Hamas heeft onverwacht ingestemd met een gedeeltelijke deal over een staakt-het-vuren/gijzelaarsdeal. Wat drijft deze koerswijziging, en hoe reageert Israel?
Israel stelde eerder dat het alleen nog geïnteresseerd zou zijn in een deal waarbij alle gijzelaars vrijkomen. Dat was een enorme koerswijziging. Want daarvoor wilde Israel juist alleen gedeeltelijke deals sluiten. Maar niets is zo onzeker als het Midden-Oosten.
Hamas leek de wind in de zeilen te hebben. Frankrijk en Engeland kondigden eerder aan van plan te zijn om een Palestijnse staat te erkennen. Hamas zag dit als een enorme opsteker en stelde dat dit op hun conto kwam. De VS en Israel stelden juist dat de beslissing van Frankrijk een van de redenen was dat de onderhandelingen stopten.
Plotseling koerswijziging
Het was in ieder geval duidelijk dat Hamas de eisen voor het terugkrijgen van de gijzelaars verhoogde. Wel is het zo dat Israel in maart doorging met de oorlog. Toen bestond wel de mogelijkheid om te komen tot een volledige deal. Publiekelijk zei Hamas dat het pas zou stoppen als er een Palestijnse staat kwam. Maar dat is een eis die Hamas waarschijnlijk nooit zal opgeven, totdat er een islamitische geleide staat is en Israel is verdwenen.
De echte verhoging zat in andere punten. Hamas eiste plotseling de vrijlating van veel meer Palestijnse gevangenen, in ruil voor de gijzelaars. Daarnaast eiste Hamas een verdere Israëlische terugtrekking. Daarbovenop wilde de beweging een stopzetting van de activiteiten van de Gaza Humanitarian Foundation. Maar al deze eisen zijn nu weer overboord, met de acceptatie van het nieuwe voorstel van Egypte. Dat voorstel lijkt als twee druppels water op het voorstel van de Amerikaanse gezant Witkoff, waar Israel eerder al mee akkoord was.
Waarom Hamas nu wel instemt met een staakt-het-vuren
De vraag is: waarom is Hamas plotseling wel bereid om de eisen te verlagen en akkoord te gaan? Volgens Netanyahu kwam dat door Israëlische militaire druk: het plan om Gaza-stad in te nemen. Maar andere bronnen stellen dat het komt door de druk van landen zoals Qatar en Egypte. Enige tijd geleden riepen Arabische landen voor het eerst op aan Hamas om de wapens neer te leggen. Wat ook lijkt mee te spellen is de begrijpelijke oorlogsmoeheid van de bevolking van Gaza.
Ook speelt mee dat het leiderschap van Hamas in Gaza grotendeels is uitgeschakeld. Het accent komt daarom weer te liggen op het politieke bureau van Hamas, dat grotendeels woont in landen zoals Qatar en Turkije. Bij deze leiders lijkt er een grotere bereidheid zijn om tot een compromis te komen.
Daarnaast speelt mee dat Hamas op deze manier de bal weer bij Israel legt. In de communicatie naar buiten toe stelt Hamas dat het Israel is die de oorlog niet wil stoppen. Tegelijkertijd liet Hamas gisteren zien dat de beweging nog steeds bestaat: de terreurbeweging viel een legerbasis aan van Israel, in de buurt van Khan Younis. Uiteindelijk mislukte de aanval, maar het signaal naar Israel en de inwoners van Gaza is duidelijk: Hamas is niet uitgeschakeld. Het kiest er bewust voor om de oorlog te willen stoppen. Dat lijkt de boodschap te zijn.
Reactie Israel op voorstel Hamas
Het nieuwe voorstel zorgt inderdaad weer voor hoofdbrekens bij premier Netanyahu. Zijn eerste reactie leek afwijzend te zijn, maar helemaal uitsluiten deed hij het voorstel nog niet. Zijn rechtse coalitiegenoten hebben al duidelijk gemaakt dat zij absoluut geen akkoord willen geven, zij zijn fel tegenstander. Oppositieleider Gantz heeft aangegeven dat hij premier Netanyahu wel aan een meerderheid wil helpen. Eerder was zijn partij ook al onderdeel van de coalitie, tot de zomer van 2024.
Voorlopig reageert de Israelische regering vooral met daden: de eerste voorzichtige stappen van het offensief tegen Gaza-stad worden gezet. De beslissing over het voorstel wordt uitgesteld. De families van de gijzelaars, die al maanden in een nachtmerrie leven, vrezen dat hun dierbaren slachtoffer worden van Israëls militaire dadendrang. En dat is een zeer begrijpelijke vrees. Zij smeken premier Netanyahu om akkoord te gaan met het nieuwe voorstel van Hamas.
Gevolgen voor Nederland
Ook in Nederland slijpt de oppositie de messen, met bijzonder weinig aandacht voor de rol van Hamas uiteraard. Donderdagmiddag volgt hoogstwaarschijnlijk een kansloze motie van wantrouwen tegen minister Veldkamp van Buitenlandse Zaken. Die kondigde overigens al wel aan nieuwe maatregelen te overwegen tegen Israel, vanwege het voorgenomen offensief.
Toekomstscenario’s
De vraag is wat de toekomst gaat brengen. Het recente verleden heeft laten zien dat dit zeer lastig te voorspellen is. Het is te hopen dat de mogelijkheid wordt aangegrepen om gijzelaars vrij te krijgen. Tegenover Hamas voelt dit misschien als een nederlaag, maar dat is het niet. Kiezen voor het leven van de gijzelaars is geen zwakheid. Maar premier Netanyahu zal hoogstwaarschijnlijk vrezen dat nu toegeven aan einde maakt aan het offensief tegen de laatste bastions van Hamas.
Netanyahu staat erom bekend flexibel te zijn in zijn standpunten, maar dit belooft weinig goeds. Hij zal zich bovendien gesterkt voelen door het idee dat militaire druk effect heeft gehad. Een snelle acceptatie van het voorstel lijkt daarom onwaarschijnlijk. Waarschijnlijk probeert Netanyahu de druk verder op te voeren om een betere deal af te dwingen.
De komende dagen zal blijken of Israel bereid is de deal serieus te overwegen, of dat de militaire druk verder wordt opgevoerd.