In de afgelopen dagen en weken lag de druk over een mogelijk staakt-het-vuren bij Hamas, die niet in wilde stemmen met een deal. Er was in die dagen en weken maar weinig aandacht voor het onderwerp. Maar nu heeft Hamas de rollen omgedraaid: zij hebben volgens eigen zeggen ingestemd met een voorstel, terwijl Israel stelt dat dit niet het oorspronkelijke voorstel is. Hoe zit het nu precies?
Sluwe timing
Hamas leunt al wekenlang achterover in de onderhandelingen over de gijzelaars. De tijd die verstrijkt is in het voordeel van Hamas, vanwege meerdere redenen. De druk in de Israelische samenleving om de gijzelaars vrij te krijgen wordt naarmate de tijd verstrijkt steeds groter, vanwege de afgrijselijke omstandigheden van de gijzelaars. Onlangs publiceerde Hamas nog een filmpje van een gijzelaar, een vorm van psychische oorlogsvoering. Daarnaast raakt een Israelische aanval op de laatste gebieden die onder controle staan van Hamas steeds verder uit zicht, vanwege toenemende internationale druk.
Dat Hamas dit weekend opeens stelde dat ze akkoord zijn gegaan met een staakt-het-vuren is niet toevallig. Dit weekend startte het Israelische leger met een actie in het oosten van Rafah, waarmee de druk op Hamas toenam. Israel nam de controle over bij de grensovergang tussen Egypte en de Gazastrook. Wat zeker meespeelde in het Israelische besluit om de aanval te starten was een aanval van Hamas afgelopen zondag. Die was gericht op de grensovergang die van het allergrootste belang is voor de humanitaire hulp aan de Gazastrook. Hierbij kwamen vier Israelische militairen om het leven.
Geen akkoord, maar een nieuw voorstel
De plotselinge actie van Hamas leek Israel verrast te hebben. Hamas claimde namelijk akkoord te zijn gegaan met een bestaand voorstel, waarvan Israel niet op de hoogte leek te zijn. Het duurde daarom even voordat duidelijk werd dat het toch echt gaat om zeer afwijkend voorstel, dat volledig past in het straatje van Hamas.
In het nieuwe voorstel houdt Hamas de controle. De vrijlating van de gijzelaars moet plaatsvinden in drie fases, waarbij Israel in de eerste fase al zeer vergaande concessies moet doen. Zonder dat Israel zekerheid heeft dat alle gijzelaars vrijkomen. Daarna heeft Israel eigenlijk niet veel meer te bieden aan Hamas, terwijl er dan nog steeds tientallen gijzelaars zouden zijn.
In de eerste fase van de deal zouden 33 nog levende gijzelaars vrijgelaten moeten worden. Maar Hamas wil daar nu van afwijken en stelt dat het zal gaan om zowel overleden als nog levende gijzelaars. Per gijzelaar zouden 50 Palestijnse gevangenen moeten vrijkomen, waarbij Hamas wil bepalen welke gevangenen dat zijn. Een significant gedeelte van hen zijn terroristen die veroordeeld zijn tot levenslange straffen. Bovendien wil Hamas dat deze gevangenen mogen terugkeren naar de Westelijke Jordaanoever, als ze daar oorspronkelijk woonden. Dat zou leiden tot een verdere ondermijning van het gezag van de Palestijnse Autoriteit in de gebieden die onder hun controle staan.
In de eerste fase zouden alle gevechten in de Gazastrook moeten stoppen. Het zou de ruimte geven voor inwoners van Gaza om terug te keren naar hun woonplaatsen, maar dat geldt ook voor de strijders van Hamas die zich kunnen hergroeperen. In de tweede fase zou er een volledig staakt-het-vuren moeten komen. Feitelijk gezien betekent dit een einde aan de oorlog, waarbij Hamas kan terugkeren als machthebber in de Gazastrook.
Israel in zijn geheel gegijzeld
De vraag is nu wat er gaat gebeuren. Gaat Israel toch Rafah aanvallen ondanks de druk van onder meer Amerika? Met de nieuwe standpunten van Hamas lijkt een deal voor de gijzelaars zo goed als onmogelijk te worden. Premier Netanyahu heeft daarnaast ook nog interne druk: zijn rechtse regering wil sowieso geen staakt-het-vuren, die willen zo snel mogelijk een aanval op Rafah. Aan de andere kant zal de druk in de Israelische samenleving om over te gaan tot een deal die de gijzelaars vrij laat komen alleen maar toenemen en dat is volledig begrijpelijk. Het is een afschuwelijke situatie waarin Hamas gebruikt maakt van deze omstandigheden. De terreurbeweging spint alleen maar garen bij het verstrijken van de tijd.
Het ontbreken van adequate druk op Hamas is problematisch. Het feit dat het vasthouden van de gijzelaars in flagrante strijd is met het humanitair oorlogsrecht en onmiddellijk moet stoppen lijkt volledig verstomd te zijn. Met het inbrengen van dit misleidende voorstel probeert Hamas te tonen dat het redelijk is en vrede wil. Het lijkt erop dat Hamas wegkomt met deze vreselijke misdrijven.