Alles wijst erop dat de Verenigde Staten en de Islamitische Republiek Iran een akkoord naderen over een definitief einde aan de oorlog. Israel is hierin niet meegenomen. Als er inderdaad een overeenkomst gesloten wordt, is dat een hard gelach voor Washington, Jeruzalem én het Iraanse volk. De voorwaarden in het veertienpuntenplan zijn op zijn zachtst gezegd behoorlijk mild voor het mullahbewind. De belangen van de onderdrukte bevolking zijn nergens te bekennen, terwijl de veiligheid van Israel op de lange termijn er ook nauwelijks op vooruitgaat.
De VS lijken een akkoord te naderen met het Iraanse regime. De punten die op tafel liggen, beloven weinig goeds voor de veiligheid van Israel en de aspiraties van het Iraanse volk.
Ongelijke strijd
De militaire operatie begon nog wel voortvarend. Ondanks de openlijke Amerikaanse troepenopbouw en paraatheid aan Iraanse zijde voor een op handen zijnde aanval, wisten de Israeli’s en Amerikanen het regime in Teheran te overweldigen. Opperste leider ayatollah Ali Khamenei werd na een schrikbewind van meer dan 35 jaar al op de eerste dag geliquideerd, wat het startschot betekende voor een luchtoorlog waarbij ongekend veel doelen werden bestookt. Het Iraanse leiderschap werd gedecimeerd, lanceerinstallaties vernietigd, de marine tot zinken gebracht en bases van de Revolutionaire Garde (IRGC) en Basij, het repressieapparaat van het regime, weggevaagd.
Nucleaire faciliteiten waren wederom doelwit, net als in de oorlog van juni 2025. Dat riep wel meteen de vraag op in hoeverre de claims van Trump, die destijds beweerde dat het kernprogramma van Teheran totaal was vernietigd, op waarheid berustten. Dit alles konden de Israeli’s en Amerikanen relatief ongestoord doen. Afgezien van drie toestellen die door een Koeweiti abusievelijk neergehaald werd, verloren de Amerikanen slechts één toestel door vijandelijk vuur. Dat leidde bovendien tot een van de meest spectaculaire reddingsoperaties uit de militaire geschiedenis, en daarmee tot een propagandawinst voor Washington bovendien.
Onverwachte escalatie
Op tactisch niveau waren de twee bondgenoten de krijgsmacht van het Iraanse regime op alle fronten de baas. Op strategisch niveau echter lijkt zeker aan Amerikaanse zijde sprake te zijn van onderschatting van de capaciteiten en bereidheid van Teheran. Het regime koos voor ultieme escalatie, door de naburige Golfstaten aan te vallen en de vitale Straat van Hormuz af te sluiten. Met name dat laatste lijkt onvoldoende ingecalculeerd te zijn door Washington. De gevolgen van de sluiting voor de wereldeconomie waren gigantisch. Trump liet zich via sociale media furieus uit en uitte verregaande dreigementen, tekenend voor de onaangename verrassing die het Witte Huis voor de kiezen kreeg.
Sindsdien is de oorlog in een impasse geraakt. Het lukte Trump niet om westerse partners te overtuigen mee te helpen aan het openen van de zeestraat. Ook een militair antwoord op de snelle, wendbare aanvalsbootjes van de Iraanse marine werd niet gevonden. Uiteindelijk werd gekozen voor een koekje van eigen deeg en stelden de Amerikanen op hun beurt ook een maritieme blokkade in, gericht tegen Iraanse schepen. De hoop was dat het afknijpen van de belangrijkste inkomstenbron voor de staat het regime dusdanig veel pijn zou doen dat het op de knieën gedwongen kon worden.
Terugkrabbelen
Daarvoor lijkt Trump niet over het benodigde geduld te beschikken. Überhaupt is het bijzonder lastig om een oorlog tegen de mullahs te winnen. Daarvoor zouden de Amerikanen en Israeli’s een beslissende overwinning moeten boeken, een doel dat wel als zodanig geformuleerd werd door Trump zelf. Dat zou echter betekenen dat het regime zou moeten capituleren, iets wat het uit religieus-ideologische overtuigingen nooit zal doen.[1] Een andere manier is het fysiek verjagen van het regime, iets wat de langdurige inzet van grondtroepen zou vereisen. Voor het regime geldt echter dat zij al winnen zolang zij in het zadel blijven zitten. De enorme schade aan militaire infrastructuur maakt wat dat betreft voor de mullahs weinig uit.
