Jordanië beëindigt landlease Naharayim en Tzofar

IN ISRAEL / Door: ELKAN VAN DER RAAF / 11 nov 2019 JORDANIE

Na 25 jaar is de landlease van Naharayim en Tzofar aan Israël door Jordanië beëindigd. De bruikleenovereenkomst was een appendix van het vredesakkoord dat de twee landen in 1994 gesloten hebben.

Toen Israel en Jordanië in 1994 vrede sloten, werd tevens een overeenkomst voor een landlease getekend. Twee stukken land, Naharayim en Tzofar, werden door de Jordaanse koning Hoessein voor 25 jaar in bruikleen aan de Joodse staat gegeven. Deze deal zou automatisch vernieuwd worden, tenzij één van de partijen uiterlijk een jaar van te voren hiertegen bezwaar maakt.

Tzofar is een in 1968 gesticht boerendorp in de Arava. In de vredesovereenkomst werd een stuk landbouwgrond van het dorp aan Jordanië overhandigd, maar werd tegelijkertijd een 25-jarige leasedeal gesloten zodat de boeren van Tzofar het stuk land konden blijven gebruiken.

Naharayim is de plek waar de Yarmouk-river in de Jordaan opgaat. Toen in 1949 een wapenstilstandsovereenkomst tussen Israel en Jordanië tot stand kwam, was het onduidelijk tot welke partij het stukje land behoorde. In de eindversie van de overeenkomst werd Naharayim aan Israel toebedeeld, maar volgens de Jordaniërs was dit in eerdere versies niet het geval en waren ze ten tijde van het ondertekenen niet op de hoogte geweest van de wijziging. De VN-bemiddelaar kwam tot de conclusie dat het weliswaar om soeverein Jordanië ging, maar dat met de handtekeningen van beide partijen het stuk land aan de Israëlische kant van de wapenstilstandslijn lag. In 1994 werd de Jordaanse soevereiniteit herbevestigd, maar werd voor het gebied – net als voor Tzofar – een leaseovereenkomst van 25 jaar gesloten.

Vorig jaar maakte de Jordaanse koning Abdullah II bekend de landlease niet te zullen vernieuwen. Hierop liet de Israëlische premier Benjamin Netanyahu weten te zullen onderhandelen over de kwestie. Een vernieuwing van de bruikleenovereenkomst voor Ghumar and Al-Baqoura – zoals de gebieden in Jordanië genoemd worden – bleef echter uit.

Zaterdagavond werd het hek op de toegangsweg naar Naharayim door Israël al gesloten. Zondagochtend waren Israëlische boeren echter nog aan het werk in Tzofar. Jordanië zegt privé-eigendomsrechten van Israëli’s te respecteren. Het is vooralsnog onduidelijk of boeren op de twee stukken land zullen kunnen blijven werken. De Israëlische minister van Buitenlandse Zaken Yisrael Katz zegt te gaan onderhandelen om tot een overeenkomst met Jordanië te komen zodat dit mogelijk blijft.

In een toespraak gisteren sprak de Jordaanse koning over “volledige soevereiniteit” over de twee stukken land. Op Jordaanse televisie werden beelden uitgezonden van het hijsen van de Jordaanse vlag bij het ‘Eiland van Vrede’ in Naharayim.

Op het Eiland van Vrede vond in 1997 een bloedbad plaats. Een Jordaanse soldaat opende toen het vuur op een schoolreis uit Bet Shemesh, waarbij zeven meisjes van 13 of 14 jaar oud omkwamen en zes gewonden vielen. De Jordaanse koning Hoessein ging hierop naar de nabestaanden van de slachtoffers om te condoleren en vergeving namens zijn land te vragen. De schutter in kwestie kwam in 2017 vrij en liet meteen op TV-zender Al-Jazeera weten Israëli’s als “menselijk afval” te beschouwen die “geëlimineerd” moeten worden.