Het is onrustig binnen de Israelische politiek. De radicaalrechtse Itamar Ben Gvir is weer teruggekeerd in de regering, maar dat lijkt juridisch eigenlijk niet te kunnen. De juridisch adviseur die daarop wees, lijkt echter ontslagen te gaan worden. Al eerder vielen uitspraken van haar niet in goede aarde bij Israelische bewindspersonen. Ook het hoofd van de geheime dienst Shin Bet moest onlangs het veld ruimen. Nu blijkt dat hij een onderzoek gestart was naar diezelfde Ben Gvir. Als kers op de taart lekten beelden uit van minister Yitzhak Goldknopf die vrolijk mee stond te dansen op een antizionistisch nummer waarin opgeroepen werd geen dienst te nemen in het leger. Het rommelt in Jeruzalem.
Premier Benjamin Netanyahu heeft de handen vol aan zijn coalitie.
De mond snoeren
Nadat Israel en Hamas in januari van dit jaar een deal sloten die tot een staakt-het-vuren en de vrijlating van gijzelaars leidde, stapte minister van binnenlandse veiligheid Itamar Ben Gvir stante pede uit de regering. Het akkoord noemde hij ‘een capitulatie.’ Tevergeefs riep hij ook Bezalel Smotrich, ideologisch van vergelijkbaar allooi, op om ook uit de regering te stappen. Als Smotrich daar gehoor aan had gegeven zou de coalitie zijn meerderheid in het parlement verliezen, maar zo ver kwam het niet. Nu de oorlog tegen Hamas hervat is, keerde Ben Gvir echter met gezwinde spoed weer terug op zijn post.
Dat laatste kan staatrechtelijk echter helemaal niet, zo stelde procureur-generaal Gali Baharav-Miara in haar rol als juridisch adviseur voor de regering. Al eerder liet zij zich kritisch uit over besluiten van de huidige regering. Dat kwam haar toen al op de spreekwoordelijke strontkar te staan, maar nu lijkt ze definitief het veld te moeten ruimen. Het Israelische kabinet stemde unaniem in met een motie van wantrouwen tegen haar persoon. Dat is de opmaat naar formeel ontslag, dat nog wel tijd in beslag kan nemen. Bovendien zal het besluit hoogstwaarschijnlijk nog worden aangevochten bij de rechter. Het is in ieder geval zorgwekkend dat kritische stemmen binnen de rechterlijke macht het zwijgen op wordt gelegd.
Gali Baharav-Miara, hier in betere tijden met president Isaac Herzog, zal niet lang meer juridisch adviseur voor de regering zijn.
Kop van jut
Het monddood maken van critici of andere onwelgevallige elementen lijkt zich bovendien niet te beperken tot het juridische component van Montesqiueu. Kort nadat het leger een vernietigend rapport uitbracht over het falen van de Israelische veiligheidsdiensten op 7 oktober, werd al bekend dat Shin Bet-chef Ronen Bar de laan uitgestuurd zou worden. De officiële lezing luidt dat hij verantwoordelijk wordt gehouden voor de inlichtingendeceptie, maar het is op zijn minst opvallend dat binnen de politieke gelederen vooralsnog niemand zijn verantwoordelijkheid heeft genomen. Netanyahu en de zijnen wassen hun handen in onschuld, terwijl Bar en eerder IDF-stafchef Herzi Halevi wel moeten vertrekken.
Er lijkt meer aan de hand. Diezelfde Ronen Bar opende onlangs een onderzoek naar Itamar Ben Gvir. Dat richtte zich met name op zijn banden met de verboden Kahanistische beweging en infiltratie van die beweging binnen de nationale politie. Die beweging, vernoemd naar de extremistische Meir Kahane, werd in 1994 verboden in Israel en stond tot 2022 op de Amerikaanse terreurlijst. Een onderzoek daarnaar door de binnenlandse veiligheidsdiensten lijkt dan ook legitiem. Toch lijkt dit het hoofd van de Shin Bet de kop te kosten. Ben Gvir beticht intussen Bar van samenzwering en landverraad en roept op tot zijn gevangenneming. Het congé van de Shin Bet-chef lijkt dan toch ook vooral politiek gemotiveerd; alles om de coalitie bij elkaar te houden.
Shin Bet-chef Ronen Bar (R) moet het veld ruimen.
Broze coalitie
Die coalitie wankelt namelijk. De voortdurende dreigementen van met name de radicaalrechtse elementen Ben Gvir en Smotrich om de coalitie op te blazen doen de onderlinge cohesie geen goed. Netanyahu doe er dan ook alles aan om zijn regering bij elkaar te houden. Het tevreden houden van Ben Gvir, bijvoorbeeld door de oorlog te hervatten en Ronen Bar te ontslaan, is inmiddels een dagtaak geworden voor de Israelische premier. Nu wordt echter ook vanuit andere hoek aan de stoelpoten van het kabinet gezaagd. Opnieuw komen de problemen van binnenuit.
Op een ultraorthodox feestje wist huisvestingminister Goldknopf van de haredipartij Verenigd Torah Jodendom (UTJ) zijn collega’s binnen de regering ernstig in verlegenheid te brengen. Toen een sterk antizionistisch lied werd aangeheven waarin werd gezongen dat men ‘niet gelooft in een regering van ongelovigen’ en ‘niet komt opdagen voor de dienstplicht’, danste en zong de minister vrolijk mee. Dit tot grote woede bij veel Israeli’s en collega-bewindspersonen. Door leden van zowel de coalitie als de oppositie werd opgeroepen tot zijn ontslag. Netanyahu nam echter genoegen met een halfslachtig excuus van de haredileider, die eerst de kritiek nog weg had gewuifd.
Haredileider Yitzhak Goldknopf bracht zijn coalitiegenoten ernstig in verlegendheid op een ultra-orthodox feestje.
Verkeerde afslag
De grilligheid van de huidige Israelische regering blijft problematisch. Coalitiepartijen aan de flanken van het politieke spectrum torpederen het kabinet naar hartenlust wanneer dat hen zelf uitkomt. De radicaalrechtse partijen zijn bereid de coalitie te gijzelen om hun wens om de oorlog voort te zetten door te drukken, haredipartijen leggen de boel lam om het oproepen van hun ultraorthodoxe achterban te verhinderen. Netanyahu is dan ook niet te benijden, maar op dit moment lijken zijn beslissingen vooral gericht op het bijeenhouden van de fragiele coalitie – en dus zijn eigen politieke overleving.
Het landsbelang lijkt zo nu en dan van ondergeschikte betekenis. Dat resulteert opnieuw in grootschalige protesten in heel Israel. Net als eerder bij de juridische hervormingen is het land verdeeld tot op het bot. Die tweespalt komt het land niet ten goede. Destijds had de ruptuur in de samenleving desastreuze gevolgen; het land was zo afgeleid dat Hamas kon toeslaan. De koers van het huidige kabinet drijft opnieuw een wig in de Israelische maatschappij. Dat is op dit moment wel het laatste wat de Joodse staat kan gebruiken.