Het bloedbad van Hamas op 7 oktober had al snel consequenties voor de inwoners van de Gazastrook, vanwege de militaire operatie van het Israelische leger. Tot nu toe was er vooral angst voor hongersnood. De laatste rapporten laten zien dat er nog steeds een risico is, maar de grote hongersnood waarvoor men waarschuwde is uitgebleven. Dat schreef de voedselwaakhond van de VN, de IPC. Een nieuw rapport van Oxfam Novib richt zich nu op een gebrek aan water: Israel zou dat als wapen inzetten. Het lijkt er echter op dat Oxfam Novib zelf het rapport gebruikt als wapen tegen Israel, terwijl het wel om een serieus probleem gaat. Dat doet afbreuk aan het rapport.
(bron: Oxfam Novib)
Geen deugdelijke onderbouwing
Het rapport opent met een stevige kop: “Water war crimes”. Al snel volgt een harde conclusie: sinds 7 oktober heeft de gemiddelde inwoner van Gaza nog maar 4,7 liter water per persoon beschikbaar. Dat de inwoners van de Gazastrook veel minder water hebben dan voor de oorlog is overduidelijk. Het is natuurlijk wel van belang dat dit soort onderzoeken goed zijn onderbouwd. Daar ontbreekt het echter aan. De onderbouwing van de 4,7 liter staat in de voetnoot: “Analysis of all water sources data presented in WASH Cluster Meeting notes covering 208 days from 1 November 2023 to 26 May 2024.” Ook veel andere beweringen uit het rapport verwijzen naar de informatie van het WASH Cluster.
WASH staat voor Water, Sanitation and Hygiene. Het gaat om een groep samenwerkende hulporganisaties. Voor de Gazastrook is er een apart cluster. Een gedeelte van de cijfers is openbaar terug te vinden. Maar lang niet alle benodigde cijfers zijn terug te vinden. Tweemaal is daarom door CIDI bij Oxfam Novib de vraag neergelegd om de onderliggende gegevens te delen, maar aan dit verzoek is geen gehoor gegeven.
Met opzet
In het rapport beschuldigt Oxfam Novib Israel ervan water in te zetten als wapen. Het lijkt er echter op dat de organisatie zelf zijn rapport inzet als wapen tegen Israel. Dat er sprake is van veel vernietiging van waterinfrastructuur klopt, maar dat geldt eigenlijk voor alle infrastructuur in de Gazastrook. In sommige gevallen zijn er sterke aanwijzingen dat dit met opzet is gebeurd. In veel gevallen zijn deze aanwijzingen er niet. Toch herhaalt Oxfam Novib keer op keer de beschuldiging dat Israel zich expres richt op de waterinfrastructuur, zonder het verder te onderbouwen.
Een tweede voorbeeld hiervan is de beschrijving van de gebeurtenissen vlak na 7 oktober. Minister van defensie Gallant kondigde toen het beleg aan van de Gazastrook. Vlak na 7 oktober ging dat gepaard met veel emotie: ministers kondigden bombastisch aan dat er niets meer naar Gaza zou gaan. De emotie was begrijpelijk, maar de uitingen waren onverstandig. Een paar dagen later kwam Israel hier alweer op terug en in de praktijk is er maar weinig van terechtgekomen.
Het rapport stelt dat Israel de daad bij het woord voegde en drie waterleidingen naar de Gazastrook stopzette. Wat niet vermeld wordt is dat één waterleidingen al niet meer werkte, vanwege beschadigingen door de aanval van Hamas. Bovendien wordt niet vermeld dat Israel op 15 oktober al besloot om de waterleidingen opnieuw aan te zetten. Dat was echter niet zo makkelijk vanwege de slechte kwaliteit van de leidingen. Aan beide zijden van de grens moesten reparaties uitgevoerd worden. In Gaza ging dat in samenwerking met de Palestinian Water Authority, onder bescherming van het Israelische leger.
Misleidende gegevens
Een derde opvallend voorbeeld is het gemiddelde watergebruik van inwoners van Israel. Volgens het rapport zou het gaan om 247 liter per dag per persoon. Dat getal wordt vervolgens afgezet tegen de 4,7 liter voor de inwoners van de Gazastrook. De bronvermelding hiervoor is een rapport van de Israelische mensenrechtenorganisatie B’tselem. Het getal van 247 liter is echter het gemiddelde waterverbruik per persoon in Israel (inclusief industrieel gebruik van water), maar niet de gemiddelde consumptie per persoon. Volgens de OECD (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) zou het gebruik per persoon in Israel ongeveer 138 liter per persoon per dag zijn. Volgens de Israelische overheid gaat het om 165 liter.
Bont gezelschap
Wat is het WASH cluster precies? In de notulen is zichtbaar dat het gaat om een samenwerking van een bont gezelschap aan nationale (Palestijnse) en internationale ngo’s. Sommige zijn opvallend te noemen.
Een van hen is UAWC, de Union of Agricultural Work Committees. Nederland besloot in 2022 om de steun aan deze ngo stop te zetten, nadat een onafhankelijk consultancybureau onderzoek had gedaan. De uitkomst hiervan was dat meerdere werknemers van de ngo tegelijkertijd actief waren bij de PFLP, een Palestijnse beweging die op de Europese terreurlijst staat.
Een tweede opvallende ngo is Bayader, gevestigd in de Gazastrook. In februari 2023 organiseerden zij een evenement in Khan Younis, waarbij de zoon van Hamasleider Haniyeh aanwezig was. Overigens vond dit evenement plaats samen met Islamic Relief Worldwide, een andere ngo die betrokken is bij het WASH cluster. Deze organisatie is verboden in Israel, vanwege banden met Hamas. De Duitse regering constateerde in 2019 dat er banden zijn tussen deze organisatie en de moslimbroederschap; de beweging waaruit onder meer Hamas is voortgekomen.
Hamas
Wat verder ontbreekt in het rapport is de rol van Hamas. Het feit dat Hamas jarenlang geen investeringen deed om het watermanagement te verbeteren wordt niet genoemd. Alle investeringen kwamen van westerse landen en de Palestijnse Autoriteit. Die laatste is op papier verantwoordelijk voor het watermanagement in de Palestijnse gebieden. En vervolgens rekent Hamas wel kosten aan zijn eigen bevolking voor het gebruik van het water.
In de notulen van WASH wordt veelvuldig verwezen naar de Coastal Municipalities Water Utility, de overheidsorganisatie die verantwoordelijk is voor de watervoorziening in de Gazastrook. Maar de overheid in de Gazastrook is in dit geval Hamas. Het portaal van deze organisatie wordt genoemd als belangrijke informatiebron.
Het werk dat de bij het WASH cluster behorende ngo’s en organisaties doen is belangrijk. De vraag is echter wel of hun informatie nog objectief kan zijn. Er moet immers veel contact zijn met Hamas en meerdere ngo’s zijn niet van onbesproken gedrag. Bovendien gebruiken de ngo’s volop informatie van organisaties die onder controle staan van Hamas. Dat kan ook niet anders, aangezien Hamas de overheid vormt.
Afdronk
De vele niet-onderbouwde beschuldigen doen afbreuk aan het rapport. Het rapport is bovendien erg eenzijdig: het heeft geen oog voor de rol van Hamas en niet voor de inspanningen van Israel. Die passen niet bij de boodschap van het rapport, namelijk dat Israel water inzet als wapen. Bovendien gaan achter het WASH cluster diverse ngo’s en overheidsorganisaties schuil, die onder controle staan voor Hamas. Zij hebben baat bij het zo veel mogelijk zwart maken van Israel.