Een maand na de start van het Israelische grondoffensief tegen Hezbollah in Zuid-Libanon staat de sjiitische terreurbeweging er niet best voor. Al voor de start van de invasie verloor het duizenden leden bij een vernuftige aanval op zijn communicatienetwerk. Daar kwamen afgelopen maand nog eens duizenden uitgeschakelde militanten bij. Daarnaast kreeg de terreurgroep ook forse materiële schade te verwerken; wapendepots en raketvoorraden gingen in rap tempo de lucht in. Tot overmaat van ramp raakte Hezbollah met de dood van Hassan Nasrallah ook zijn leider kwijt. Zijn opvolger heeft een terreurbeweging in verval geërfd.
Bron: ISW
Bron: ISW
In het nauw
Het is dan ook niet toevallig dat deze Naim Qassem, recent tot opvolger van Nasrallah benoemd, de deur open heeft gezet voor onderhandelingen. In zijn eerste toespraak sinds hij de leiding over de Libanese terreurbeweging toegewezen kreeg, bezigde Qassem plichtmatig nog wel de gebruikelijke oorlogsretoriek die zijn voorganger zo vaak had laten horen. Zo uitte de nieuwbakken Hezbollahleider persoonlijke dreigementen aan het adres van Netanyahu en zal Israel volgens Qassem ‘een ongeëvenaarde prijs betalen’ als het in Libanon blijft. Ondanks de felle woorden leek de kersverse hoofdman wel degelijk aan te sturen op een gevechtspauze. In tegenstelling tot wijlen Nasrallah verbond Qassem daar niet de voorwaarde aan van een Israelische terugtrekking uit Gaza.
Die diplomatieke koerswijziging, zij het subtiel, weerspiegelt de militaire realiteit in Libanon. Hezbollah heeft de afgelopen maanden enorme dreunen te verwerken gekregen, waardoor zijn effectiviteit op het strijdtoneel aanzienlijk is gereduceerd. De Libanese terreurbeweging is niet in staat gebleken Israelische operaties noemenswaardig te vertragen. Hezbollah leunt bij de verdediging van posities sterk op raket- en mortiervuur, maar grondtroepen vermijden in de regel directe confrontaties met de IDF. Dat maakt de verdediging in zijn geheel ineffectief; mortiervuur zonder inzet van infanterie is onvoldoende voor het verdedigen van een positie. Hezbollah heeft de Israelische opmars dan ook nauwelijks kunnen verhinderen. Het grotendeels uitblijven van grondoperaties duidt op desorganisatie binnen de rangen van Hezbollah, hoogstwaarschijnlijk een gevolg van de ontregeling van het communicatienetwerk en de eliminatie van het leiderschap.
Wankel, maar niet verslagen
Op veel plekken heeft het Israelische leger plaatsen in kunnen nemen zonder weerstand te hebben aangetroffen. Daarbij is veel materieel in beslag genomen, waaronder zeer geavanceerd wapentuig. Dit duidt op onvermogen bij Hezbollah om op een ordelijke wijze tactische terugtrekkingen uit te voeren. Ook hier spelen het gehavende leiderschap en de communicatieproblemen mee. De organisatorische desintegratie van Hezbollah werd verder benadrukt door grote hoeveelheden terroristen die richting het noorden vluchtten of zelfs de grens met Syrië over zijn gegaan. Behoudens Iraanse wapens zijn er in Hezbollahposities ook hypermoderne wapens van Russische makelij aangetroffen, wat de verwevenheid tussen Rusland en Iran illustreert.
Ondanks de evidente ontwrichting binnen zijn militaire organisatie houdt Hezbollah stug vol dat het een coherente, capabele en hechte strijdmacht blijft die Israel gevoelige tikken kan uitdelen. Die bewering is niet geheel onwaar; dankzij jarenlange Iraanse bewapening, training en financiering beschikt de terreurgroep over een wapenarsenaal dat nog niet uitgeput is. Met name de drones richtten de afgelopen tijd nog flinke schade aan binnen Israel. Zo werden bij droneaanvallen deze maand vier militairen gedood, Netanyahu’s zomerhuis geraakt en vielen er gisteren nog zeven burgerdoden in Israel. In Libanon zelf hebben de Israelische strijdkrachten inmiddels meer dan dertig dodelijke slachtoffers te betreuren gehad.
