Vandaag is het 7 oktober, precies drie jaar na de gitzwarte dag waarbij meer dan 1.200 mensen in Israel op de meest gruwelijke wijze zijn vermoord. De balans die drie jaar na dato opgemaakt kan worden, is dat de aandacht voor en kritiek op slachtoffer en dader van die dag zich hoogst opmerkelijk heeft ontwikkeld. De Joodse staat en de Joodse diaspora staan er in toenemende mate alleen voor.
Op het terrein van het Nova muziekfestival herinneren de foto’s en klaprozen aan de bijna vierhonderd jonge feestgangers die op de meest gruwelijke wijze uit het leven gerukt werden door Hamas
Eendagssympathie
De beelden van die zwarte zaterdag staan bij menigeen nog op het netvlies gebrand. De terroristen van Hamas filmden zelf hoe zij op beestachtige wijze tekeergingen tegen weerloze Israelische burgers. De terroristen pasten ongekend geweld toe en moordden, onthoofdden, verkrachtten en verminkten erop los. Op het Nova muziekfestivalterrein werden bijna 400 jonge feestgangers op barbaarse wijze uit het leven gerukt en hun lichamen toegetakeld. Dit alles gebeurde onder het constante geschreeuw van ‘allahu akbar’, waarmee de daders hun wandaden bejubelden. De weerzinwekkende aanslag duurde meerdere uren en kostte zo’n 1200 Israeli’s het leven. 250 anderen werden als gijzelaar ontvoerd naar Gaza. In delen van de strook barstte een waar volksfeest los om de massaslachting die Hamas zojuist had aangericht onder Joden.
In de internationale gemeenschap had Israel direct na de aanslag nog wel de sympathie. Die verdween echter als sneeuw voor de zon toen de Joodse staat na het likken van de wonden militair reageerde. Nog voordat de grondinvasie überhaupt begonnen was klonk er al kritiek dat de Israelische reactie te stevig of disproportioneel zou zijn. Al op 17 oktober werd Israel beschuldigd van genocide, in een campagne opgezet door de ARDD, een denktank verbonden aan omstreden VN-rapporteur Francesca Albanese. Het genocidenarratief is sindsdien eindeloos herhaald. Zuid-Afrika startte al in december 2023 een genocidezaak tegen Israel bij het Internationaal Gerechtshof, een organisatie van de VN.
Verloren propagandaoorlog
Voor veel mensen maakt het eigenlijk niets meer uit welk oordeel het Hof uiteindelijk velt. Voor hen staat al vast dat Israel genocide pleegt. Meerdere landen sloten zich al aan bij Zuid-Afrika, media spreken over ‘de genocide in Gaza’ als een vaststaand feit. Aangezwengeld door Albanese is de beschuldiging via een uitgekiende lastercampagne aan de man gebracht. Maar het moet gezegd worden: de beschuldiging viel in vruchtbare aarde. NGO’s als Amnesty, Ofxam en Artsen zonder Grenzen gaven op gewiekste wijze gewicht aan de aantijging door vuistdikke, gelikte rapporten uit te geven. De NGO’s kregen hulp van de omstreden VN-onderzoekscommissie onder leiding van Navi Pillay, die er nog meer rapporten aan toevoegde. Dat de definitie van genocide opgerekt moest worden om tot die conclusie te komen, bleef buiten beschouwing. Ook het NIOD deed een duit in het zakje, door een nieuwe categorie geweld te creëren: genocidaal geweld.
Zodoende kwam de beschuldiging van genocide elke huiskamer binnen. Bij de kranten en talkshows vond de aantijging van het misdrijf der misdrijven gretig aftrek. Israel probeert zich nog wel inhoudelijk te verdedigen, maar voert een achterhoedegevecht. Zoals Nazi-propagandaminister Joseph Goebbels ooit al zei: “herhaal een leugen vaak genoeg, en ze wordt vanzelf de waarheid.” Zo raakte Israel verstrikt in een web van leugens waar het zich niet meer uit wist los te maken. Alles was erop gericht het Joodse of Israelische leed te marginaliseren en uit te wissen.
