In de afgelopen weken zijn we overspoeld met afschuwelijke berichten over de situatie in de Gazastrook. Steeds meer mensen zetten vraagtekens bij het optreden van Israel. Is het militaire optreden van Israel nog houdbaar? Een grote rol speelt het verlangen van de Israelische regering om Hamas te vernietigen. Dat leidt tot steeds meer draconische maatregelen, waarbij het lijden toeneemt. Langzaam maar zeker lijkt Israel weg te zakken in het moeras van een oorlog zonder einde. Maar aan de andere kant staat de propaganda van Hamas, die steeds meer klakkeloos wordt overgenomen. Een beschouwing.
Hulpgoederen die klaar staan in de Gazastrook
Hamas uitroeien
Toen Hamas op 7 oktober 2023 Israel overviel met een campagne van terreur en ellende kon een reactie niet uitblijven. In de weken daarna formuleerde Israel twee belangrijke doelen: de gijzelaars bevrijden en de militaire capaciteiten van Hamas vernietigen. Maar al snel bleek dat deze doelen op gespannen voet stonden met elkaar. Want gijzelaars bevrijden met militaire acties bleek ingewikkeld: slechts enkelen konden uit de klauwen van Hamas gered worden. De meeste gijzelaars zijn vrijgekomen in deals met Hamas. Het doel van Hamas was duidelijk: het vrijlaten van alle gijzelaars gaat alleen gebeuren als er een einde komt aan de oorlog. Maar dat zou ervoor zorgen dat het andere doel van de oorlog niet bereikt kan worden.
In eerste instantie koos Israel ervoor om niet te diep weg te zinken in het moeras van de Gazastrook. Het leger opereerde in bepaalde gebieden, maar trok zich weer terug nadat de doelen waren bereikt. Op die manier heeft het veel infrastructuur van Hamas vernietigd. Het zorgde er bovendien voor dat Israel niet de verantwoordelijkheid ging dragen voor de Gazastrook.
Het leidde echter niet tot een einde aan Hamas. En dat was wel een eis van de huidige Israelische regering. Zeker de rechterflank van de regering van Netanyahu eist een harde aanpak. Desnoods ten koste van het leven van de gijzelaars die nog in leven zijn. Het staakt-het-vuren dat in januari van dit jaar ontstond was hen een doorn in de ogen. Daarom ging Israel in maart 2025 weer verder met de oorlog, ondanks de mogelijkheid om te komen tot een definitief einde aan de oorlog.
Nieuwe wind
Dat gebeurde met een nieuwe bevelhebber. De vorige stafchef van het leger moest het veld ruimen, vanwege de gebeurtenissen van 7 oktober 2023. Maar wellicht ook vanwege zijn visie op de oorlog, namelijk dat hij vond dat Hamas voldoende vernietigd was. De nieuwe stafchef staat een hardere koers voor, met het doel om Hamas alsnog volledig te vernietigen.
Dat moest gebeuren met een nieuwe strategie, waarbij Israel grote delen van de Gazastrook langer zou bezetten. Tegelijkertijd zou Israel Hamas verder afknijpen. Dat gebeurde door een totaal beleg af te kondigen: geen hulpgoederen meer naar de Gazastrook. Bovendien was het de bedoeling dat een nieuwe hulporganisatie verantwoordelijk zou worden voor de hulp: de Gaza Humanitarian Foundation (GHF).
Fouten
Het nadeel van deze nieuwe strategie is dat het Israel verantwoordelijk maakt voor de Gazastrook. Het bezet nu ongeveer 75 % van de Gazastrook. Nu kan er een militaire noodzaak zijn om een gebied tijdelijk te bezetten, maar op de achtergrond zijn politieke uitlatingen hoorbaar die problematisch zijn. De rechtse coalitiegenoten van Netanyahu spreken namelijk openlijk over permanente bezetting. Premier Netanyahu en minister van defensie Katz dwepen met het plan van de Amerikaanse president Trump, dat de Palestijnen de Gazastrook vrijwillig moeten gaan verlaten.
