gewerkt. Uiteindelijk zag Netanyahu af van de vervanging, maar de samenwerking werd zo mogelijk al getekend. De militair secretaris is in Israel een functie die de premier direct verbindt tussen de verschillende veiligheidsorganisaties, zoals het leger, Shin Bet (de nationale veiligheidsdienst) en de Mossad.
In de eerste maanden van 2023 bereikten de protesten tegen de juridische hervormingen hun hoogtepunt. Toendertijd waren er al waarschuwingen van legerleiders over de risico’s voor de nationale veiligheid, en dat de vijanden van Israel deze kwetsbaarheid zouden kunnen benutten om een oorlog te starten. Volgens Gil was Netanyahu ‘van alles op de hoogte’ maar bleef enige actie tegen deze risico’s uit. Gil waarschuwde de premier talloze keren persoonlijk over de toenemende spanningen, maar Netanyahu begon steeds meer te denken dat er sprake was van een complot dat persoonlijk tegen hem was gericht, en dat zelfs binnen het leger zou worden voorbereid. Ook wees hij voorgestelde operaties om Hamas en Hezbollah te verzwakken af. Normalisatie met bijvoorbeeld Saoedi-Arabië was volgens hem de beste manier om de Palestijnen dichterbij te krijgen. Netanyahu was van mening dat de waarschuwingen die vanuit de legertop werden geuit een overdrijving waren en dat ze hem politiek konden schaden.
Angstcultuur en bewind
De gesprekken tussen de legerleiding en Netanyahu (die Gil altijd bijwoonde) beschreef hij als zeer gespannen en lastige gesprekken. Netanyahu beschuldigde de legerchefs ervan hun werk politiek geladen te maken, en hiermee de juridische hervormingen te willen doen ontsporen. Hun reactie was dat zij alleen de veiligheid van Israel wilden waarborgen, en dat ze slechts aangaven hoe de vijanden van Israel de situatie konden benutten. Netanyahu’s antwoord hierop was dat er een paar miljardairs de protesten organiseerden en de gedachten van mensen manipuleerden. Dit tot ergernis van Gil, die de ernst van de situatie probeerde te verduidelijken.
Eind juli 2023 kreeg Netanyahu naar verluidt een waarschuwing van Shin Bet-hoofd Ronen Bar, die direct waarschuwde voor een mogelijke oorlog. Zonder te kunnen benoemen wanneer en hoe, zou er sprake zijn van een zeer duidelijke dreiging. Netanyahu deed hierna niet wat volgens Gil de juiste procedure had moeten zijn, in plaats van een veiligheidsoverleg te voeren om een beter beeld te krijgen, deed hij niets. De verhouding tussen de premier en de veiligheidsdiensten blijkt ten tijde dusdanig gespannen te zijn geweest dat Netanyahu waarschuwingssignalen afwees of niet geloofde.
De dag van de aanval
Gil beschrijft in het interview precies wat er gebeurde in de ochtend van 7 oktober vanuit zijn perspectief. Gil werd om 06:12 uur wakker gebeld, en bevolen om zijn beveiligde telefoonverbinding aan te zetten, de zogenaamde ‘rode telefoon.’ Pas vijf minuten later kreeg hij een duidelijkere uitleg: er waren heel veel SIM kaarten geactiveerd in Gaza, en sommige Hamas-leiders waren ondergronds gegaan. Zelfs de Islamitische Jihad in Gaza vroeg aan Hamas wat er aan de hand was, maar kreeg geen antwoord. Terwijl Gil nog aan het spreken was met de stafchef van de hoogste generaal van de IDF, begonnen om 06:29 uur de raketten op Israel afgevuurd te worden en vielen duizenden gewapende Hamas-terroristen Israel binnen.
