Waarom de ‘Chamets-discussie’ zo essentieel is

IN ISRAEL / Door: HANNA LUDEN / 6 apr 2022 YAMINA

Vanochtend stuurde Knesetlid Idit Silman een brief aan de Israelische premier en tevens leider van haar eigen partij Yamina, waarin zij aangeeft geen lid meer te blijven van de coalitie. Hierdoor verliest de coalitie zijn meerderheid, en komt op precies de helft van het totaal aantal zetels in de Knesset te staan. Silman laat de coalitie bevend achter en stelt dat haar waarden niet meer conform de waarden van de regering Bennett/Lapid zijn. Dit heeft alles te maken met de zogenaamde ‘Chamets-discussie’. Wat is dat? En waarom is die ‘Chamets-discussie’ zo belangrijk?

Idit Silman Foto: Wikimedia Commons

De strijd over koosjer eten in de ziekenhuizen is een voorbeeld van de discussie in Israel tussen diegenen die uitingen van de Joodse religieuze wetten in het openbare leven en in openbare gebouwen en instituties willen zien en anderen, die deze uitingen privéaangelegenheiden vinden.

Hoewel Silman het in haar brief niet expliciet noemt, is de directe aanleiding voor haar vertrek de strijd om de ‘Chamets’, gerezen brood en andere deegwaren. Joden eten tijdens de acht dagen van Pesach alleen matses. De discussie is echter breder. Het gaat over het recht van de overheid om in de privésfeer van de burger te interveniëren.  

Enkele jaren geleden werden bij ziekenhuizen deze posters opgehangen.

In een kortgeding eiste enkele Israeli’s het recht om ook met Pesach zelf hun dieet te bepalen, zij wilden geen bemoeienis en beperkingen. Dit nadat er in hun tassen op Chamets door bewakers werd gecontroleerd. Uiteindelijk kregen zij gelijk van de rechter. Die bepaalde dat de ziekenhuizen hen niet mochten controleren. De openbare ziekenhuizen in Israel houden koosjere keukens, met het oog op de velen die graag koosjer eten. Met Pesach betekent dit geen Chamets: geen brood en geen algemene deegproducten zoals Pasta, en koekjes. De grote supermarkten verkopen deze producten ook niet. Matses zijn – anders dan in Nederland – tijdens de acht dagen van Pesach in feite een broodvervanger.

Openbaar leven herkenbaar Joods

Wie in Israel is geweest, heeft ongetwijfeld de bijzondere sjabbat-sfeer gemerkt. Vanaf een uur of drie op vrijdag rijden er geen bussen. Deze beginnen weer als het donker is op zaterdagavond. In de supermarkten zijn de melk- en vleesproducten strikt gescheiden. In veel hotels is er slechts een ‘warme plaat-maaltijd’ op sjabbat. De discussie hieromtrent is hevig. Heftig, omdat ook in Israel is de meerderheid van de Joden niet religieus, en velen willen wel naar een restaurant gaan op sjabbat, of met het openbaar vervoer naar het strand. Tegelijkertijd vinden velen van hen het Joodse karakter van de staat belangrijk. De meningen over wat dit inhoudt en hoe ver dit moet gaan in de privé sfeer, verschillen echter.

In de vorige regering dreigde religieuze coalitiepartijen Verenigd Tora Jondendom en SHAS de stekker eruit te trekken als men door zou gaan met onderhoudswerkzaamheden voor de treinen op sjabbat. De regering Rabin is in 1976 gevallen vanwege het schenden van de sjabbat, en een vergelijkbaar lot dreigde ook de regering Barak in 1999, toen omdat men grote turbines voor de Elektriciteitscentrale op sjabbat wilde vervoeren zodat het wekelijkse verkeer er minder last van zou hebben. Dit is te vergelijken met wegwerkzaamheden op zondag in Nederland.

Of de huidige regering gaat vallen is nog de vraag, even als de vraag of het Chametsprobleem voor Silman een excuus of de werkelijke reden is geweest. De principiële discussie is echter existentieel voor veel Israeli’s. Het gaat hierbij over de identiteit van de staat en zijn inwoners.