De gesprekken tussen de Verenigde Staten en de Islamitische Republiek Iran zijn op niets uitgelopen. De twee landen troffen elkaar in Islamabad, Pakistan, maar veel werd er niet bereikt. Als gevolg van het mislukken van de gesprekken zijn de Amerikanen nu een eigen blokkade van de Straat van Hormuz gestart. Omdat het Iraanse regime de Straat gesloten houdt voor de internationale scheepvaart, mogen er volgens Washington ook geen Iraanse schepen meer in- of uitvaren. De hele wapenstilstand lijkt bijzonder fragiel.
Vicepremier JD Vance, die geldt als isolationist en tegenstander van de oorlog met het Iraanse regime, was door Washington naar Islamabad gestuurd om de gesprekken te leiden. Binnen een etmaal trok Vance echter de stekker uit de gesprekken, die niets opleverden.
Bekoelde relaties
Begin vorige week kwam er voorlopig een einde de oorlog tussen het Iraanse regime en de VS en Israel. Onder bemiddeling van Pakistan kwamen de strijdende partijen een wapenstilstand overeen die twee weken zou duren. In die periode moet toegewerkt worden naar een definitieve oplossing. In Islamabad hebben beide landen elkaar inmiddels ontmoet, wat op zichzelf al historisch is. Sinds de Islamitische Revolutie van 1979 onderhouden Washington en Teheran geen diplomatieke banden meer met elkaar. A contrario, de nieuwe Iraanse machthebbers bestormden de Amerikaanse ambassade en hielden enkele tientallen medewerkers anderhalf jaar gegijzeld.
Daarmee waren de onderlinge verhoudingen wel definitief tot onder het vriespunt gedaald. Voor de ayatollahs werd ‘Dood aan Amerika’ vaste retoriek en staand beleid. Via terreurgroepen werden aanslagen gepleegd op Amerikanen, zoals in 1983 in Beirut. Alleen al bij die aanslag kwamen 241 Amerikaanse militairen om het leven. De mullahs streven naar de vernietiging van de VS, die als ‘de Grote Satan’ wordt gezien. Het is dan ook opmerkelijk te noemen dat beide landen elkaar troffen voor directe gesprekken, zeker na het oorlogsgeweld van de afgelopen weken.
Tegengestelde belangen
Het was wel duidelijk dat aan weerszijden van het conflict de wens bestond om de vijandelijkheden te beëindigen. Voor de Amerikanen gold dat de oorlog in eigen land bijzonder impopulair was en de gevolgen voor de wereldeconomie enorm. Voor het Iraanse regime gold dat het wekenlang dagelijks bestookt werd met bommen en nagenoeg zijn voltallige leiderschap gedecimeerd zag. Het was echter ook evident dat het een heel lastig verhaal ging worden om tot een oplossing te komen die voor beide partijen acceptabel is. Dat is dan ook niet gelukt.
Beide landen hebben forse eisenpakketten, die mijlenver uit elkaar liggen. Washington verlangt de vrije doortocht van scheepvaart in de Straat van Hormuz, een einde aan het nucleaire programma van Teheran, een beperking op zijn ballistische raketten en een einde aan de steun voor terreurgroepen. Het Iraanse regime eist op haar beurt Amerikaanse herstelbetalingen, sanctieverlichting en Iraanse soevereiniteit over de Straat van Hormuz.
Mislukte gesprekken
Tot een overeenkomst kwam het dan ook niet. Het Iraanse regime bleef stug vasthouden aan zijn eisen en weigerde onder meer het nucleaire programma op te geven. Dat was reden voor de Amerikanen om de stekker uit de onderhandelingen te trekken. Het mislukken van de gesprekken heeft tot gevolg dat de VS nu zelf ook een blokkade hebben opgeworpen in de Straat van Hormuz. De bedoeling is dat ook Iraanse schepen niet meer in- of uit kunnen varen. Dat zou een forse klap kunnen betekenen voor de toch al geplaagde Iraanse economie.
Trump zou bovendien niet uitsluiten luchtaanvallen op het Iraanse regime in beperkte mate te hervatten, om hen op de knieën te dwingen. In Jeruzalem zou men daar niet rouwig om zijn. De Israeli’s zien een slechte deal als een onwenselijke uitkomst. Bovendien heeft de veiligheidsdienst Mossad aangegeven dat Israel de klus wil klaren en geen genoegen neemt met half werk. Het doel zou pas bereikt zijn als het mullahregime in Teheran ten val komt, zo klinkt het uit de mond van afzwaaiend Mossad-chef Barnea. Vooralsnog lijkt het erop dat er binnen afzienbare tijd een nieuwe gespreksronde zal plaatsvinden tussen de VS en het Iraanse regime. Of die kans van slagen hebben is maar zeer de vraag, maar tot die tijd zijn de Israelische handen in elk geval gebonden.