Na een oorlog van vijftien maanden komt er nu in ieder geval een tijdelijk staakt-het-vuren van meerdere weken. De vreselijke aanval van 7 oktober 2023 heeft afschuwelijke gevolgen gehad, die nu nog steeds nadreunen. Israel was – en is – in rouw, vanwege alle doden, gewonden en de gijzelaars. Het vertrouwen in het leger heeft een grote deuk opgelopen. Het lot van meer dan 250 gijzelaars was lange tijd onzeker, maar nu is er dan de deal. Bij de gijzelaars en hun families zorgt dat voor hoop en blijdschap. Het staat in contrast met de terugkeer van Hamas op het toneel, met hun radicale houding en vreselijke propaganda.
Terreur
Die radicaliteit zien we terugkomen in de omgang met de deal die nu gesloten is. Het Israelische leger heeft Hamas hard aangepakt: veel commandanten en duizenden strijders zijn gedood, de bataljons van Hamas zijn gedecimeerd. Er is grote schade in de Gazastrook en de infrastructuur van de terreurbeweging is zwaar beschadigd. Maar toch doet Hamas net alsof de oorlog is gewonnen.
Aan Israelische zijde zie je een andere ontwikkeling. Toen de oorlog startte was iedereen het er roerend mee eens dat een van de doelen de totale uitschakeling van Hamas moest zijn. Het andere doel was om de gijzelaars terug te krijgen. Zeker in de eerste maanden was er de hoop dat de gijzelaars met militaire acties te bevrijden waren. Maar langzaam maar zeker ontstond het besef dat beide doelen lastig te verwezenlijken waren.
Doelen Hamas
Hoe valt het gedrag van Hamas te verklaren? De lat voor succes ligt bij Hamas een stuk lager. Op de lange termijn streeft de terreurbeweging ontegenzeggelijk het einde van de Israelische staat na. Maar de terreurbeweging beseft dat het niet van de ene op de andere dag gebeurd is. De aanval van 7 oktober 2023 had daarom minder hoogdravende doelen. Een belangrijk doel was om gijzelaars mee te nemen en die uiteindelijk te ruilen tegen Palestijnse gevangenen. Dat doel is bereikt, ondanks de volledig decimering van de terreurbeweging. De beweging spreekt ook over de ‘Al-aqsa flood deal’, een deal die vernoemd is naar de naam die de terreurbeweging gaf aan de aanslag van 7 oktober.
Daarom claimt Hamas nu de overwinning. Deze radicaliteit werkt voor veel van ons bevreemdend. Hoe kun je trots zijn op deze prestaties, gezien de totale verwoesting en de vele doden en gewonden? Maar Hamas plaatst dat in het kader van de strijd tegen Israel, een gevecht dat wat mag kosten. De terreurbeweging heeft er nooit doekjes om gewonden dat burgerslachtoffers onder de eigen bevolking juist een positieve uitwerking hebben op haar doelstellingen. Dit verhaal van opoffering past goed in het islamitisch gedachtegoed van de beweging. Waar wij spreken over burgerslachtoffers en zinloosheid, daar spreken de Palestijnen in de Gazastrook over ‘martelaren’.[1] Daarnaast is Hamas zeer onbuigzaam en radicaal. Toegeven dat er sprake is van verlies, dat is niet iets dat de terreurbeweging snel zal doen.
Gijzeling
Op 7 oktober 2023 heeft Hamas zo veel mogelijk Israeli’s ontvoerd, om hen te gaan gebruiken als ruilmiddel. De gegijzelden Israeli’s waren grotendeels burgers. Zonder enige vorm van proces en zonder rechtszaak heeft Hamas hen vastgehouden, op allerlei locaties. Die worden nu geruild voor Palestijnse gevangenen. Dit zijn Palestijnen die zijn berecht of die in voorarrest zitten. Dit verloopt via juridische procedures. Ook hier heeft Hamas een andere visie op. De beweging spreekt niet over gegijzelden, maar over krijgsgevangenen. De terreurorganisatie stelt daarbij dat het militairen zijn, vanwege de dienstplicht in Israel. Hamas stelt hen daarmee op een lijn met de Palestijnse gevangenen.
Vol trots maakt de beweging propagandafilmpjes van de overdracht van de gegijzelden, die moeten laten zien dat de terreurorganisatie humaan met hen omgaat. Terwijl de Israeli’s overduidelijk doodangsten uitstaan, zo was te zien op beelden die door omstanders waren gemaakt. Opmerkelijk genoeg hadden de militanten voor de gelegenheid hun uniformen teruggevonden die ze vijftien maanden lang niet hadden gedragen. De propagandafilmpjes moeten laten zien hoe goed Hamas de gijzelaars behandelt. De vrijgelaten gegijzelden kregen zelfs een goodiebag mee van de terreurbeweging, met daarin een certificaat van vrijlating en foto’s van de gevangenschap. De terreurbeweging stelt dat de vrijgelaten Palestijnse gevangenen juist de slachtoffers zijn, die onterecht vastzitten en slecht behandeld zijn.
Contrast
In scherp contrast met de werkwijze van Hamas staat de Israelische aanpak. De vrijlating van de gevangenen vindt plaats in alle stilte, er wordt zo min mogelijk ruchtbaarheid aan gegeven. Dat contrast is ook zichtbaar bij de ontvangst van enerzijds de gegijzelden anderzijds de gevangenen. Israel kiest voor een setting waarbij de families de gegijzelden opvangen. Er komen beelden naar buiten van de hereniging, maar uiteindelijk vindt de ontmoeting plaats in een familiaire setting. De Palestijnse gevangenen worden onthaald met vlaggen van terreurbewegingen, zoals Hamas en Hezbollah. Er staan Palestijnen bovenop de bus en er zijn veel mensen op de been. Het is veel meer een collectieve setting.
Oorlog
Het is belangrijk om niet mee te gaan in het frame van Hamas, maar te beseffen dat we hier te maken hebben met een radicale terreurbeweging. Een organisatie die fundamenteel anders kijkt naar de situatie. Hamas sluit principieel geen compromissen, tenzij die bij kunnen dragen aan het ultieme einddoel: een einde aan de Joodse staat en de vorming van een staat gebaseerd op de islam. In Israel is het besef gekomen dat de terreurbeweging uitschakelen een te hoog gegrepen doel was, maar andersom gelooft Hamas nog steeds dat het Israel kan vernietigen.
Het kan misschien boosheid of frustratie opleveren dat Hamas weigert te erkennen dat de beweging er weinig florissant voorstaat. Maar het is belangrijk dat we de feiten blijven zien: Hamas is gedecimeerd en zal voorlopig geen grote aanvallen meer kunnen uitvoeren op Israel. Daarnaast moeten we blijven kijken naar de blijdschap van de families van de gijzelaars, wanneer er weer gegijzelden thuiskomen. Dat is immers de achtergrond van de deal, om de gegijzelden terug te krijgen. Dat scherpe contrast tekent nog maar eens het fundamentele verschil in denkwijze; Israel hecht waarde aan het leven, Hamas aan dood en verderf.
[1] Itamar Marcus & Barbara Cook, ‘Kill a Jew, go to Heaven: the Perception of the Jew in Palestinian Society’ Jewish Political Studies Review no. 17-3 (2005), 119-120.