Het vredesplan van Trump zet de wereld op zijn kop. Maandenlang stelden critici van Israel dat er meer druk nodig was op het land, om de oorlog te beëindigen. Maar nu zijn de rollen plotseling omgedraaid: Israel is akkoord gegaan met het plan van Trump en de bal ligt bij Hamas. Zelfs de Arabische wereld gaat mee in het plan. Organisaties zoals Amnesty International reageren kritisch op het plan. Het pragmatisme van de Amerikaanse president brengt hen in een dilemma: moeten ze meegaan met deze poging om de oorlog te stoppen of moeten ze principieel blijven in hun kritiek op Israel?
Rode lijn
Het lijkt erop dat de keuze is gemaakt voor de laatste benadering, namelijk principieel blijven. De Rode Lijn demonstratie ging gewoon door. Daarvoor worden argumenten gebruikt die op zich hout snijden. Zo stellen critici van het plan: wat is eigenlijk de stem van de Palestijnen in het plan van Trump? Het punt is echter dat de Palestijnse Autoriteit positief reageerde op het plan van Trump. Bovendien: volgens diezelfde critici is er sprake van een genocide die onmiddellijk gestopt moet worden. Als die mogelijkheid zich aandient, dan is het toch enigszins bevreemdend als er vervolgens wordt gevraagd naar het democratische gehalte van dit plan.
Amnesty maakt zich grote zorgen over het plan, omdat het Israel de toestemming geeft om hard in te grijpen als Hamas niet akkoord gaat. Ook hier geldt weer: naar de letter van de wet is het bezwaar op zich begrijpelijk. Maar wie kijkt naar de politieke realiteit moet toch snappen dat dit een nuttig drukmiddel kan zijn tegen Hamas. We horen Amnesty ook niet over het feit dat Hamas überhaupt de democratie heeft afgeschaft in Gaza, de oorlog is gestart op 7 oktober 2023 en die oorlog blijft voeren over de rug van de inwoners van Gaza.
Juristen versus pragmatisten
Wat hier lijkt te botsen, dat zijn twee wereldbeelden. Aan de ene kant het wereldbeeld waarin alle staten zich aan het internationale recht moeten houden, aan de andere kant het radicale pragmatisme van president Trump. Dit pragmatisme komt niet uit de lucht vallen: het lukt de VN maar niet om slagvaardig op te treden, omdat veel grote landen volledig lak hebben aan die orde en gewoon hun eigen gang gaan.
Maar in het geval van Israel is de VN wel actief. De enorme hoeveelheid rapporten en uitspraken wijzen steeds meer één kant uit: Israel had zich volgens een advies van het Internationaal Gerechtshof uit juli 2024 eigenlijk al moeten terugtrekken uit Gaza, de Westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem. Dat is ook de boodschap van Amnesty International. Vanuit het oogpunt van pragmatisme is dat een waanzinnig idee: wat zou er gebeuren als Israel zich plotseling terug zou trekken? Bovendien is het gebaseerd op een zeer selectieve lezing van het internationaal recht.
Hoe hypocriet dat uitpakt, dat zien we als we kijken naar welke landen voorstander zijn van een harde aanpak van Israel: Turkije, China en Rusland stelden allemaal in september 2024 dat Israel binnen een jaar zich moest terugtrekken. Maar het zijn allemaal landen die ook andere gebieden bezetten. Dat wegzetten als een whataboutisme is te simpel. Het gelijkheidsbeginsel is een cruciaal beginsel in het recht: gelijken gevallen moet gelijk aangepakt worden.
Vrede
Het uiteindelijke doel is toch dat er vrede komt in Gaza en Israel. Om dat te kunnen bereiken is er soms toch een dosis pragmatisme nodig. Dat dit mogelijk is, dat laten Arabische landen juist zien. Hun retoriek tegen Israel is stevig en ze doen net zo goed mee in de rechtszaken tegen Israel. Maar tegelijkertijd kiezen ze nu pragmatisch om het plan van Trump te steunen, om ervoor te zorgen dat er nu in ieder geval rust ontstaat. Wellicht kan dat een inspiratie zijn voor alle critici van Israel in ons land.