Verkiezingen in Israel: Partijportret Likoed

In de aanloop naar de Israelische verkiezingen op 9 april publiceert CIDI een serie ‘portretten’ van de verschillende partijen. Likoed is een seculier-rechtse, nationaal-liberale partij.

Iedereen heeft een mening over hem: de Israelische premier Benjamin Netanyahu. Al sinds 2009 bekleedt hij zijn functie en hij wil daar graag vier jaar aan toevoegen. Dat zou hem de langstzittende premier in de Israelische geschiedenis maken.

Netanyahu’s populariteit overstijgt die van zijn Likoedpartij. Voor veel rechtse Israeli’s is hij een held. “Koning Bibi” noemen ze hem weleens: de man die internationaal misschien niet geliefd, maar wel gerespecteerd is. De man die Israel veilig houdt en de economie met zijn beleid deed groeien.

Maar voor een ander groot gedeelte van Israel vertegenwoordigt Netanyahu de verrechtsing van het land. De afgelopen vier jaar regeerde hij uitsluitend met rechtse en religieuze partijen en werd de controversiële natiestaatwet ingevoerd. Veel seculier georiënteerde Israeli’s vrezen dat het maatschappelijk klimaat er onder een nieuw kabinet-Netanyahu opnieuw rechtser en religieuzer op wordt. Dat de omstreden nederzettingenbouw doorgaat en een vredesakkoord met de Palestijnen steeds verder uit het zicht verdwijnt.

Aanklacht
De vorige verkiezingen waren welhaast een referendum over Benjamin Netanyahu. Ook deze verkiezingen dreigen dat te worden. Openbaar aanklager Avichai Mandelblit kondigde aan Netanyahu te zullen vervolgen vanwege drie potentiële corruptieschandalen. Uit de eerste peilingen sinds deze aankondiging blijkt dat weinig rechtse kiezers zich hierdoor zullen laten beïnvloeden. Door de sterke polarisering van het Israelische politieke debat zijn weinig mensen nog geneigd hun opvattingen over Netanyahu te veranderen. Maar zijn tegenstanders zijn, mede vanwege het corruptieschandaal, vastberadener dan ooit om Netanyahu weg te stemmen. Hun hoop: Benny Gantz, voormalig generaal en leider van de nieuwe partij Blauw en Wit.

Achtergrond
De Likoedpartij komt voort uit het revisionistisch zionisme van Ze’ev Jabotinsky, een seculier-rechtse variant op het zionisme. De partij kwam tot stand als fusie van de revisionistisch-zionistische Herut van Menachem Begin en enkele kleinere liberale partijen en won aan populariteit in de jaren ’60 en ’70. Veel kiezers hadden de indruk dat de Arbeidspartij na decennia in de regering tot een vastgeroeste machine was verworden. Bovendien vonden veel Joden uit het Midden-Oosten (Mizrachim) dat de Arbeidspartij te elitair en Ashkenazisch georienteerd was en geen respect toonde voor de Joodse religie en de Mizrachische manier van leven. Dit sentiment leidde uiteindelijk tot de “electorale revolte” van 1977, waarin Likoed met een enorme overwinning de grootste partij werd en Menachem Begin ging regeren.

Vanaf toen werd Likoed vaker regeringspartij en was de partij verantwoordelijk voor het vredesakkoord met Egypte en het teruggeven van de Sinaïwoestijn. Tijdens het sluiten van de Oslo-akkoorden zat de partij in de oppositie en betoonde Benjamin Netanyahu zich fel tegenstander van de ontwikkelingen in het vredesproces. In de jaren 2000 volgde een moeilijke periode voor Likoed, maar vanaf 2009 heeft de partij de weg omhoog weer teruggevonden en leidt zij onafgebroken de Israelische regering.

Agenda
Likoed profileert zich altijd sterk op het thema veiligheid – zowel binnenlands, met betrekking tot het Israelisch-Palestijns conflict, als buitenlands, bijvoorbeeld waar het gaat om Iran. Op economisch gebied is de partij uitgesproken voorstander van een rechts-liberaal beleid, dat met privatiseringen gepaard gaat. De huidige relatief grote sociaal-economische ongelijkheid wordt niet als probleem gezien. Op het gebied van thema’s rondom religie en staat geeft Likoed de voorkeur aan het behoud van de status-quo. Likoed is momenteel sceptisch over de haalbaarheid van een vredesakkoord en geeft geen hoge prioriteit aan het voeren van vredesonderhandelingen met de Palestijnen.

Kiezers
Likoed is populair onder kiezers uit alle lagen van de samenleving, maar trekt in het bijzonder de volgende groepen aan: kiezers die in religieus opzicht “traditioneel” zijn, wat betekent dat ze meestal gelovig zijn en zich aan de belangrijkste religieuze wetten houden, maar niet aan alle wetten; Midden-Oosterse Joden (Mizrachim); kiezers uit de arbeidersklasse en lagere middenklasse; recente immigranten, bijvoorbeeld uit Ethiopië en de voormalige Sovjet-Unie; en kiezers in veelal relatief arme, perifere “ontwikkelingssteden” die in de jaren ’50 zijn gebouwd om de sterke bevolkingsgroei te accommoderen. Veel van deze groepen vertonen een sterke mate van overlap.