Behoudens de militaire opties is het echter ook mogelijk om het Iraanse regime te verslaan met economische middelen. Daartoe ondernam Trump ook echt wel een poging, door de Straat van Hormuz ook voor Iraanse schepen te blokkeren. Het uitgangspunt is dat stroom aan inkomsten voor de Iraanse staat daarmee opdroogt, en het voor het regime moeilijker wordt om ordetroepen te betalen en burgers om te kopen. Trump blijkt echter niet te beschikken over een lange adem. De aan de blokkade (Operation Economic Fury) verbonden operatie om schepen van Amerikaanse bondgenoten, zoals de Golfstaten, te escorteren uit de Straat van Hormuz (Operation Freedom) werd al na een schamele dag afgebroken.
Déjà vu
Reden daarvoor was volgens Trump dat er ‘geweldige stappen’ waren gezet richting een oplossing met het Iraanse regime. Waar gesprekken in Islamabad, Pakistan, eerder nog op niets uitdraaiden, naderen beide partijen volgens het doorgaans goed ingevoerde Axios nu een akkoord. Het voorstel is, geheel in de stijl van Trump, een rudimentair a’4tje met een aantal punten, waarvan de meeste op de lange baan worden geschoven. Eerder zagen we de Amerikaanse president dat ook al doen in Gaza, waar hij eenzijdig een einde aan de oorlog maakte met een twintigpuntenplan. Maanden laten kunnen we concluderen dat veruit van de meeste van die punten niets terecht is gekomen. Hamas controleert delen van Gaza weer als vanouds en weigert te ontwapenen. De situatie lijkt een terugkeer naar de status quo ante bellum.
Het risico is nu dat eenzelfde scenario zich gaat voltrekken ten aanzien van Iran. Het besluit tot de militaire operatie werd genomen na het weerzinwekkende bloedbad dat het regime aanrichtte onder vreedzaam demonstrerende Iraniërs. De interventie werd dan ook in het begin begroet als een welkome reddingsoperatie. Trump hintte in het begin ook op een oorlog zonder compromissen, die pas zou stoppen als het regime volledig verslagen was. Inmiddels moeten we concluderen dat daarvan te weinig terecht is gekomen.
Slechte zet
Natuurlijk is het lastig om met een luchtoorlog een heel volk te bevrijden van een repressief regime. Wat wel kan, en wat in het begin ook gebeurde, is het systematisch ontmantelen van het repressieapparaat van de staat en daarmee de voorwaarden scheppen voor het Iraanse volk om zelf het regime omver te werpen. Daarvoor is wel een lange adem nodig, en die lijkt Trump te ontberen. De tijdelijke economische pijn lijkt hem te veel te worden. De punten die nu in het voorstel staan, lijken echter desastreus voor de vrijheidsaspiraties van de Iraniërs.
Een van de punten is namelijk dat miljarden aan bevroren tegoeden worden vrijgegeven en sancties worden verlicht. Dat is precies de reddingsboei die het verzuipende mullahregime nodig heeft. Met die financiële boost kan het de onderdrukking van de bevolking voort blijven zetten. Daarnaast ontbreekt volgens de berichtgeving in het plan ook maar een spoortje van afspraken over het Iraanse ballistische raketprogramma en zijn steun aan terreurgroepen. Voor de veiligheid van Israel levert dit dan ook nauwelijks iets op. De Israeli’s zijn ook niet door de Amerikanen betrokken bij het plan en waren niet op de hoogte van een naderend akkoord, iets waar Jeruzalem onaangenaam door verrast is. Als dit voorstel inderdaad tot overeenkomst wordt gepromoveerd, belooft dat weinig goeds.
[1] Zie voor een uitgebreide toelichting hierop onze periodieke nieuwsbrief van maart 2026 (jaargang 41, nummer 1)