Langzaam begint er een soap te ontstaan rondom de aanklager van het Internationaal Strafhof, Karim Khan. In 2024 besloot hij om aanhoudingsbevelen uit te vaardigen voor premier Netanyahu en voormalig defensieminister Yoav Gallant, vanwege vermeende oorlogsmisdrijven en misdrijven tegen de menselijkheid. Maar tegelijkertijd bleek dat een naaste medewerker hem beschuldigde van seksueel overschrijdend gedrag. En nu lijkt Qatar zich ook nog te bemoeien met de aanklager. Een wirwar van verhalen door elkaar heen.
Tijdlijn
Met enige regelmaat hebben we het over het Internationaal Strafhof (ICC). Israël is geen lid van het Strafhof en de Palestijnen hebben nog geen eigen staat. Toch kon ‘Palestina’ al lid worden van het ICC. Bovendien was het hof van mening dat ze dan ook onderzoek konden doen naar vermeende misdaden in de Palestijnse gebieden. In mei 2024 bracht aanklager Khan naar buiten dat hij wilde dat er arrestatiebevelen zouden komen voor Netanyahu en Gallant. Een strafzaak bij het hof gaat pas officieel van start als de verdachten zijn aangehouden. En in november 2024 keurde het hof de arrestatiebevelen goed. Beiden worden verdacht van oorlogsmisdrijven en misdrijven tegen de menselijkheid.
Het was voor het eerst dat leiders van een democratisch gekozen en goed functionerend land zijn aangeklaagd. Israel heeft een goed functionerend rechtsstelsel en heeft eerder al laten zien er niet voor terug te deinzen om premiers te veroordelen, zoals voormalig premier Ehud Olmert. Ook premier Netanyahu is momenteel verwikkeld in een rechtszaak. De keuze om toch arrestatiebevelen uit te vaardigen is daarom tamelijk bizar.
Ongepast gedrag
Maar tegelijkertijd bleek dat een naaste medewerker van Khan in mei 2024 stelde dat de aanklager zich seksueel ongepast had gedragen. Dit bericht kwam naar buiten vlak voordat hij aankondigde dat hij arrestatiebevelen wilde laten uitvaardigen, een brisante timing. De medewerker is van Maleisische afkomst.
De aantijging is dat Khan haar dwong tot seks in een hotelkamer in New York, toen hij in december 2023 in New York was. Zij stelt dat ze probeerde om de kamer uit te gaan, maar dat hij haar tegenhield en haar uiteindelijk dwong tot seks. Dat stond in haar verklaring, die was ingezien door The Wall Street Journal, een Amerikaanse krant. Tot nu toe ontkent Khan in alle toonaarden.
Toch is hij sinds mei 2025 met vrijwillig verlof, alleen dan tijdelijk. Khan stelde toen zelf dat het onderzoek naar hem bijna was afgerond. Maar het leidde tot veel onduidelijkheid: want waarom zou hij dan toch tijdelijk verdwijnen? En zijn tijdelijke afwezigheid is dus gebleven tot nu. Zelf stelde hij dat het in het belang van het ICC was.
Complotten
Veel mensen zien de beschuldigingen aan het adres als een poging van Israël om hem in diskrediet te brengen. Zij wijzen dan op eerdere beschuldigingen en intimidatie tegen de voorganger van Khan, Fatou Bensouda. Het is lastig om te achterhalen wat er precies klopt van die aantijgingen, maar het is duidelijk dat Israel fel gekant was tegen het beleid dat zij voerde. Het idee is dan dat Israel dezelfde lijn zou doorzetten bij de huidige aanklager.
Het lijkt erop dat Qatar dit vermoeden ook heeft. Volgens een artikel van The Guardian zou Qatar twee private consultancybedrijven onderzoek hebben laten uitvoeren naar de vrouw die klaagde over Khan. Hieruit kwam naar voren dat het idee was dat de vrouw op een of andere manier door Israel was aangezet om Khan aan te klagen. En nu schreef The Wall Street Journal dat de Qatarese regering gezegd zou hebben dat ze voor Khan zouden opkomen, als hij door zou zetten in zijn acties tegen Israel.
Het lijkt er dus op dat Qatar dit onderzoek zelfstandig heeft ingezet. Maar het laat vooral zien dat het een illusie is dat het ICC volledig onafhankelijk kan werken. De onderzoeken van de twee private bedrijven konden echter ook niet bewijzen dat de vrouw enige connectie heeft met Israël. Nog meer brisant is dat Khan wel druk zou hebben gelegd op de vrouw, juist vanwege het feit dat hij net bezig was met de zaak tegen Israel. Dat stond in de verklaring van de vrouw. Daarom zou zij haar beschuldigingen moeten intrekken.
Nieuwe lekken
En nu is dus een nieuw artikel verschenen in The Wall Street Journal. Daaruit bleek dat een van de twee bedrijven in ieder geval toegaf onderzoek gedaan te hebben in een zaak ter verdediging van het ICC. De krant heeft contact met een anonieme getuige, die daarnaast ook opnames heeft overlegd aan de krant. De verklaring van deze getuige is ook in handen van de FBI. Het bleek namelijk dat de operatie van de twee bedrijven ook gericht was op medewerkers van het ICC met de Amerikaanse nationaliteit.
