Na de dreigementen van Trump was er in de nacht van dinsdag op woensdag plotseling een staakt-het-vuren tussen de VS en het Iraanse regime. De grootschalige oorlog is voorbij, maar dat gold niet voor Libanon. Met ongekende aanvallen liet Israel de militaire kracht zien. De afgelopen weken waren heftig: maar wat is nu bereikt met deze oorlog?
Te vroeg
Het is een erg moeilijke vraag om te beantwoorden, want het stof van de oorlog is nog nauwelijks neergedaald. Dat is een belangrijke constatering: we kunnen alleen maar gissen naar de toekomst, zeker op langere termijn.
De afgelopen dagen leken net een achtbaan. In het paasweekend uitte Trump ongekende dreigementen aan het adres van Iran. Hij sprak over het einde van de Iraanse beschaving en stelde het regime terug te willen bombarderen naar het stenen tijdperk. Het is taal die erg bij Trump past. Hij heeft niets met internationaal recht en zijn uitspraken zijn vaak sterk overdreven.
Analisten zoals Rob de Wijk maakten vergelijkingen met Hitler. Maar dat lijkt al te kras te zijn. Want een dag later was er opeens sprake van wapenstilstand. Het laat zien dat de taal van Trump vooral vanuit frustratie voortkwam. Daarnaast past het bij de stijl van Trump. Want vlak na het staakt-het-vuren sprak hij opeens over de ‘gouden eeuw’ voor het Midden-Oosten’ en ‘wereldvrede’. Na bemiddeling van Pakistan zijn beide landen akkoord gegaan met een staakt-het-vuren van twee weken.
Inhoud
Maar al snel was de grote vraag: wat is er nu precies afgesproken? Want al snel bleek dat Amerika en Iran diametraal andere belangen hebben. Beide landen claimden de totale overwinning. Het ligt voor de hand dat Pakistan het 10-puntenplan met opzet enigszins vaag heeft gehouden, omdat het letterlijk en figuurlijk vijf voor twaalf was.
Pakistan claimde dat het zou gaan om een wapenstilstand voor het gehele Midden-Oosten. Maar premier Netanyahu claimde dat het niet gold voor Libanon. Al snel deed Israel er een schep bovenop, met ongekend felle aanvallen op Hezbollah in Libanon. Binnen een kort tijdsbestek raakte Israel tientallen doelen, met honderden doden en gewonden als resultaat in Libanon. Deze aanvallen laten vooral zien dat premier Netanyahu wel voorvoelt dat er snel een einde gaat komen aan deze oorlog.
Het is namelijk overduidelijk dat premier Netanyahu niet blij is met het staakt-het-vuren. Maar hij heeft geen andere keuze dan mee te gaan met president Trump. Dat er sprake is van Amerikaanse druk, dat blijkt wel uit het feit dat premier Netanyahu donderdag aankondigde aan tafel te willen met Libanon. De vredesbesprekingen moeten nota bene plaats gaan vinden in Amerika.
Straat van Hormuz
Want het Iraanse regime maakt opnieuw gebruik van chantage. De oorlog tegen het Iraanse regime heeft hen laten zien dat het de Straat van Hormuz kan sluiten. Dat geeft ze een sterk wapen. Het regime stelt nu dat de Straat nog niet geopend wordt, totdat er ook een staakt-het-vuren is in Libanon.
Dat betekent dat het voor de hand ligt dat Amerika druk zal leggen op Israel. De opening van de Straat van Hormuz was nu net de reden voor de extreem harde taal van president Trump. Het zorgt namelijk voor ontregeling van de wereldwijde economie en maakt president Trump kwetsbaar voor kritiek in Amerika. Ook onder zijn eigen achterban. Het ligt dus voor de hand dat de oorlog tegen Hezbollah ook snel zal eindigen.