In dat licht krijgt het militaire optreden van Israel een ander gezicht. Het wekt op zijn minst de schijn op dat het bedoeling is om de situatie in de Gazastrook te verslechteren zodat mensen willen gaan vertrekken. Daarbij komt dat minister Katz een omstreden plan heeft gelanceerd, waarbij er een ‘humanitaire stad‘ moet worden gecreëerd, waarheen 600.000 Palestijnen verplaatst moeten worden. De plek die Katz hiervoor in gedachte had was Rafah, in het zuiden van de Gazastrook. Deze ‘stad’ zou onder controle moeten komen staan van het Israelische leger. Dit soort plannen gaan veel te ver en zouden neerkomen op gedwongen verplaatsing van de bevolking. Het zou bovendien de weg vrijmaken voor een meer permanente Israelische bezetting.
Langzaam maar zeker zinkt Israel dus weg in het moeras van de Gazastrook. Dat gaat gepaard met een toenemende kritiek van bondgenoten, die zich zorgen maken over de berichten die ze horen.
Hulp
Een andere kwestie is de Gaza Humanitarian Foundation. De Amerikaanse stichting is opgericht om de distributie van hulp over te nemen van de VN. Israel was namelijk van mening dat Hamas te veel profiteerde van de noodhulp. Dat was overduidelijk het geval. Het idee was dat geverifieerd zou worden wie de hulp zou ophalen, om ervoor te zorgen dat de hulp echt bij burgers terecht zou komen. Ervoor zorgen dat de hulp niet in handen komt van Hamas is ook een gerechtvaardigd doel, zoals te lezen is in artikel 23 van de Vierde Geneefse Conventie
Maar het lijkt erop dat GHF te vroeg is gestart, door de toenemende internationale druk op Israel vanwege de totale blokkade. De organisatie heeft slechts vier distributiepunten, in tegenstelling tot de VN-organisaties. Die hadden een wijdvertakt distributiesysteem van maar liefst 400 distributiepunten. De locaties van GHF waren ook niet berekend op de grote groepen Palestijnen die op de punten afkwamen. Het leidt tot chaos bij de distributiepunten. Gewapende bewakers gebruiken traangas en soms ook waarschuwingsschoten om de menigten te bedwingen. Het idee dat de hulp gericht wordt uitgereikt is bovendien losgelaten. Het recht van de sterkste lijkt te gelden: Palestijnen storten zich op de goederen. De voedselpakketten bestaan bovendien uit voedsel dat nog gekookt moet worden. Maar ook aan goederen die nodig zijn voor bereiding is een tekort in de Gazastrook, zoals water en gas om op te koken.
Bovendien lopen Palestijnen grote risico’s op weg naar de distributiepunten. De Gazanen moeten grote afstanden lopen en komen dan regelmatig in aanraking met het Israelische leger. Het leger heeft bevestigd dat dit een probleem is. Het stelt dat het regelmatig waarschuwingsschoten en in sommige gevallen zelfs gericht heeft geschoten. Het leger heeft ook niet de juiste uitrusting om hiermee om te kunnen gaan. Maar het leger stelt tegelijkertijd dat Hamas het aantal doden sterk overdrijft.
Hamas
De grote vraag is vooral: zou het nu wel lukken om ervoor te zorgen dat Hamas geen hulp in handen krijgt? Nu er geen enkele verificatie lijkt te zijn bij de distributiepunten ligt dat niet voor de hand. Er is een grote kans dat Hamas alsnog de hulp afpakt. En daarmee is de zoveelste poging om Hamas echt te raken mislukt.
De beweging interesseert zich uiteindelijk niet voor het lot van de Palestijnen. Bovendien heeft de propaganda van Hamas de wind in de zeilen. Israel heeft zichzelf langzaam maar zeker verantwoordelijk gemaakt voor de voedselhulp. Hamas verspreidt voortdurend informatie, dat honderden Gazanen omkomen bij de voedselpunten. De informatie wordt klakkeloos overgenomen door de VN en door vele media-outlets. Maar het is goed om ons te realiseren dat er geen ander bewijs is dan de claims van Hamas.
Tegelijkertijd verdwijnt uit het nieuws dat GHF intussen bijna 89 miljoen maaltijden heeft uitgedeeld. Wat ook uit beeld verdwijnt is dat er ook nog steeds voedsel wordt gedistribueerd via andere hulporganisaties, zoals World Central Kitchen. Die delen nog steeds maaltijden uit vanuit gaarkeukens. Maar ook VN-organisaties delen nog steeds voedsel uit.
