De euforie in Israel was groot in november vorig jaar. De verkiezingswinst van Donald Trump werd met gejuich ontvangen in Jeruzalem, waar men in zijn nopjes was met ‘de beste vriend die Israel ooit in het Witte Huis gehad heeft.’ Na een veelbelovende start moet Israel nu echter ook de waarheid onder ogen komen. In ‘America First’ is geen uitzonderingspositie voor de Joodse staat opgenomen.
Trump en Netanyahu in beter tijden, toen de Abrahamakkoorden net getekend werden. Inmiddels lijkt Trump vooral zijn eigen koers te varen in het Midden-Oosten.
Vliegende start
Het begin van Trumps tweede termijn zag er nog bijzonder hoopgevend uit voor Israel. Premier Benjamin Netanyahu was de eerste buitenlandse leider die op bezoek kwam in het Witte Huis en werd daar ook nog eens getrakteerd op een rits aan presidentiële decreten die voor de Joodse staat koren op de molen waren. Zo stapten de VS uit de flagrant bevooroordeelde VN-mensenrechtenraad, werd de Amerikaanse steun aan UNWRA – dat nauwe banden met Hamas heeft – stopgezet, werd de druk op Iran weer opgevoerd en kwam de Amerikaanse president met een plan voor Gaza dat weliswaar vriend en vijand verbaasde maar tenminste wel voorzag in een toekomst zonder Hamas.
In een aantal berichten op X sloeg Trump bovendien dreigende taal uit richting de Palestijnse terreurclub. Als de gijzelaars niet vrijkwamen, dan zou ‘de hel zou losbarsten’ en ‘de poorten van de hel geopend worden.’ De terreurgroep haalde echter zijn schouders op en liet er niet één vrij. Er gebeurde niets. Geen hel, geen bommen en granaten. Doodse stilte. De vocale steun uit Washington bleef beperkt tot woorden. Woorden die schijnbaar weinig indruk maakten op Hamas.
Haarscheurtjes
Misschien dat dat al een veeg teken had moeten zijn. Al snel kwam Israel erachter dat er voor het land geen uitzonderingspositie is weggelegd in het MAGA-(Make America Great Again)beleid van Trump. Net als de rest van de wereld moest ook de Joodse staat toezien hoe het importtarieven aan de broek kreeg, ondanks het feit dat Israel zelf de tarieven voor Amerikaanse producten alvast op nul had vastgesteld. Niet veel later moest het land lijdzaam toezien hoe de Amerikanen directe gesprekken met Hamas opstartte, tot woede bij de Israeli’s. Uiteraard sorteerde het directe contact tussen de Amerikanen en Hamas geen enkel effect, behalve dan dat de VS en Israel voor schut stonden.
Even leek er verbetering zichtbaar, toen de Amerikanen frontaal de aanval openden op de Ansar Allah. Die terreurgroep, beter bekend als de Houthi’s, bestookte Israel toen al anderhalf jaar met drones en raketten van Iraanse makelij. Om die reden waarschuwde Washington ook Teheran dat nieuwe Houthi-aanvallen op het conto van Iran zouden worden geschreven. Voor Israel kwam dit als geroepen. Iran geldt immers als de kop van de slang.
Terzijde geschoven
De verrassing was dan ook groot toen de Amerikanen aankondigden directe gesprekken met Iran aan te knopen inzake het nucleaire programma van Teheran. In Jeruzalem, waar de voorkeur uitgaat naar druk, sancties en militair ingrijpen, kwam het nieuws als donderslag bij heldere hemel. De Israeli’s waren ontstemd dat Washington op eigen houtje besloten tot onderhandelingen over te gaan, zonder hen in te lichten. Het verschil van inzicht tussen Trump en Netanyahu over de aanpak van de nucleaire dreiging vanuit Teheran leidt zichtbaar tot ongemak.
Daar bleef het echter niet bij. Eveneens zonder met de Israeli’s af te stemmen, besloten de Amerikanen eenzijdig het op een akkoordje te gooien met de Houthi’s in Jemen. In ruil voor een einde aan de Amerikaanse bombardementen zouden de Houthi’s stoppen met het bestoken van de scheepvaart in de Rode Zee. In het akkoord was echter niets opgenomen over de aanvallen op Israel. Die gaan dan ook onverminderd door. De afgelopen dagen werd weer de ene na de andere raket richting de Joodse staat afgevuurd. Een sterk staaltje bondgenootschap kan de eenzijdige actie van Washington dan ook niet genoemd worden.
