Sinds kort horen we regelmatig de term etnische zuivering. In de Tweede Kamer was de term volop te horen in het debat over het Midden-Oosten. Maar wat is dat nu precies?
Wat nu precies etnische zuivering is, daar zijn de meningen over verdeeld. In tegenstelling tot een term zoals genocide is het geen afzonderlijk strafbaar gesteld misdrijf. Als we kijken naar de misdrijven die door het Internationaal Strafhof vervolgd kunnen worden, dan zou het in ieder geval vallen onder misdrijven tegen de menselijkheid. De misdrijven waarvoor het hof kan vervolgen staan in het Statuut van Rome. Het statuut onderscheidt meerdere misdrijven tegen de menselijkheid waar het etnisch zuiveren onder zou kunnen vallen. Het meest voor de hand ligt “deportatie of onder dwang overbrengen van de bevolking”.
Universitair hoofddocent internationaal strafrecht De Hoon noemt de volgende definitie: “Als een etnische groep met geweld uit een gebied wordt verdreven, is er sprake van etnische zuivering”. Dat kan door een groep gedwongen te verplaatsen, maar dat kan ook door de levensomstandigheden zeer zwaar te maken zodat mensen zelf vertrekken, aldus De Hoon.
Geen genocide
In de praktijk wordt het vooral gebruikt door mensen die niet het woord genocide in de mond willen nemen, maar die wel hun afkeur willen laten horen. Afgelopen dinsdag hoorden we de term veelvuldig in het debat over het Midden-Oosten.
De term wordt hier vooral gekoppeld aan plannen van de huidige Israelische regering. Die hopen namelijk dat er heel veel inwoners van de Gazastrook vanzelf weg zullen gaan. Er is zelfs een speciale dienst gecreëerd die Gazanen met een vertrekwens moet ondersteunen. Velen noemen dat etnische zuivering. Vooropgesteld: het is duidelijk dat de regering hoopt dat de Palestijnen verdwijnen, maar het plan an sich is geen etnische zuivering. Het is vooral wensdenken.
Het zou pas etnische zuivering worden als Israel opzettelijk zulke levensvoorwaarden creëert, dat Palestijnen geen andere mogelijkheid meer zien om te vertrekken. Dat valt dan weer onder een ander misdrijf tegen de menselijkheid.
Hulpgoederen
Velen stellen dat Israel dat doet, door afschuwelijke omstandigheden te creëren. Dat ziet dan vooral op het niet meer doorlaten van hulp en het verplaatsen van de inwoners van de Gazastrook.
Het punt is dat Israel sinds begin maart geen enkele hulp meer doorlaat. Het land zelf stelt dit te doen om te voorkomen dat de hulp in handen van Hamas komt. Dat is an sich een gerechtvaardigd belang, dat ook is vastgelegd in artikel 23 van de vierde Geneefse Conventie. Israel stelde bovendien dat er zeer veel hulp was binnenkomen tijdens de wapenstilstand, waarmee de bevolking een tijd vooruit kon. Dat bleek ook te kloppen, maar de voorraden slinken nu wel. Daarbij speelt mee dat de achterliggende gedachte is dat de burgerbevolking niet of zo min mogelijk mag leiden onder het conflict. Dat lijkt de huidige regering van Israel uit het oog verloren te zijn.
Aan de andere kant mag Israel honger dus niet inzetten als wapen. In de afgelopen weken blijkt Israel gewerkt te hebben aan een nieuw systeem, waarbij Hamas op papier geen controle meer kan krijgen over de hulpverlening. Dit nieuwe systeem moet binnenkort inwerking treden. Het lijkt er dus niet op dat Israel het doel heeft om daadwerkelijk de Palestijnen uit te hongeren. Dat zou namelijk moeten gebeuren voor het oog van de hele wereld, die meekijkt.
Evacueren
Op het gebied van het gedwongen verplaatsen is er ook weer sprake van een conflict tussen twee belangen. Israel is namelijk wel verplicht om de burgerbevolking te evacueren bij een eventuele aanval. Die bevolking moet dan wel weer terug kunnen keren, als de militaire doelen behaald zijn. Dan is er geen sprake van gedwongen verplaatsing. We zien die belangenafweging ook terugkomen in artikel 49 van de Vierde Geneefse Conventie.
Makkelijk gezegd
De vraag is wat mensen bedoelen als ze Israel beschuldigen van etnische zuivering. Zoals hierboven omschreven is het op zichzelf al een onduidelijk begrip. Het is van belang dat politici en critici duidelijk maken waar ze Israel dan van beschuldigen, wat ze precies bedoelen. Want anders gaan deze beschuldigingen al snel een eigen leven leiden