Hamas en Hezbollah: wie kent ze niet? Het zijn zeer prominente terreurorganisaties. Maar wat weten we eigenlijk van het Volksfront voor de bevrijding van Palestina (PFLP)?
(Fotocredits: Ted Swedenburg op Flickr)
Net als Hamas en Hezbollah is de PFLP een beweging met meer gezichten, waarbij het perspectief (Israelisch of Palestijns) ook sterk bepaalt hoe ernaar gekeken wordt. Het is een politieke organisatie, een fractie/onderdeel van de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie (PLO). Maar ook een terreurorganisatie met een gewapende tak. Net als Hamas en Hezbollah heeft de PFLP ook nog een maatschappelijke tak. De PLFP in zijn geheel staat op de Europese terreurlijst.
Rondom de PFLP is het lange tijd stil geweest, waardoor veel mensen dachten dat de PFLP verzonken was. Maar in 2019 kwam de beweging weer in het nieuws, na de aanslag waarbij Rina Schnerb om het leven kwam. De Israelische regering heeft vervolgens een uitgebreide terreurcel van de PFLP opgerold. Hoe kon het zover komen?
Geschiedenis
We starten hier met een korte geschiedenis van de PFLP. We richten ons in deze geschiedenis vooral op een aantal specifieke zaken, die later weer terugkomen.
De PFLP is opgericht in 1967 door onder meer George Habash, vlak na de voor de Palestijnen desastreus verlopen Zesdaagse Oorlog. De Palestijnen verloren het vertrouwen in de Arabische staten naar aanleiding van deze nederlaag. De PFLP is van oorsprong een zeer links georiënteerde politieke beweging, die sinds 1969 het marxisme-lenisme aanhangt. In de eerste jaren van zijn bestaan is de PFLP vooral berucht geworden vanwege het kapen van vliegtuigen. Daarnaast had de PFLP in zijn beginjaren veel last van afscheidingen. Meerdere keren zijn groeperingen afgesplitst van de PFLP.
Een andere rode draad door de geschiedenis van de PFLP is de haat-liefdeverhouding met de PLO. De PFLP was na Fatah de grootste fractie van de PLO, maar heeft ook periodes gehad waarin ze geen onderdeel is geweest van de PLO. De PFLP heeft een lange geschiedenis in het categorisch afwijzen van betrekkingen met Israel.
Qua standplaatsen heeft de PFLP een roerige geschiedenis gehad. Bij de start van de PFLP was de PFLP vooral actief in Jordanië, net als zoveel PLO-fracties na de oorlog van 1967. Maar in september 1970 ontstond er een conflict in Jordanië, bekend onder de naam “Zwarte September”. Dit conflict liep door tot in 1971 en zorgde het verdrijven van de Palestijnse politieke en gewapende fracties uit Jordanië. De PFLP had hierin een grote rol, door ook openlijk vijandig te zijn en bedreigingen te uiten richt de Hasjemitische heersers in Jordanië.
De Palestijnse fracties werden verdreven naar het zuiden van Libanon. Dat gold dus ook voor de PFLP. Maar uiteindelijk is de PLO en dus ook de PFLP uit Libanon verjaagd. Dat gebeurde in 1982, tijdens de Libanonoorlog. Veel Palestijnen gingen naar Tunesië, maar de PFLP vestigde zich in Damascus, de hoofdstad van Syrië. Dat is sindsdien de bakermat van de PFLP, tot op de dag van vandaag.
Neergang
De neergang van de PFLP is niet heel simpel te verklaren. Palestijnse verkiezingen in 2006 toonden in ieder geval de neergang van de PFLP. Het was een grote overwinning voor Hamas. De PFLP kreeg nauwelijks 4 % van de stemmen.
Volgens sommigen komt het vooral door een groot dilemma, waar de PFLP elke keer weer tegenaan liep: in het framework van PLO zitten, maar tegelijkertijd ook oppositie voeren tegen het leiderschap van Fatah in de PLO.
Wat in ieder geval ook meespeelde in de neergang is het feit dat veel activisten vanuit de PFLP in de jaren ’90 overstapten naar non-gouvernementele organisaties (ngo’s), als een plek om ook oppositie te kunnen voeren tegen Fatah. Maar de ngo’s werden afhankelijk van Europese hulp en de overstap van de activisten was een aderlating voor de PFLP zelf.
Een andere factor die bijdroeg aan de neergang is de depolitisering en professionalisering van de ngo’s. In de jaren ’70 en ’80 startten de linkse fracties met het versterken van hun greep op de Palestijnse maatschappij, door een eigen netwerk van vakbonden en verenigingen op het gebied van landbouw, vrouwen en gezondheid te starten. In het geval van de PFLP ging het om de volgende organisaties:
- Als eerste de “Union Of Agricultural Work Committees” (UAWC), op het gebied van landbouw.
- Als tweede de “Union of Palestinian Women’s Committees” (UPWC), op het gebied van vrouwenorganisaties.
- Als laatste de Union of Health Work Committees (UHWC) op het gebied van gezondheid.
