Na het zomerreces blijven Israel en de oorlog in Gaza onverminderd gevoelige thema’s binnen de Nederlandse politiek, maar domineren ze de agenda niet. De coalitiepartijen hebben evenwel uitgesproken Israel te blijven steunen, wat bij monde van de partijloze premier Schoof nogmaals bevestigd werd. Het tegengeluid kwam tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen, maar ook in de aanloop daar naartoe, met name van oppositiepartijen DENK en Partij voor de Dieren. Zij toonden zich fel en eensgezind in hun kritiek op het kabinetsbeleid ten aanzien van Israel. Zo regende het nog vóór Prinsjesdag moties en Kamervragen, terwijl tijdens de APB de gemoederen bij deze partijen soms bijzonder hoog opliepen.
Blokvorming DENK en Partij voor de Dieren
Zo was DENK nog voor de APB (mede-)indiener van liefst vijf moties over – of tegen – Israel. Geen van de moties kwam in de buurt van een meerderheid. In drie van de vijf gevallen kreeg Van Baarle enkel de linkse oppositiepartijen mee, waarbij gezegd moet worden dat zich in Den Haag wel een patroon aftekent; de progressieve fracties stemmen eigenlijk steevast mee tegen Israel. Opvallend was dat één motie – over het informeren van de Kamer over de consequenties van rechtelijke uitspraken voor het kabinetsbeleid t.a.v. Israel – ook op steun van het CDA kon rekenen.
Over het algemeen lijkt de staat Israel zich in zijn recht op zelfverdediging verzekerd van de steun van de confessionelen, zeker van SGP en CU, maar recentelijk tonen de christendemocraten zich steeds kritischer ten aanzien van de joodse staat. Zo riep lid Boswijk eerder dit jaar op tot een boycot van producten afkomstig uit de Westelijke Jordaanoever. De laatste motie van DENK riep op tot een volledig internationaal handelsembargo tegen Israel en was daarmee niet alleen voor het CDA, maar ook voor de linkse oppositie te radicaal. Van Baarle zag zich echter wel gesteund door de Partij voor de Dieren. De fractie van Ouwehand profileert zich als uitgesproken tegenstander van de joodse staat en is op dit onderwerp verworden tot een trouwe bondgenoot van DENK.
Vragenvuur aan minister Veldkamp
Naast de gestrande moties diende Van Baarle een stortvloed aan Kamervragen in, gericht aan minister Veldkamp (BuZa), naar aanleiding van een ICJ-advies ten aanzien van de veronderstelde ‘illegale aanwezigheid’ van Israel in ‘bezette Palestijnse gebieden.’ Het problematische hieraan is dat ditzelfde gerechtshof in zijn bestaansgeschiedenis nooit een woord heeft gerept over de Jordaanse en Egyptische bezetting van dezelfde gebieden. Dat de Arabische landen nooit – ook niet na 1948 – stappen hebben gezet richting de stichting van een Palestijnse staat liet de Rotterdamse fractievoorzitter gemakshalve achterwege.
Verder stelde Van Baarle vragen aan de minister die betrekking hebben op de onbewezen bewering dat Israel water als wapen zou gebruiken en beschuldigde hij de joodse staat van het veroorzaken van ecocide; over het feit dat Hezbollah de afgelopen maanden Noord-Israel in lichterlaaie heeft gezet en daarmee een natuurramp heeft veroorzaakt, liet de Rotterdammer zich tot op heden niet uit. Naast een aantal vragen over (de handel met) nederzettingen deed Van Baarle nog een stapel verzoeken tot boycots en sloot hij af met het verzoek aan minister Veldkamp om zijn welgemeende excuses aan te bieden aan de Palestijnen.