Nadat Gil meteen de premier informeerde vertrok hij snel naar de Kirya, het hoofdkwartier van het Israelische leger. Het is duidelijk dat de chaos regeerde op deze ochtend, en dat de schaal van de aanval pas later op de dag steeds duidelijker werd. Netanyahu heeft de afgelopen maanden beschuldigingen geuit dat hij niet op tijd gebeld of geïnformeerd was over de aanval. Gil verduidelijkt: niemand kan zomaar de premier bellen, alles moest via hem gaan. Ook als bijvoorbeeld het Shin Bet-hoofd bepaalde inlichtingen wilde delen, moest dit eerst worden besproken en verduidelijkt voordat de premier aan de lijn kwam. Dit laat de complexiteit van de functie van Gil zien en legt zijn ergernis bloot ten opzichte van de premier. Netanyahu heeft namelijk velen om zich heen beschuldigd van nalatigheid rondom 7 oktober, maar schetst hiermee een eentonig beeld. De verschillende schakels tussen de premier en de veiligheidsdiensten belemmerden juist direct contact. Zelfs al zou Gil zelf beter op de hoogte zijn geweest van de activiteiten van Hamas in de vroege ochtend, is hij niet zeker dat hij de premier hierover zou inlichten. Er werd namelijk tot net voor 06:29 uur nog gerapporteerd over ‘routine’ activiteiten, en Hamas zou vaker dergelijke tafelrelen diep in de nacht uithalen.
Uitwissen van bewijs
Gil vertelt hoe In de weken na 7 oktober medewerkers van Netanyahu allemaal bewijs probeerden te verzamelen, zoals transcripten en andere documenten die voornamelijk kwamen van de vorige regering. Ook kwam iemand naar Gils kantoor om de transcripten van zijn telefoongesprek met de premier op 7 oktober op te vragen. Hier werd de tijd van het tweede gesprek met de premier (06:40 uur) omgezet naar 06:29 uur, een bewuste en strafbare manipulatie van de gegevens. Ook zouden er meermaals onjuiste gegevens over Gil op Wikipedia zijn geplaatst door een onbekende bijdrager.
Deze zorgelijke ontwikkelingen versterken de oproep die al langere tijd luidt: om een staatscommissie in te stellen om onderzoek te doen naar alle gebeurtenissen rondom 7 oktober. Netanyahu heeft deze oproepen herhaaldelijk geweigerd door te stellen dat de constructie waarbij het hooggerechtshof de leden van de commissie benoemt politiek gezien niet eerlijk is.
Een korte achtergrond: in Israel is een staatscommissie het hoogst mogelijke orgaan dat onafhankelijk het functioneren en optreden van de Israelische regering mag onderzoeken. De commissie kan door de regering worden opgesteld, en wanneer de omvang en inhoud van de commissie is besloten wordt het doorgegeven aan het hooggerechtshof om mensen aan te stellen. De Knesset is alleen bevoegd om een staatscommissie in te stellen wanneer de staatsombudsman hiertoe een aanbeveling doet. Deze aanbeveling is al eerder gedaan, maar werd door de coalitie in een Knessetcommissie tegengehouden.
Netanyahu heeft gepleit voor een politiek aangestelde commissie. Deze zou dan uit drie leden van de oppositie en drie van de coalitie bestaan, en door de politiek gemandateerd worden om een onderzoek uit te voeren. Hier schuurt het echter, want in een rechtsstaat is het niet de bedoeling dat de premier mensen kan aanstellen die een onderzoek naar hem moeten uitvoeren. Dit schendt de scheiding der machten.
Het politiseren van de rechtsstaat is een groot onderwerp in de aankomende verkiezingen. Alle oppositiepartijen hebben aangegeven een staatscommissie naar de gebeurtenissen op en rondom 7 oktober te willen aanstellen. Netanyahu en zijn coalitie blijven dit actief blokkeren en met man en macht tegenwerken. Het interview met Avi Gil schetst een licht op de cultuur die door Netanyahu’s medewerkers gehanteerd moet worden, waarbij net na 7 oktober al bewijs moest worden verzameld en verhuld, en data werd aangepast. Netanyahu zelf blijft alles en iedereen die een onafhankelijk onderzoek naar 7 oktober steunt zwartmaken en betichten van een heksenjacht op hem. De waanideeën over miljardairs die hem omlaag wilden brengen met de protesten tegen de juridische hervormingen, en de recente betuigingen van ‘deepstate’ complotten tegen Netanyahu geven een inkijk in de paranoïde staat waarin de premier lijkt te verkeren.