Israelische verkiezingen maart 2020 – alweer naar de stembus

Voor de derde keer in een jaar gaat Israel vanavond naar de stembus. Nu premier Netanyahu vervolgd wordt in drie strafzaken voor corruptie, lijkt ook deze verkiezingsronde een referendum over zijn premierschap te worden. Netanyahu is de langst regerende Israelische premier en is sinds 2009 aan de macht met zijn partij Likoed. Intussen is de grootste verkiezingsbelofte van zijn grootste rivaal Benny Gantz van Blauw Wit (Kachol Lavan) een regering zonder corruptie, en zonder ‘Bibi’ Netanyahu. In december nog gaven opiniepeilingen een duidelijke voorsprong aan voor Blauw-Wit; Likoed leek in peilingen van afgelopen vrijdag met een of twee zetels voor te staan. Sindsdien heerst er – zoals de wet voorschrijft – verkiezingsstilte en worden geen peilingen meer afgenomen. Komt er deze keer wel een winnaar uit de stembus?

 

 

Vooralsnog lijkt het erop dat er weinig zal verschuiven in  de machtsverhoudingen tussen partijen. Peilingen hebben meestal een foutmarge van één of twee zetels; dat is bij iedere partij die meedoet aan de verkiezingen van vandaag ook het verschil tussen het huidige aantal zetels en het voorspelde aantal. Het blijft spannend, kortom. Partijen besteden daarom veel energie om zoveel mogelijk van hun achterban te stimuleren om te gaan stemmen.

Het proces tegen premier Netanyahu begint op dinsdag 17 maart. Vrijwel direct na de uitslag van de verkiezingen bekend is, zal Netanyahu zichzelf moeten verdedigen tegen drie aanklachten wegens corruptie en machtsmisbruik. Netanyahu wordt ervan beschuldigd de verkiezingen te gebruiken als een soort ‘volksproces’: herverkiezing wordt gezien als Netanyahu’s beste kans om deze aanklachten te verslaan. 

Het zal lastig blijven een regering te vormen, volgens de peilingen. Vermoedelijk zal Likoed zich richten op een samenwerking met Shas, Yamina en Verenigd Tora-Jodendom (VTJ). Bij elkaar zou zo’n blok 58 zetels hebben. Blauw Wit zal in elk geval rekenen op Arbeid-Gesher-Meretz, eventueel aangevuld door Israel Ons Huis (Yisrael Beitenu) als coalitiepartners in een eventueel (minderheids)kabinet, bij elkaar goed voor 48 zetels. Gantz heeft inmiddels meerdere malen ontkend te zullen samenwerken met de Verenigde Arabische Lijst, nadat Netanyahu hem ervan beschuldigd had dat van plan te zijn. Wel zou hij eventueel op hun gedoogsteun rekenen. Maar zelfs met deze niet-zionistische lijstcombinatie erbij zou Blauw Wit moeite hebben een meerderheid bij elkaar te sprokkelen. Zoals de cijfers er nu voor staan, zal dus een grote verassing nodig zijn om een levensvatbare coalitie te vormen. Een ‘realistisch’ alternatief zou zijn een eenheidsregering mét Blauw Wit en Likoed, maar zonder Netanyahu. Gantz gaf aan hiertoe bereid te zijn. President Rivlin sprak zijn voorkeur uit voor deze optie na de vorige verkiezingen in september 2019. Netanyahu en de Likoed zullen daar vermoedelijk anders over denken.

Als noch Netanyahu, noch Gantz een coalitie van 61 zetels weet te vormen, zal wellicht een vierde verkiezingsronde de doorslag moeten geven. Maar liefst 30% van de Israelische kiezers verwacht over enkele maanden terug naar het stemlokaal te moeten. Lieberman, ‘kingmaker’ als leider van Israel Ons Huis, heeft echter beloofd dat dit niet zal gebeuren. Tegelijkertijd bezwoer hij dat Netanyahu niet weer premier zal worden. Wie er in staat is om eventuele verkiezingsbeloftes na te komen, zien we in de komende weken.

Stemlokaal voor mensen in quarantaine wegens het coronavirus in Asjkelon