In verlegenheid
Hoewel de inspanningen van de Amerikanen voor de vrijlating van gijzelaar Edan Alexander niets dan lof verdienen, is het signaal dat ermee afgegeven wordt deels niet geruststellend. Dat de VS opnieuw Israel passeerden en op eigen houtje de vrijlating van Alexander regelden, is opnieuw een teken aan de wand. De regering Trump blijft herhalen dat het een rotsvaste bondgenoot is van de Joodse staat, maar vaart zijn eigen koers wanneer Amerikaanse belangen spelen.
In dat kader moet ook het bezoek van Trump aan het Midden-Oosten gezien worden. Tijdens zijn rondreis deed de Amerikaanse president onder andere Saudi-Arabië, Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten aan. Dat laatste land is al onderdeel van de Abraham-akkoorden, van het eerste wordt vurig gehoopt dat het zich daarbij aansluit. Qatar echter is een tamelijk dubieuze bestemming. Het financiert Hamas en geeft asiel aan zijn leiders, terwijl het daarnaast diep infiltreert in Amerikaanse universiteiten. Als zure kers op de taart gaf het land van bedenkelijk allooi een Boeing 747 cadeau aan de Amerikaanse president.
Tot verbazing van vriend en vijand schudde Trump ook de hand van Ahmed Al Sharaa, president van Syrië. Al Sharaa begon zijn jihadistenloopbaan bij Islamitische Staat, verantwoordelijk voor de dood van talloze Amerikanen. Daarna maakte hij de overstap naar Al Qaeda, de terreurgroep die de aanslagen op 9/11 pleegde. Die terreurdaad kon op de goedkeuring van Al Sharaa rekenen. Zijn terreurachtergrond en zijn onvermogen om moordpartijen op Syrische minderheden te voorkomen zorgen bij buurland Israel voor een diep wantrouwen. Volgens Trump is Al Sharaa echter ‘a handsome guy, strong guy, a fighter.’ Voor veel Amerikanen waren de beelden van de ontmoeting tussen een Amerikaanse president en een voormalig Al Qaeda lid tamelijk surreëel. Veel Israeli’s deelden mee in de scepsis.
Het kan verkeren. De Amerikanen hadden lange tijd een prijs op het hoofd staan van Al Sharaa, nu schudt Trump hem de hand.
Gevaar van isolatie
Voor Israel zijn de kopzorgen reëel. Gedurende de oorlog tegen Hamas heeft het land zich weinig aangetrokken van de kritiek die westerse bondgenoten leverden. Daarmee heeft het met name in Europa een aantal landen van zich afgeduwd. Noorwegen, Ierland en Spanje gingen sindsdien al over op het erkennen van een Palestijnse staat, terwijl inmiddels ook Frankrijk, Engeland en Canada zeggen dat voorbeeld te gaan volgen. Ierland en Spanje sloten zich zelfs al aan bij de genocidezaak die Zuid-Afrika heeft aangespannen bij het Internationaal Gerechtshof.
Israel leunt momenteel volledig op Amerikaanse steun, zeker na de verkiezing van Donald Trump. De flamboyante president gaf Israel ogenschijnlijk een carte blanche in de strijd tegen Hamas. Inmiddels is echter wel duidelijk dat voor de Amerikanen toch echt Amerika op de eerste plaats komt. Als voortduring van de oorlog uiteindelijk de Amerikaanse belangen gaat schaden, is Trump de eerste die Netanyahu zal dwingen er een einde aan te maken.
Nog groter is de bedreiging van een totaal isolement op de lange termijn. Met het negeren van de grieven van westerse bondgenoten loopt Israel het risico zich buiten de internationale gemeenschap te plaatsen. Wanneer de termijn van Trump er over drie jaar opzit en er onverhoopt een democratische president in het Witte Huis komt, staat Israel er totaal alleen voor. De Joodse staat kan zich het niet veroorloven om enkel te leunen op Amerikaanse steun. Linksom of rechtsom zal het in gesprek moeten met zijn kritische bondgenoten.