Verliezen Hezbollah
Daartegenover staat echter een veelvoud aan uitgeschakelde Hezbollahterroristen. Het Israelische leger schat het aantal doden aan die zijde op zo’n 2.000, waarvan 1.200 sinds de grondoperaties begin oktober aanvingen. Daarbij heeft ook de Radwan-eenheid, de elitetroepen van Hezbollah, enorme klappen gekregen. De elite-eenheid had grootse plannen om Israel pijn te doen. In een operatie die in opzet vergelijkbaar maar in schaal nog groter moest zijn dan die van Hamas op 7 oktober 2023, zouden duizenden Israeli’s gedood en ontvoerd worden. Zo ver kwam het nooit en het initiatief en momentum ligt nu volledig bij de Israeli’s. Radwan zag nog voor het grondoffensief zijn commandostructuur weggevaagd worden en ook de vervangers worden vaak weer snel geëlimineerd. De elitetroepen zijn vooralsnog ineffectief gebleken en kampen net als de rest van Hezbollah’s strijdkrachten met desorganisatie en desertie.
Behoudens de forse slachtofferaantallen en organisatorische wanorde heeft Hezbollah ook enorme materiële verliezen geleden. Luchtaanvallen hebben al menig wapendepot vernietigd en bij grondoperaties zijn talloze wapens buitgemaakt. Volgens de Israelische defensieminister Yoav Gallant zou Hezbollah nog maar over twintig tot dertig procent van zijn oorspronkelijke raketarsenaal beschikken. Bovendien wordt het uitgebreide tunnelnetwerk steeds verder ontmanteld door oprukkende Israelische troepen. Daarbij gaat het leger systematisch te werk, wat in belangrijke mate de relatief langzame vorderingen verklaart. Dat de Israelische strijdkrachten Libanon nog niet diep gepenetreerd zijn, heeft echter ook te maken met het oorlogsdoel.
Doelen binnen handbereik
In tegenstelling tot Gaza, waar Israel beoogt Hamas volledig te ontdoen van zowel zijn militaire- als bestuurlijke capaciteiten, streeft het leger met zijn operaties in Libanon slechts na de inwoners van Noord-Israel terug te laten keren naar hun huizen. Om dat te bereiken volstaat een relatief beperkte operatie; Hezbollah kan en hoeft niet volledig ontmanteld te worden. Daarvoor is de verwevenheid van Hezbollah met de Libanese samenleving en politiek te groot, weet ook Israel. In militair-strategische termen streeft de IDF in Gaza een beslissende overwinning (niveau 6/6) na, terwijl het in Libanon slechts ambieert de capaciteiten van Hezbollah aan te tasten (niveau 3/6).
Volgens Amerikaanse overheidsbronnen is Israel een heel eind op weg om dat doel te bereiken en boekt het flinke vooruitgang. Daardoor bestaat zowel bij de Amerikanen als de Israeli’s voorzichtige hoop dat er richting een wapenstilstand bewogen kan worden. Het leger stuurde enkele dagen geleden ook al aan op een diplomatieke uitweg; volgens de legertop zijn de militaire doelen in Libanon zo goed als behaald. Achter de schermen wordt hard gewerkt aan een oplossing, waarbij het optimisme met de dag toeneemt. Volgens het conceptvoorstel zou Israel zich na een week uit Libanon terugtrekken, waarna het Libanese staatsleger in het zuiden zou worden ingezet om toe te zien op het vertrek van niet-statelijke gewapende groeperingen, zoals Hezbollah, uit het gebied. Israel zou twee maanden de vrijheid krijgen om doelen in Libanon te bestoken als Hezbollah toch actief blijft.
Een akkoord ligt er nog niet, maar aan alle kanten groeit het vertrouwen in een overeenkomst. De Libanese overheid gaf aan voorzichtig optimistisch te zijn, al bestaan er in dat land nog wel twijfels over de gevolgen voor de eigen soevereiniteit. Intussen voert de internationale gemeenschap de druk op alle partijen op om tot een akkoord te komen. De algemene verwachting is echter dat een verdrag nog niet getekend zal zijn voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen op 5 november.