Als iemand symbool is komen te staan voor twee verschillende verhalen, dan is het wel dokter Hussam Abu Safiya. Hij was de directeur van een ziekenhuis in Gaza. Maar daarnaast zijn er sterke aanwijzingen dat hij ook lid was van Hamas en een hoge functie had, namelijk kolonel. Toch presenteren veel ngo’s, parlementariërs en kranten hem als symbool van de Palestijnse onschuld, als een onverzettelijke arts.
Dokter
Laten we eerst nog even teruggaan naar de feiten. Abu Safiya was de directeur van het Kamal Adwan ziekenhuis, in het noorden van de Gazastrook. In december 2024 pakte Israel hem op, op basis van een wet die de mogelijkheid geeft om onwettige strijders preventief op te sluiten. Dat gaat dan om leden van terreurgroepen. Zij kunnen opgesloten worden omdat zij in de toekomst een bedreiging kunnen vormen. Sindsdien zit hij vast en zijn detentie is meerdere keren verlengd.
Bij zijn aanhouding is hij voor velen een symbool geworden van de Palestijnse onverzettelijkheid en Israelische onredelijkheid. Want ondanks de oorlog bleef hij op zijn post in het ziekenhuis. Hij was altijd zichtbaar in een doktersjas. Een van zijn zoons kwam om in de oorlog. De beelden van zijn arrestatie zijn iconisch geworden: hij liep heel rustig in zijn witte jas naar een Israelische tank, gaf een soldaat een hand en klom in de tank.
Ngo’s, parlementariërs en kranten schrijven en spreken vol bewondering over hem. Hij sprak vaak over kindersterfte in Gaza en vertelde daar overtuigende verhalen over. Hij was het gezicht van de gehavende medische sector van Gaza. Amnesty International is een speciale actie gestart om hem vrij te krijgen. Ook een artikel van Trouw steekt de loftrompet over hem.
Marteling
Daarbij komt een nieuwe beschuldiging om de hoek kijken: zijn advocaat beweert dat hij gemarteld zou worden, dat het erg slecht met hem gaat en dat hij elk moment kan sterven. Hij doet ook alles om weer op vrije voeten te komen, maar het Israelische Hooggerechtshof oordeelde onlangs nog dat zijn detentie terecht is. Dat oordeel is gebaseerd op geheime informatie. De informatie kan niet gedeeld worden, want daarmee kan de bron van de informatie bekend worden. En in het gedeelte van Gaza dat onder controle staat van Hamas betekent dat een zekere dood voor die bron.
De Israelische gevangenisdienst ontkent dat hij wordt mishandeld. Maar het is het woord van deze dienst tegenover het woord van de advocaat. De woorden van de advocaat worden echter herhaald door allerlei kranten en ngo’s, waardoor het lijkt of er veel meer bronnen zijn die erop wijzen dat inderdaad gemarteld wordt. Dat is exemplarisch. Wel is het zo dat de omstandigheden in Israelische gevangenissen daadwerkelijk flink zijn verslechterd, onder het bewind van minister Ben Gvir.
Kolonel
Maar de andere kant van dokter Abu Safiya blijft helemaal uit beeld. Er is namelijk zeer overtuigend bewijs dat de dokter ook de functie heeft van kolonel bij Hamas. In 2016 is hij duidelijk zichtbaar in een militair uniform op een foto. Hij was werkzaam in de medische militaire dienst van Hamas. Dat is overigens geen onderdeel van de gewapende tak van Hamas. Palestijnse media en deze dienst zelf noemen hem ook gewoon kolonel. Het is dus geen geheim.
Wie de samenleving van Gaza beter kent, die weet ook dat dit soort functies alleen openstaan voor leden van Hamas. Onderzoeker Björn Brenner heeft een boek geschreven over Hamas, getiteld “Gaza under Hamas”. Hij legt uit hoe Hamas de Gazastrook volledig heeft overgenomen, door op allerlei belangrijke plaatsen Hamasleden te plaatsen. Op die manier kan de terreurorganisatie ook grip houden op de samenleving. Brenner is overigens overduidelijk niet pro-Israel.
Waarom
De vraag is natuurlijk: hoe kan dit? Een antwoord op deze vraag was te horen in de lezing van journalist Matti Friedman, die pas te gast was bij een event van CIDI. Hij zei dat veel journalisten zouden zeggen dat het hun baan is om te laten horen dat de Palestijnen hulp nodig hebben. De journalisten voelen zich onderdeel van een coalitie, die moet opkomen tegen onrecht. De ngo’s zijn volgens hem ook onderdeel van deze coalitie. Journalisten zijn niet langer kritische observanten, maar eigenlijk activisten.
Dat is in dit geval duidelijk zichtbaar. Want een goede journalist zou natuurlijk die andere kant van dokter Abu Safiya niet buiten beeld laten. Een eerlijke ngo ook niet. Maar toch gebeurt dit volop. Ze doen niet eens meer de moeite om de Israelische beschuldigingen te benoemen of te weerleggen. Sterker nog: ze gaan mee in de verhalen waarin Israel wordt neergezet als een afschuwelijk land, dat onschuldige artsen zomaar meeneemt, martelt en weg laat rotten in een cel. Terwijl de werkelijkheid veel ingewikkelder is.
Daarmee versterken zij het verhaal dat Abu Safiya slechts een held is, een martelaar, een icoon. Tegen dit soort verhalen is het lastig om op te boksen. Het enige dat wij kunnen doen is het laten horen van de andere kant van het verhaal. Dat betekent niet dat de kant van dokter Abu Safiya niet bestaat. Hij was ook directeur van een ziekenhuis en hij bleef tijdens de oorlog op zijn post. Het betekent ook niet dat er geen misstanden zijn in Israel. Maar het eenzijdig bewieroken van een overduidelijk lid van Hamas is een onbegrijpelijke keuze.