Debat
De GHF en de VN-organisaties zijn verwikkeld geraakt in een verhit debat. De VN weigert samen te werken met GHF, omdat zij vinden dat de organisatie de noodhulp politiseert. Hun afkeer is zo groot dat ze liever de problemen laten bestaan dan dat ze samenwerken met GHF. De samenwerking met Hamas is voor deze organisaties geen probleem. Israel stelt dat er honderden vrachtwagens met hulp klaarstaan, maar dat de VN niet in staat is om dat voedsel te distribueren. Israel erkent dat de situatie in Gaza zeer zorgelijk is, maar stelt dat er geen sprake is van grootschalige hongersnood. De VN stelt dat de situatie in de Gazastrook veel te chaotisch is en dat vrachtwagens voortdurend geplunderd worden, door hongerige menigten.
Waarheid
Wat is nu de waarheid? Hamas en de VN-organisaties claimen al maanden dat er sprake is van de ernstigste hongersnood ooit. Eerder bleken die claims niet te kloppen. We dienen voortdurend in ons achterhoofd te houden dat Hamas er alles aan gelegen is om de oorlog te laten stoppen en Israel te beschadigen. De organisatie vindt daarin een dankbare bondgenoot in VN-organisaties, die vooral werken met lokale Palestijnen in de Gazastrook. Zij verspreiden de informatie van Hamas, onder de banier van de VN en andere hulporganisaties.
Israel stelt dat er geen acute hongersnood is, maar er is wel duidelijk een gebrek aan voedsel. Bovendien zijn er honderdduizenden Gazanen die voortdurend op zoek moeten naar voedsel, met gevaar voor eigen leven. Israel heeft zichzelf verantwoordelijk gemaakt voor de Gazanen, door steeds meer gebied te bezetten. Het kan niet op deze manier blijven omgaan met de inwoners van de Gazastrook. Vooral niet omdat het allemaal vergeefse pogingen zijn om Hamas verder te vernietigen.
Daarmee vervreemdt Israel zich van zijn bondgenoten. Het lukt het land niet om het juiste beeld naar buiten te creëren, namelijk dat Hamas hoofdverantwoordelijk is voor het lijden. Dat komt mede omdat Israel te veel verantwoordelijkheid naar zich toe heeft getrokken. Bovendien doorkruisen dubieuze uitspraken en plannen van Israelische ministers een duidelijke lijn, waarbij het alleen de bedoeling zou moeten zijn om Hamas uit te schakelen.
Horizon
Tegelijkertijd komt er nu wel meer zicht op een tijdelijk staakt-het-vuren en het vrijkomen van Israelische gijzelaars, waarbij Israel zich weer grotendeels zou terugtrekken uit de Gazastrook. Dat betekent een einde aan het idee van de ‘humanitaire stad’. Bovendien zal dat betekenen dat de hulpverlening weer via de oude kanalen zal gaan verlopen. Hamas heeft na dagenlang beraad een afwijzende reactie gegeven, die in het verkeerde keelgat schoot bij Qatar en Egypte. Het gaat immers ten koste van de bevolking van Gaza, die blijft lijden. De beweging kreeg forse kritiek en is gekomen met een nieuwe reactie, die de kans op een tijdelijk staakt-het-vuren weer vergroot.
Er is een grote kans dat dit tijdelijk staakt-het-vuren uiteindelijk permanent wordt, aangezien president Trump garant wil staan voor het bereiken hiervan. De vraag is alleen wat dat gaat betekenen voor de coalitie van premier Netanyahu. De hardliners zullen dit niet gaan accepteren. Tegelijkertijd heeft premier Netanyahu een vangnet, de oppositie heeft al gezegd hem tijdelijk te willen steunen. Het opnieuw continueren van de oorlog kan diplomatiek verstrekkende gevolgen krijgen. En het grote punt is dat het waarschijnlijk ook dan niet zal lukken om Hamas volledig te elimineren. Helaas is er ook nog geen toekomst zichtbaar zonder de terreurorganisatie. Dat is een bittere pil.