D66, VVD en CDA presenteerden afgelopen vrijdag hun coalitieakkoord. De vraag is wat dit akkoord gaat betekenen voor de positie van Israel. De toon van het coalitieakkoord in de richting van Israel is in ieder geval duidelijker kritischer en kouder.
Nieuwe taal
In het coalitieakkoord is behoorlijk wat aandacht voor Israel. Maar de panelen zijn duidelijk verschoven. Het vorige coalitieakkoord uit 2024 repte nog over ‘Nederland steunt het bestaansrecht en de veiligheid van de staat Israël’ en het verplaatsen van de ambassade naar Jeruzalem. Maar in het nieuwe akkoord staat: ‘Nederland zet zich in voor een tweestaten-oplossing, te weten een onafhankelijke, democratische en levensvatbare Palestijnse staat naast een veilig Israël.’
Dat is andere koek. De inzet van de tweestatenoplossing staat hier voorop, niet meer de veiligheid van Israel. Maar dat kan nog worden afgedaan als semantisch. Nadat is uitgesproken dat Hamas geen enkele rol meer mag spelen volgt harde kritiek: ‘Er moet een einde komen aan (de uitbreiding van) illegale nederzettingen, aan het Israëlisch geweld tegen burgers in Gaza en aan het belemmeren van noodhulp.’ Daarmee neemt deze coalitie stevig positie in het debat over Israel. De rol van Hamas wordt hier niet genoemd. Dat toont dat deze coalitie echt wezenlijk anders kijkt naar Israel.
UNRWA
Dat het kabinet een duidelijk signaal af wil geven aan Israel blijkt ook uit een ander besluit. Het huidige demissionaire kabinet had besloten om de financiering van UNRWA te stoppen. UNRWA is de VN-vluchtelingeorganisatie voor Palestijnen. Maar deze coalitie heeft besloten om dit besluit weer terug te draaien. Dat betekent dat dit kabinet niet overtuigd is door het Israelische verhaal over UNRWA. Ondanks de vele twijfels die er zijn over UNRWA, mede vanwege banden van medewerkers met Hamas. Bovendien is het mantra van UNRWA het recht op terugkeer, het idee dat Palestijnen ooit terug zullen keren naar de gebieden die nu internationaal erkend worden als Israel. Uiteindelijk zou dat leiden tot een einde aan de huidige Joodse staat Israel.
Praktijk
De vraag is natuurlijk: wat gaat dit betekenen voor de praktijk? Dat is lastig in te schatten. Want ook bij het huidige kabinet was er een steeds kritischere toon te horen. Nederland was één van de koplopers binnen de EU met kritiek op Israel, samen met onder meer Ierland, Spanje en Slovenië. Het ligt voor de hand dat de nieuwe coalitie dezelfde lijn zal blijven volgen. De persoonlijke overtuigingen van de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken zullen daarbij ook van belang zijn.
Het hangt verder af van de ontwikkelingen in Isael. Het ligt voor de hand dat het staakt-het-vuren voorlopig stand zal houden, mede vanwege Amerikaanse druk. Maar de nieuwe coalitie benadrukt wel de tweestatenoplossing. Dat kan zeker gaan botsen met de huidige Israelische regering. Dit jaar zijn er ook weer verkiezingen in Israel. Als er een minder rechtse coalitie aan de macht zou komen in Israel, dan zou dat de verhoudingen juist weer kunnen verbeteren.
Antisemitisme
Als het gaat om het bestrijden van antisemitisme, dan zijn er minder zorgen. De nieuwe coalitie heeft er duidelijk aandacht voor. Ook in de huidige coalitie bleek het moeilijk om daadwerkelijk maatregelen te nemen die impact hebben. Het deze week verschenen rapport ‘Gevangen in vrijheden’ van de Taskforce Antisemitismebestrijding laat zien waar de problemen zitten. In principe is er wel daadkrachtig beleid mogelijk, maar dat hangt ook af van (lokale) bestuurders. Zijn zij bereid om op te komen voor de Joodse gemeenschap in Nederland? Durven zij ook nog een moreel oordeel te vellen en duidelijk garant te staan voor Joodse Nederlanders?
Het blijft lastig om heel concrete maatregelen te nemen, omdat grondrechten botsen. Het recht op demonstratie en het recht op vrijheid van meningsuiting botsen met het recht van Joodse Nederlanders om hier veilig te leven. Juridisch gezien is er dan eigenlijk nog maar weinig mogelijk, maar zoals het rapport laat zien wordt soms ook moreel leiderschap gevraagd. Een voorbeeld is een bestuurder die zich gewoon helder en krachtig uitspreekt over de gevoelens van onveiligheid, zonder zich te verschuilen achter de juridische moeilijkheden.
Het nieuwe rapport geeft in ieder geval een hoop nieuwe inzichten voor de nieuwe coalitie. Het lijkt er daarbij niet op dat deze nieuwe coalitie af wil gaan wijken van de ingeslagen koers.
Koffiedik kijken
Kortom: het is lastig om in te schatten wat precies de consequenties gaan zijn. Maar het is wel duidelijk dat er op het gebied van Israel een meer kritische lijn voor de hand ligt. Als het gaat om antisemitismebestrijding ligt zo’n verslechtering niet voor de hand.