Vanuit Teheran klinkt dreigende taal richting Israel. Het land zou zich op moeten maken voor een zware reactie op de aanvallen die het uitvoerde op militaire doelen in Iran. Oorlogsretoriek is het ayatollahregime niet vreemd en na twee eerdere directe aanvallen dienen de harde woorden niet in zijn geheel terzijde te worden geschoven. Hoe serieus is de dreiging vanuit de Iraanse hoofdstad?
Ayatollah Ali Khamenei zou zijn strijdkrachten de opdracht hebben gegeven tot een nieuwe aanval op Israel
Felle woorden
De Israelische luchtaanvallen golden als reactie op de ongekende aanval van Iran vorige maand. Bij die Israelische vergelding liep de luchtverdediging van Iran forse schade op en werd ook zijn raketproductiecapaciteit getroffen. In de eerste uren na de aanval sprak de Iraanse staatstelevisie van een mislukking en werd de schade gebagatelliseerd, maar in de dagen daarna sprak het regime steeds hardere taal. In de afgelopen 48 uur is dat zelfs doorgeslagen in regelrechte dreigementen. IRGC-generaal Ali Fadavi stak niet onder stoelen of banken dat Israel een reactie kan verwachten: “Het antwoord van Iran op de zionistische agressie is resoluut. We hebben in 40 jaar nog nooit een daad van agressie onbeantwoord gelaten. We zijn in staat om alles wat de zionisten bezitten met één operatie te vernietigen.”
De spierballentaal is niet ongebruikelijk, maar in dit geval wel opvallend. Analyses wezen namelijk uit dat Iran na de laatste Israelische aanval zeer kwetsbaar is voor toekomstige aanvallen, doordat vitale luchtverdedigingssystemen uitgeschakeld zijn. Zo zijn inmiddels alle S-300-batterijen uitgeschakeld, waarmee het meest geavanceerde onderdeel van de luchtverdediging buiten werking is gesteld. Een harde aanval op Israel zou dan ook hoogst onverstandig zijn; Iran is helemaal niet klaar voor een reactie vanuit de Joodse staat. Het ligt dan ook niet voor de hand dat de aanval een grote omvang zal krijgen. Een symbolische reactie is het meest waarschijnlijke scenario.
De opties voor Iran
Iran worstelt met de aanval. Deze was te licht om nu te escaleren, maar te zwaar om te negeren. Dat laatste zou de deterrence van het Iraanse regime flink schaden. Om afschrikwekkend te blijven in het Midden-Oosten zal Teheran dan ook met een reactie komen. Grofweg kan het regime kiezen voor escalatie of afsluiting van het conflict. Israel stond voor dezelfde keuze toen het op 25 oktober toesloeg. Israel trachtte toen de uitwisseling van vijandelijkheden af te sluiten door zich te beperken tot militaire doelwitten. Overheids-, energie- en nucleaire doelwitten zouden – in die volgorde – de escalatieladder verder uitputten. Anderzijds neemt het bereiken van deterrence toe naarmate er verder geëscaleerd wordt.
Ondanks het feit dat Iran zijn afschrikwekkend vermogen graag wil herstellen, is de verwachting dat dit niet gepaard zal gaan met een grove escalatie. Teheran zal zijn reactie af laten hangen van vier overwegingen: 1. De geleden schade en mate van vernedering 2. De noodzaak deterrence te herstellen 3. De te verwachten Israelische reactie 4. De positie van de VS. Op basis van de eerste twee punten ontkomt Iran er niet aan iets te moeten doen, wat de dreigende taal de laatste dagen verklaart. De laatste twee punten echter zullen het regime echter verontrusten en weerhouden van escalatie. Niet alleen is het land zo goed als weerloos bij een volgende Iraelische luchtaanval, ook vanuit Washington klonk de heldere boodschap dat Teheran zich koest moet houden.
Dilemma
Iran staat nu voor een keuze. Bij de keuze voor afsluiting van het conflict kan het niets doen of overgaan op een symbolische aanval. Bij dat laatste moet worden gedacht aan een aanval met een maximum van twintig tot dertig raketten. Indien het toch besluit te escaleren, waar sommige bronnen toch vanuit gaan, zou het ervoor kunnen kiezen een nog grotere aanval te lanceren dan de vorige keer. In dat geval ligt een aantal van vele honderden raketten voor de hand. Alternatieven zijn nog om te pogen Israel uit te putten door over een langere periode zeer frequente aanvallen met een laag aantal raketten uit te voeren of over te gaan op nucleaire aanvallen. Beide scenario’s zij op dit moment onwaarschijnlijk, daar Israel een uitputtingsoorlog niet onbeantwoord zal laten en het nucleaire programma van Iran nog niet zo ver is dat deze bewapend kan worden.
De escalerende optie is dus niet reëel, vanwege de Israelische en Amerikaanse dreiging, waartegen Iran momenteel simpelweg niet bestand is. Het is echter ook onwaarschijnlijk dat Teheran besluit niets te doen, omdat het regime dan zijn deterrence te grabbel gooit. Dan rest alleen nog de symbolische aanval, die wel waarschijnlijk is. De dreigende taal vanuit Teheran moet dan ook serieus genomen worden, maar in beperkte mate. Met de THAAD-systemen die de Amerikanen onlangs geleverd hebben, is de Joodse staat bovendien beter dan ooit gewapend tegen aanvallen met langeafstandsraketten. Volgens de meeste bronnen zal de aanval ergens in de komende dagen plaatsvinden, hoogstwaarschijnlijk nog voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 5 november.