Op 8 juni bevrijdde speciale eenheden vier gijzelaars uit de klauwen van Hamas. Bij de actie kwamen Palestijnen om het leven en dat leidde tot kritiek op de actie. Hoe moet je reageren op die kritiek? Want het voelt wel aan als een rechtvaardige daad om gijzelaars te bevrijden. En dat is ook zo.
Burgers gijzelen is een oorlogsmisdrijf, hen bevrijden niet
Laten we beginnen met een heel belangrijk uitgangspunt: het nemen van gijzelaars is een oorlogsmisdrijf, dat staat buiten kijf. Dat is hetgeen dat Hamas op 7 oktober op grote schaal gedaan heeft. De vier gijzelaars die recent bevrijd zijn bevonden zich in huizen van burgers, waar Hamas ze vast hield. Door hen vast te houden midden in een bewoond gebied probeert Hamas te voorkomen dat Israel de gijzelaars bevrijdt. Hamas verschuilt zich dus weer tussen de bevolking en dat is in strijd met het humanitair oorlogsrecht. Het is echt wezenlijk om dit elke keer weer te benoemen, voordat we überhaupt de situatie kunnen beoordelen.
Topprioriteit
Al snel na de aanvallen van Hamas op 7 oktober formuleerde Israel een aantal militaire doelen. Een prominent doel is de bevrijding van de gijzelaars. In de afgelopen maanden heeft het Israelische leger niet veel acties kunnen uitvoeren. De militaire leiding gaf aan dat in sommige gevallen een reddingsactie als te risicovol werd gezien.
Bij het uitvoeren van een actie moet een militaire commandant rekening houden met verschillende zaken. Proportionaliteit is een van deze zaken: staat het belang van het militaire voordeel dat kan worden behaald in verhouding tot de verwachte schade? Die inschatting moet gemaakt worden voor de operatie. In dit geval is het belang van het bevrijden van de gijzelaars zeer groot. Van belang is hierbij ook dat Hamas burgers gebruikt om de schuilplaats van de gijzelaars te verhullen. Er is dan geen sprake meer van “onschuldige burgers”, deze burgers doen actief mee aan het oorlogsmisdrijf.
Een dergelijke militaire inschatting is geen rekensom of een vergelijking. Als er meer burgers om het leven komen dan er bevrijd worden, dan betekent dat niet dat de actie disproportioneel wordt. Zoals gezegd moet die weging van tevoren worden gemaakt. Als er achteraf meer slachtoffers vallen dan voorzien, dan leidt dat niet meteen tot de conclusie van disproportie. Daarbij is het erg lastig om in te schatten hoeveel slachtoffers er daadwerkelijk zijn gevallen. Israel stelt dat het er ongeveer 100 zijn, Hamas stelt 274. We weten niet hoeveel van hen strijders van Hamas waren, en zonder die informatie kunnen we geen oordeel vellen.
Hamas heeft carte blanche
We zien een tendens waarbij Hamas niet aangesproken wordt op zijn wandaden. Het feit dat Hamas gijzelaars heeft gemaakt en nog steeds houdt is eigenlijk normaal geworden. Zonder dat als uitgangspunt wordt de beoordeling van de reddingsactie uiteraard anders. Dan volgt er juist wel een rekensom of vergelijking. Bovendien verdwijnt het feit dat Hamas massaal geweld gebruikte bij de reddingsactie ook buiten beeld. Hamas hoeft zichzelf niet in te houden. De reactie van Israel daarentegen valt wel weer onder de kritiek.
Omdraaiing van het recht
Wat we zien gebeuren is een formele en opportunistische benadering van het humanitair oorlogsrecht. Als het uitkomt om Israel te bekritiseren, dan wordt het recht van stal gehaald. Het grote plaatje verdwijnt echter uit beeld.
Als we kijken naar de handelingen van Hamas dan is er geen enkele twijfel over het feit dat dit grove schendingen zijn van het humanitair oorlogsrecht. De terroristen van Hamas maakten zelf videobeelden van hun misdaden. Het meenemen en vasthouden van gijzelaars is overduidelijk een misdrijf en het gebeurt voor onze ogen. Vervolgens worden zij vastgehouden door “burgers” in een dichtbevolkt gebied. Het is een praktijkvoorbeeld van het volledig lak hebben aan het recht.
Als Israel vervolgens een reddingsactie op touw zet, dan durft dezelfde Hamas te stellen dat het een bloedige actie was van Israel. Het blijft goed om kritisch te zijn op Israel, maar op voorhand is het duidelijk dat het bevrijden van gijzelaars juist wel een gelegitimeerde militaire actie is. Het opportunisme en de hypocrisie moeten benoemd blijven worden.