Maar in de jaren 90 ontstond mede door de Westerse steun een proces van depolitisering en professionalisering, waardoor de band tussen de PFLP en de organisaties verwaterde. Toch bleef volgens politicoloog Benoit Challand de band tussen de organisaties en de PFLP wel vaak bestaan, zo betoogt hij ook in een artikel over ngo’s op het gebied van gezondheid, waaronder de UHWC. Saillant detail is dat deze drie organisaties door Israel zijn aangewezen als terreurorganisatie, omdat ze onderdeel zijn van de PFLP. Van oudsher zijn ze in ieder geval altijd gelieerd geweest aan de PFLP.
Als laatste was de neergang ook zichtbaar in de operaties die het Israelische leger uitvoerde. Na het terugtreden van Habash kwam de PFLP in 2000 onder leiding van Abu Ali Mustafa te staan. Op 27 augustus 2001 doodde het Israelische leger Abu Ali Mustafa in een operatie. Het uitschakelen van terroristische leiders was onderdeel geworden van de tactiek van het Israelische leger. Het was echter opvallend dat er daarna nog maar weinig aandacht was vanuit Israel voor PFLP-leiders. Vooral leiders van Hamas, de Al-Aqsa Martelarenbrigade (Fatah) en Islamitische Jihad werden uitgeschakeld.
Er volgde nog wel een zeer prominente aanslag als wraak. De PFLP vermoordde in oktober 2001 de Israelische minister van Toerisme, Rehavam Ze’evi. Maar in de jaren daarna werd het echt stiller rondom de PFLP.
Nieuwe opkomst
Het blijft grotendeels stil, totdat er in 2013 berichten opduiken rondom Iraanse steun die de PFLP zou krijgen. Het hoofdkwartier van de PFLP is nog altijd gevestigd in Syrië en de PFLP heeft Syrië ook altijd gesteund. Daar lijkt de PFLP nu de vruchten van te plukken. Tussen het Syrische regime van Assad en Iran zijn er immers hechte banden. En het lijkt erop dat de PFLP zich in de luwte heeft kunnen ontwikkelen.
In 2019 wordt de stilte letterlijk definitief verscheurd door een bomaanslag, waarbij Rina Schnerb om het leven komt. Haar broer en haar vader raken gewond. In de nasleep van de aanslag ontmantelt Israel een uitgebreid netwerk van terroristen van de PFLP.
De vermoedelijke dader die het explosief heeft laten afgaan is Samer Arbid. Het bijzondere aan deze verdachte is dat hij eigenlijk een dubbelleven leidt: hij had eerst gewerkt bij de Palestijnse ngo Addameer als boekhouder en was ten tijde van de aanslag werkzaam bij de Palestijnse ngo Union of Agricultural Work Committees.
Daarnaast hield Israel ook Walid Hanatshe (ook bekend als Walid Abu Ras, zie link) aan, die de leider zou zijn van de terreurcel. Ook Hanatshe leidde een dubbelleven, hij was namelijk tijdens zijn arrestatie financieel en administratief manager bij de Palestijnse ngo Union of Health Work Committees. De PFLP zelf bevestigde in berichten dat Samer Arbid en Walid Hanatsheh leden van de PFLP zijn. En het gaat dus om twee ngo’s die van oudsher gelieerd zijn aan de PFLP.
Europese steun
En zo ontstaat zicht op een andere potentiële financieringsbron voor de PFLP. Het uitgebreide netwerk van ngo’s waarin veel (oud)PFLP-leden werkzaam zijn. Israel wees onder andere de hierboven genoemde organisaties aan als terreurorganisatie, omdat ze onderdeel zouden zijn van de PFLP en ook Europees hulpgeld dat bedoeld is voor de ngo’s doorsluizen naar de PFLP. Daar kwam veel internationale kritiek op. Het gaat om ngo’s, die ook belangrijke werkzaamheden verrichten. Maar wat als beide beweringen kloppen?
Het is vanuit Nederland lastig te onderzoeken of de beweringen over het misbruik van geld daadwerkelijk kloppen. Het gaat dan om het witwassen van geld, een misdrijf dat gebeurt in het verborgene en waar alleen strafrechtelijk onderzoek in Israel zelf licht op zou kunnen werpen. Maar gezien de diepe corruptie in de Palestijnse maatschappij zou het erg verrassend zijn als alle hulpgelden op de juiste plek terecht zouden komen. Zeker in een maatschappij waarbij terreur en liefdadigheid door elkaar heenlopen, omdat de meeste terreurorganisaties ook een uitgebreide maatschappelijke tak hebben.
De toekomst van de PFLP
De PFLP staat weer op de radar in Israel. Maar nu met twee gezichten: aan de ene kant een terreurorganisatie die fysieke terreuraanslagen pleegt, aan de andere kant mogelijk een netwerk van gelieerde prominente ngo’s, die enerzijds de juridische oorlogsvoering tegen Israel voor haar rekening neemt en anderzijds een financieringsbron is voor de PFLP. Dat klinkt helaas als een realistisch model.