Uitwissen van Joods leed
Om het Israelisch slachtofferschap van 7 oktober naar de achtergrond te laten verdwijnen, werd Israel beschuldigd van oorlogsmisdrijven, misdrijven tegen de menselijkheid en etnische zuivering. Wat Hamas deed was erg, maar wat Israel doet is nog veel erger, was dan het devies. Inmiddels is dat zelfs omgeslagen richting ontkennen of goedpraten van 7 oktober. Complottheorieën steken de kop op dat Israel 7 oktober zelf zou hebben opgezet om maar iets te kunnen doen tegen de Palestijnen of hun gebied in te nemen. Anderen stellen dat wat Hamas deed, simpelweg legitiem verzet was tegen een bezetter.
Om het Joods slachtofferschap van de Holocaust uit te wissen, werd Israel beschuldigd van genocide. Wat de Nazi’s deden was erg, maar nu doen ‘de Joden’ hetzelfde, is inmiddels het devies. Daarmee is hun rol als slachtoffer uitgespeeld. Slachtoffer is dader geworden. Datzelfde patroon is ook zichtbaar bij 7 oktober en de Maccabirellen in Amsterdam. Ook als Israeli’s slachtoffer zijn, worden zij razendsnel tot dader gebombardeerd, want daar is de Palestijnse zaak bij gebaat. De genocidebeschuldiging heeft nog een ander, verstrekkend gevolg. Ze stelt het hele bestaansrecht van Israel ter discussie.
De bijl in het bestaansrecht van Israel
Die ontwikkeling is relatief nieuw. De kritiek op Israel lijkt elke keer een stukje extremer te moeten. Vóór 7 oktober speelden vooral thema’s als bezetting en onderdrukking. Een enkele radicale stem waagde zich aan apartheid. Na de Hamasaanval vielen woorden als misdaden tegen de menselijkheid, etnische zuivering en dus genocide. Maar ook dat lijkt niet ver genoeg te gaan. Steeds vaker klinkt de roep dat Israel überhaupt geen bestaansrecht heeft en moet verdwijnen. Het thema genocide speelt daarin een rol.
Velen koppelen het ontstaan van de staat Israel ten onrechte aan de Holocaust. Al in de jaren dertig was alles in gereedheid voor een Joodse staat in het gebied, maar door de Tweede Wereldoorlog liep dat vertraging op. De Britten hadden door de strijd tegen Hitler andere prioriteiten dan het uitwerken van de plannen voor het mandaatgebied. Toch leeft bij te veel mensen het idee dat Israel alleen tot stand kwam uit Europees schuldgevoel over de Holocaust. Door nu het narratief te verspreiden dat Israel zelf genocide pleegt, vervalt het Joodse slachtofferschap en daarmee volgens dit idee ook het bestaansrecht van Israel.
Omgekeerde wereld
De merkwaardige uitkomst van de meest barbaarse terreurdaad die de wereld ooit gezien heeft, is dat het slachtoffer uiteindelijk verketterd is. Er wordt getoornd aan het bestaansrecht van Israel, het recht op zelfverdediging wordt de Joodse staat ontzegd en in de internationale gemeenschap staat het land grotendeels geïsoleerd. Bondgenoten als Europa en Canada hebben het zwaar getraumatiseerde land na de initiële steun zeer stevig bekritiseerd. Nederland zelf loopt voorop in verwoede pogingen om Israel te sanctioneren. Talloze landen gingen over op het erkennen van de Palestijnse staat.
In Israel leeft dan ook breed het idee dat Europa haar verstand verloren heeft. Voor Israeli’s is het onvoorstelbaar dat na 7 oktober juist hun land verguisd is geraakt, maar de daders van die slachtpartij beloond zijn met erkenning van een eigen staat. Het is tekenend voor de enorme kloof tussen Israel en Europa. Hamas heeft op 7 oktober de nagel in de doodskist van de tweestatenoplossing geslagen, maar in Europa is de reactie op 7 oktober juist geweest om die tweestatenoplossing er nog meer doorheen te drukken. Dat blijkt bijvoorbeeld ook uit het veelbesproken sanctiebesluit van Nederland tegen Israel, dat alleen ingetrokken wordt als Israel concrete stappen zet richting een Palestijnse staat.