Harde woorden
Ook tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen kwam het onderwerp aan bod. De Partij voor de Dieren liet zich daarbij niet onbetuigd; fractievoorzitter Ouwehand plaatste al bij aanvang van de APB op X een foto van schijfjes watermeloen; een universeel teken van steun aan de Palestijnse zaak. Oppositieleider Timmermans nam als eerste het woord; hij verweet het kabinet ‘weg te kijken voor de Palestijnen’ en eiste een antwoord op het ‘aanhoudende kolonistengeweld op de Westoever.’ Ten slotte waarschuwde de voormalig Eurocommissaris op emotionele wijze dat ‘de tweestatenoplossing straks niet meer bestaat, omdat alle Palestijnen weggevaagd zullen zijn.’ Stoffer (SGP) voelde Timmermans vervolgens aan de tand over de gijzelaars; volgens hem zweeg de GL-PvdA-leider daarover.
Een dag later was het de beurt aan het kabinet. Uit de woorden van minister-president Schoof bleek dat 7 oktober op gepaste wijze herdacht zal worden, terwijl over de verplaatsing van de ambassade naar Jeruzalem nog geen oordeel was geveld. De premier herhaalde tenslotte dat zijn kabinet een staakt-het-vuren nastreeft, maar ook absoluut het bestaan en de veiligheid van Israel zal blijven steunen. Dat kon op weinig waardering van DENK en PvdD rekenen.
Van Baarle interrumpeerde direct. Volgens hem waren er al 190.000 doden gevallen in Gaza volgens het toonaangevende tijdschrift The Lancet; dat betrof echter een ingezonden brief en geen peer-reviewed artikel. Opvallend was dat Ouwehand in haar interruptie 40.000 doden noemde. De DENK-fractievoorzitter beschuldigde de joodste staat verder van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Op het eind van zijn betoog schoot de Rotterdammer uit zijn slof, toen hij het kabinet verweet ‘toe te kijken hoe Palestijnen worden afgeslacht.’
Premier Schoof was daar allerminst van gediend. Hij benadrukte nog maar eens het Israelische recht op zelfverdediging na de ‘ongekende terroristische aanval van Hamas op 7 oktober.’ Daarmee joeg hij PvdD-leider Ouwehand tegen zich in het harnas, die hem beschuldigde van ‘loze woorden.’ Ook tegen haar herhaalde de minister-president dat 7 oktober ‘ongekend’ was. Schoof lichtte verder toe dat Nederland zich om die reden onthouden had van stemming over een motie over het ICJ-rapport; het zou geen recht doen aan 7 oktober en de rol van Hamas. Daarop ging ook Ouwehand – net als van Baarle – door het lint; ze beet de premier toe dat het ‘hem geen reet kan schelen, omdat het maar Palestijnen zijn.’
De fractievoorzitter van de dierenpartij zou later nog een keer hard clashen, ditmaal met VVD-leider Yesilgöz. Die laatste vond de watermeloenactie van Ouwehand niet alleen laag, maar zag het zelfs als ronduit antisemitisch en als steun aan Hamas. De PvdD-leider beet van zich af en noemde de beschuldigingen aan haar adres ‘spuuglelijk’ en verweet de VVD te zwijgen over de ‘onderdrukking, apartheid en genocide’ door Israel. Daarop liet ook Yesilgöz zich niet onberoerd; ze wees erop dat joden in Nederland niet meer veilig naar de universiteit of met een keppeltje over straat kunnen en dat acties zoals die van Ouwehand die onveiligheid alleen maar versterken.
Schoof houdt koers
Hoewel asiel en migratie de boventoon voerden in het debat, is het duidelijk dat Israel nog altijd voor veel verdeeldheid zorgt binnen de Tweede Kamer. Patronen daarbinnen worden steeds meer zichtbaar. Met name de linkse oppositiepartijen stellen zich kritisch op richting Israel. DENK en PvdD lopen daarbij onmiskenbaar voorop, terwijl ook de SP en de partij van Timmermans zich niet onbetuigd laten. Partijen als Volt en D66 sluiten zich in de regel ook aan bij dit kamp, dat soms kan rekenen op steun van het CDA. Een ruime Kamermeerderheid schaart zich echter trouw achter Israel. Zo staan de confessionele – en rechtse oppositiepartijen doorgaans achter de joodse staat en tonen ook de coalitiepartijen zich op dat punt eenstemmig. Premier Schoof liet er in elk geval geen misverstand over bestaan: zijn kabinet steunt Israel in zijn bestaansrecht en recht op zelfverdediging.