In de opnames zijn gesprekken te horen van medewerkers van de consultancybedrijven. Daarin noemen zij Qatar als opdrachtgever. Ook is te horen dat een van de medewerkers zegt dat Khan bang was om arrestatiebevelen uit te geven, maar dat Qatar beloofd had hem te steunen. Een advocaat van Khan stelt dat hij niks te maken heeft met deze twee bedrijven. Qatar ontkent ook in alle toonaarden. Daarnaast bespraken de medewerkers het idee dat de vrouw stiekem een Israelisch paspoort zou hebben. Uiteindelijk is het onderzoek op niets uitgelopen, omdat er geen connecties bleken te zijn tussen de vrouw en Israel.
Invloed van Qatar
Toch past het wel in de werkwijze van Qatar. Het land probeert om de invloed te vergroten, met geld en macht. Daarvoor gebruikt het onder meer Al Jazeera, een Qatarese staatsomproep. Die heeft wereldwijd invloed op honderden miljoenen mensen. Maar kritiek op Qatar is hier niet te horen. Meer brisant is een schandaal in Israel zelf, Qatar-gate genaamd. Naaste medewerkers van nota bene premier Netanyahu zouden zijn omgekocht door Qatar, om positief te spreken over Qatar gedurende de oorlog met Hamas. Het onderzoek hiernaar is nog gaande.
Daarnaast staan de Qatari’s ook op goede voet met Amerika, terwijl ze tegelijkertijd Hamas huisvesten in hun land. Overigens zijn er nu ook berichten dat hier mogelijk een eind aan zou komen. Maar het laat de dubbele rol zien van de Qatari’s. Maar het lijkt er toch op dat ze hun hand nu overspeeld hebben, door de bemoeienis met het ICC. Het lijkt er namelijk niet op dat de aanklacht van de vrouw iets te maken heeft met Israel. Sterker nog: het ligt voorlopig meer voor de hand om te vermoeden dat hij de arrestatiebevelen toch heeft doorgezet om af te leiden van zijn eigen problemen, maar ook dat is voorlopig nog speculatie.
Onderzoek naar Khan
Het onderzoek naar Khan is uitgevoerd door de waakhond van de VN. Dat onderzoek betrof duizenden pagina’s, met vooral feitelijke informatie. Het idee was dat daarna een panel van drie rechters van het ICC een beslissing moest nemen over de bevindingen van de waakhond van de VN. Al Jazeera nota bene berichtte dat er geen andere getuigen waren die het verhaal van de vrouw konden ondersteunen. Dat is ook logisch, omdat er geen anderen bij waren. Bovendien heeft deze krant er juist alle belang bij om de zaak in de doofpot te krijgen.
Maar uiteindelijk is het rapport beoordeeld door drie rechters. Die waren van mening dat Khan wel weer kon werken, omdat de misdragingen juridisch gezien nog niet vaststaan. Daarbij hanteerden de rechters standaarden die zij ook gebruiken in hun normale strafrechtelijke praktijken, terwijl het hier ook gaat om een zaak van seksueel ongepast gedrag in een werkrelatie. Wel was duidelijk dat er wel bewijs was dat Khan zich mogelijk misdragen zou hebben. Een zeer bijzonder oordeel en een zeer bijzondere procedure. Kortom: het was een soort semi-rechtszaak, waarin rechters een voorlopige uitspraak deden.
Maar ondanks de aanbevelingen van deze rechters heeft de vergadering van landen die betrokken zijn bij het ICC besloten om toch door te gaan met het onderzoek naar Khan. En dat is natuurlijk niet meer dan terecht. Maar het bleek ook dat er veel landen waren die het onderzoek wilden sluiten, waaronder veel Afrikaanse landen. Het toont opnieuw aan hoe gepolitiseerd dit hof is.
Onverkwikkelijk
De hele affaire is buitengewoon onverkwikkelijk. Het ondermijnt het nog bestaande vertrouwen in het Internationaal Strafhof. Het ICC heeft dit over zichzelf afgeroepen, door de enorm controversiële beslissing om Israelische hoogwaardigheidsbekleders aan te klagen. Dat was vooral een politieke keuze, ingegeven door de druk van veel landen. Maar daarbij komt nu nog het gedrag van Khan. Het zou natuurlijk veel meer voor de hand liggen dat Khan af zou treden, gezien de aard van de beschuldigingen. Maar voorlopig lijkt hij dat niet van plan.
Tegelijkertijd lijkt het er nog niet op dat deze gebeurtenissen echt veranderingen gaan bewerkstelligen bij het ICC. Degenen die hopen dat het ICC de aanklachten tegen Israel moet gaan intrekken zouden wel eens van een koude kermis thuis kunnen komen. Daar lijkt voorlopig nog geen sprake van te zijn. Bovendien hebben drie rechters de arrestatiebevelen goedgekeurd. Maar de druk op het ICC zal wel flink toenemen. Maar uiteindelijk zijn er genoeg landen in het ICC die de kritische koers op Israël hoe dan ook willen doorzetten. Het is te hopen dat onze eigen Nederlandse regering dit ook in zal zien en bereid is om afstand te nemen van het ICC. Maar ook dat zal zeer gevoelig liggen, nu het hof nota bene ook gevestigd is in Nederland. Kortom: het laatste woord hierover is nog niet gezegd.