Op 18 februari 2026 verscheen een nieuw onderzoek in The Lancet, een toonaangevend medisch tijdschrift. Het ging over het dodental in Gaza. Onderzoekers vroegen 2.000 Gazaanse gezinnen naar het lot van hun familieleden en rekenden dat door naar heel Gaza. Het wijst erop dat het slachtofferaantal hoger is dan nu naar buiten wordt gebracht door de autoriteiten van Hamas. Maar het onderzoek laat ook veel andere zaken zien, die nu ondergesneeuwd raken.
Steekproef
Het is niet het eerste onderzoek dat stelt dat het dodental waarschijnlijk hoger is. Maar het is wel het eerste onderzoek dat dit onderbouwt zonder gegevens van Hamas. En dat is belangrijk. Aan het onderzoek heeft onder meer Khalil Shikaki meegewerkt, het hoofd van de Palestinian Center for Policy and Survey Research. Ook CIDI maakt regelmatig gebruik van zijn onderzoeken naar de mening van Palestijnen.
Voor dit onderzoek is aan 2.000 Palestijnse families een vragenlijst voorgelegd over het lot van hun familieleden. In totaal gaat het dan om 9.729 Palestijnen, die onderdeel zijn van de 2.000 families. Aan de families is gevraagd wat hun ‘status’ is: zijn ze vermist, gewond, om het leven gekomen? De steekproef is afgenomen tussen 30 december 2024 en 5 januari 2025. Aan de hand van deze steekproef doen de onderzoekers inschattingen van totale dodental in heel Gaza. Het gaat dan om dodental vanaf 7 oktober 2023 tot 5 januari 2025.
Het onderzoek beschrijft dat het lastig was om 2.000 representatieve families te vinden, omdat veel inwoners van Gaza geëvacueerd zijn. Veel van hen zelfs meerdere keren. Het is de teams niet gelukt om inwoners te interviewen die nog in het noorden van Gaza woonden. Het onderzoek gaat uiteindelijk uit van de antwoorden die de inwoners geven.
Aantallen
De bevindingen van het onderzoek zijn opmerkelijk. Allereerst constateert het onderzoek dat er verhoudingsgewijs veel meer mannen om het leven zijn gekomen, het gaat dan om 43,8%. Ook inwoners die gerapporteerd stonden als vermist of gevangen waren bijna alleen maar mannen. Wie de tabellen bekijkt ziet een stevige piek bij mannen tussen de 18-29 en 30-39 jaar. Dat is precies de categorie mannen die Hamasmilitant zouden kunnen zijn. Het onderzoek heeft hier geen vraag over gesteld.
Op basis van de steekproef schat het onderzoek in dat er 75.200 mensen om het leven zijn gekomen door oorlogsgeweld tot 5 januari 2025. Dat is flink hoger dan het aantal dat gerapporteerd was door het Ministerie van Gezondheid van Gaza, onder controle van Hamas. Die rapporteerde toen iets meer dan 49.000 doden. Het gaat om 32.000 mannen, 22.800 kinderen, 16.600 vrouwen en 2.870 ouderen. Het aantal vermisten schat het onderzoek op 12.200. Wel belangrijk: het gaat hier om schattingen, niet om absoluut vaststaande gegevens.
Daarnaast schat het onderzoek in dat 16.300 mensen omkwamen, zonder rechtstreeks verband met de oorlog. De schatting is dat 7.716 van hen een natuurlijke dood zijn gestorven, dat betekent dat er een oversterfte zou zijn van 8.540 Gazanen. Dat zou dan gaan om het aantal indirecte doden door de oorlog.
Ministerie van Gezondheid
Wat zegt dit onderzoek nu precies? Allereerst is het een duidelijke aanwijzing dat het dodental hoger ligt dan tot nu toe gedacht. Wie kijkt naar de enorme schade in de Gazastrook kan daardoor niet echt verrast zijn. Het gaat immers om een tweejarige oorlog, in een klein gebied met een grote bevolking. Dat betekent ook dat het Ministerie van Gezondheid de aantallen doden waarschijnlijk niet heeft overdreven.
Maar daar hoort één enorme kanttekening bij. Namelijk dat in de eerste maanden het ‘Gaza Media Office’ de dodentallen naar buiten bracht, een instantie die direct onder Hamas valt. Die bracht wel degelijk verkeerde informatie naar buiten, waaruit moest blijken dat 70 % vrouwen en kinderen waren. In mei 2024 nam het Ministerie van Gezondheid de tellingen over en is er een enorme correctie toegepast. Sindsdien lijken de aantallen doden wel te kloppen.
Cijfers van het Gaza Media Office
Cijfers van het ministerie van gezondheid van Gaza
Oversterfte
De onderzoekers merken ook op dat de inschattingen als het gaat om oversterfte veel te hoog waren. Het zijn cijfers die veel geciteerd worden, bijvoorbeeld door Erwin van Veen. Dat onderzoek stelde dat het aantal indirecte doden vier keer zo hoog zou zijn. Maar dit onderzoek laat zien dat de beweringen onjuist lijken te zijn. Dat betekent dat de hongersnood die was voorspeld voor januari 2025 er niet geweest lijkt te zijn.
Deze kant van het rapport blijft in onze media echter volledig onbelicht, net als het feit dat het onderzoek ook duidelijk laat zien dat volwassen mannen verhoudingsgewijs veel vaker om het leven zijn gekomen. Dat vooral mannen in militaire leeftijd zijn omgekomen, ondergraaft in elk geval het beeld dat het geweld volledig willekeurig was.
De NOS stelt dat het rapport spreekt over een ‘groeiende “grijze” zone’ van indirecte sterfte. Maar die woorden staan helemaal niet in het onderzoek, maar in een commentaar van iemand op het onderzoek. Het onderzoek is namelijk glashelder over het geschatte aantal ‘indirecte’ doden. De suggestie van de NOS komt niet uit het onderzoek en is zelfs in strijd met de conclusies van het onderzoek. Ook benoemt de NOS slechts selectief de bevindingen, namelijk alleen dat het dodenaantal hoger is.
Narratief
Kortom: het is een belangrijk onderzoek, dat niet is gebaseerd op gegevens van Hamas. We moeten constateren dat er steeds meer bewijs is dat de dodenaantallen hoog zijn, hoger dan nu ingeschat door het ministerie van gezondheid. Dat is gezien de omstandigheden in de Gazastrook eigenlijk niet echt een verrassing te noemen. Het gaat veelal om stedelijk gebied, waarbij Hamas zich bevindt tussen de burgers. Naar schatting is 70% van de Gazastrook beschadigd geraakt. Dat zijn enorme getallen. Bij deze oorlog zijn ook veel kinderen en vrouwen om het leven gekomen. Dat is afgrijselijk.
Maar het onderzoek laat ook zien dat verhoudingsgewijs veel jongemannen om het leven zijn gekomen, de categorie die veel Hamasmilitanten zal bevatten. Hoeveel dat er zijn, dat is moeilijk in te schatten. Israelische schattingen zijn dat het er 25.000 zijn. De stelling dat er sprake is van willekeurig geweld kan niet overeind blijven. Maar het betekent niet dat er ook veel onschuldige burgers om het leven zijn gekomen.
Ook het aantal indirecte doden is veel lager dan geschat. En dan ook echt veel lager. In plaats van vier keer zo hoog dan het aantal directe doden is het aantal indirecte doden relatief beperkt. Kortom: het onderzoek heeft zeer verrassende resultaten.