Resultaten
Wat zijn nu de behaalde resultaten in de oorlog tegen Iran? Het is in ieder geval duidelijk dat het Iraanse regime niet is omgevallen en hun dreiging zal blijven bestaan. Het Iraanse regime heeft in de oorlog ongeveer 650 raketten afgeschoten op Israel. Over het algemeen ging dat in een laag tempo, behalve de eerste dagen van de oorlog. Het Israelische leger stelt meer dan 10.000 doelen in Iran gebombardeerd te hebben. Amerika stelt 13.000 doelen aangevallen te hebben. Dat zijn duizelingwekkende aantallen.
Daarmee is er overduidelijk grote schade toegebracht aan het Iraanse regime. Israel heeft de militaire industrie hard geraakt. Dit past bij de aangepaste doelen van Israel. In de eerste dagen sprak premier Netanyahu nog over een beslissende overwinning, maar later kwamen er meer realistische doelen. Namelijk om zo veel mogelijk schade toe te brengen aan het raketprogramma en de nucleaire faciliteiten van het Iraanse regime. Amerika heeft zich daarbij vooral gericht op de nucleaire faciliteiten.
Overleven
Voor het Iraanse regime was het een kwestie van overleven. Het blijft koffiedik kijken, maar berichten in de New York Times stelden dat premier Netanyahu president Trump heeft overtuigd om mee te doen met de oorlog. De voorspelling was dat het regime om zou vallen en niet in staat zou zijn om de Straat van Hormuz te sluiten. Ook zou de verwachting zijn geweest dat het regime te zwak was om zijn buurlanden aan te vallen. De vraag is natuurlijk of deze berichten kloppen.
Vanuit die optiek is de constatering dat de werkelijkheid weerbarstiger was. Het Iraanse regime zit nog stevig in het zadel. Het bleef in staat om raketten af te schieten, zij het in een lager tempo. Maar bovenal bleek het in staat om de Straat van Hormuz te sluiten. Dat gaf en geeft het regime heel veel macht.
Maar het enkele feit dat het regime de oorlog heeft overleefd betekent niet dat er sprake is van een overwinning. Dat is te veel eer voor het verdorven regime. Ze hebben overduidelijk enorme klappen gekregen. De komende tijd moet blijken hoe het Iraanse regime zal gaan functioneren. Het verleden belooft dan echter niet veel goeds. Want wat nu kapot is gebombardeerd, dat kan hersteld worden. Bovendien lonkt een deal met Amerika en extra inkomsten via tolheffing bij de Straat van Hormuz.
Geen echte oplossing
De eindconclusie is dat een definitieve overwinning niet is behaald. Het maximaal haalbare was een flinke dreun uitdelen. Dat past in een beeld van de eerdere oorlogen van Israel. Ook Hamas is niet definitief uitgeschakeld, evenmin als Hezbollah. Het zal Israel meer rust geven in de komende jaren, maar het lange-termijn-perspectief is niet positief. De kans is groot dat alle tegenstanders van Israel de tijd zullen gebruiken om weer op te laden voor een volgende ronde.
Het laat opnieuw zien dat een oplossing voor de conflicten niet te behalen is op het slagveld alleen. Het zal ook moeten gebeuren met diplomatie en vooral met beter leiderschap in de regio. Maar voorlopig zit premier Netanyahu nog op een ander spoor. Hij blijft stellen dat de vijanden uitgeschakeld zullen worden, desnoods met geweld. Met de realiteit is dat hij in de tang zit van president Trump. Bovendien leidt het geweld tot steeds meer vervreemding van andere Westerse bondgenoten.
De harde taal van premier Netanyahu werkt daar contraproductief. Het is logisch dat Israel veiligheid zoekt voor zijn burgers. Want uiteindelijk blijft het bizar dat het Iraanse regime zich zo focust op de vernietiging van Israel. Het leiden van het Iraanse volk neemt het regime daarbij voor lief. Dat geldt ook voor keuzes van Hezbollah, dat Libanon meesleurt in een zinloze oorlog. Maar dat perspectief raakt ondergesneeuwd door de harde taal van Israel. Toch is het belangrijk om dat te blijven zien. Het echte probleem ligt niet primair bij het geweld van Israel, maar bij de ideologieën die uiteindelijk geen Joodse staat willen accepteren.