Permanente kloof
Het is exemplarisch voor de Europese houding: denken dat het geven van een staat aan de Palestijnen op miraculeuze wijze vrede bewerkstelligt. Dat getuigt van hopeloze naïviteit, historische ineptie en geopolitieke onkunde. Israel gaf Gaza in 2005 aan de Palestijnen, die met het land konden doen wat zij wilden. Er werd gekozen voor terreur. Juist uit het jihadistische wespennest dat Gaza heet kwamen de barbaren van Hamas om hun Joodse buren op de meest sadistische wijze af te maken. Op dit moment eisen dat Israel akkoord gaat met ook het weggeven van Judea en Samaria, of überhaupt denken dat dat anders zal aflopen dan Gaza, is bizar en stupide.
Het risico bestaat dat de relatie tussen Israel en Europa onherstelbaar beschadigd raakt. Als Europa halsstarrig blijft vasthouden aan een tweestatenoplossing zonder veiligheidsgaranties voor Israel, dan zal de vervreemding tussen de voormalige bondgenoten in de toekomst enkel toenemen. Natuurlijk kan er door ontwikkelingen in Europa en Israel zelf verandering in komen. De komende verkiezingen in Israel zouden een begin kunnen zijn van hernieuwde contacten met Europa. Israel zal zich echter ook moeten voorbereiden op het scenario van een blijvend en groeiend isolement. Dat is geen leuke boodschap, maar wel de bittere realiteit.
De uitsluiting van Israel en Joden
De boycot van Israel zal niet zomaar stoppen. Want ook dat is de wrange conclusie na 7 oktober. Israeli’s zijn op steeds minder plekken welkom. Landen boycotten het Eurovisie Songfestival omdat Israel meedoet. Landen willen niet tegen Israel voetballen en fans zijn niet welkom bij wedstrijden. Schakers worden uitgesloten van toernooien, debatavonden geannuleerd en films niet vertoond. Israelische artiesten worden geweigerd en hun optredens geschrapt. De samenwerking met Israelische universiteiten wordt stopgezet. Holocaustherdenkingen dreigen niet door te gaan als er Israeli’s bij zijn. Israel is af, doet niet meer mee.
Dat geldt langzaam aan ook voor Joden in Europa. De Israelmanie is overgeslagen op Joodse gemeenschappen. De woede over de vermeende Israelische wandaden vertaalt zich steeds vaker in bewust, onbewust, openlijk en verbloemd antisemitisme. Al dan niet verscholen achter hondenfluitjes als ‘zionisten’ worden Joden in toenemende mate uitgesloten van het openbare leven. In heel Europa sneuvelde het ene na het andere record aan antisemitische incidenten. Geweldsuitbarstingen bleven de Joodse gemeenschappen evenmin bespaard. Van aanslagen in het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland tot de beschamende Jodenjacht in het eigen Amsterdam. Bestuurders bewezen in hun aanpak van antisemitisme de gemeenschappen vooral lippendienst.
Trieste conclusie
De balans na drie jaar is treurig en stemt somber. Een massapsychose heeft zich meester gemaakt over grote delen van Europa. Blinde haat heeft het gewonnen van de rationaliteit en een totale inversie van slachtoffer en dader tot gevolg gehad. De Joodse staat, in het hart geraakt door afschuwelijk wrede terreur, staat er grotendeels alleen voor. Dat geldt helaas ook voor de Joodse diaspora. Overgeleverd aan de genade van bestuurders die niet durven of willen ingrijpen zijn de vooruitzichten voor Joodse minderheden in Europa niet bijzonder hoopvol.
Toch zijn er ook lichtpuntjes. Nog steeds zijn er overal groepen mensen die Israel steunen, vanuit verschillende motieven. Nog steeds zijn er landen in Europa die wél achter Israel blijven staan. Nog steeds zijn er Joodse gemeenschappen in Europa. De groep activisten die Israel wil boycotten is zeer luidruchtig, maar niet altijd even groot. Er is ook nog een stille meerderheid van mensen die geen hekel aan Israel of Joden hebben. Daar moet nog een beetje hoop uit geput worden.