Afgelopen vrijdag vonden er gesprekken plaats tussen de Verenigde Staten en de Islamitische Republiek Iran in Oman. De Amerikaanse inzet was hoog, de Iraanse bereidheid tot concessies laag. Het is de vraag of verdere gesprekken nog iets gaan opleveren. Een diplomatieke oplossing is nog niet uitgesloten, maar begint wel een steeds moeilijker verhaal te worden. Intussen dringt Israel erop aan bij Trump om de huid duur te verkopen en niet akkoord te gaan met een slechte deal. Mocht de diplomatieke weg definitief op een dood spoor belanden, welke militaire opties hebben de Amerikanen dan?
Met CSG-3 in de Arabische Zee hebben de VS alle mogelijkheid om Iran hard te raken. Vanaf het vliegdekschip USS Abraham Lincoln kunnen F/A-18’s en F-35’s de mullahs veel pijn doen.
Mijlenver uit elkaar
Vorige week berichtten we al over de gesprekken die plaats zouden vinden tussen Washington en Teheran. Daarbij wezen we ook op de hoge inzet van de Amerikanen. Het eisenpakket dat in Oman op tafel werd gelegd was niet mals. Het Iraanse regime zou zijn nucleaire aspiraties voorgoed moeten opgeven, het ballistisch raketarsenaal moeten inperken en de steun aan terreurbewegingen moeten opgeven. Toen al concludeerden we dat de kans nihil is dat de mullahs daarmee akkoord zouden gaan. Die drie elementen vormen samen namelijk de kern van de Iraanse defensiestrategie. Het opgeven van al deze pilaren zou betekenen dat het regime elke vorm van afschrikking verliest.
Het is dan ook niet verrassend dat Teheran de Amerikaanse eisen resoluut van tafel heeft geveegd. Het wenst niet eens te spreken over de ballistische raketten en steun een terreurgroepen, maar weigert ook op het punt van zijn nucleaire programma al te veel mee te bewegen. Evenwel zegt het regime door te willen gaan met de onderhandelingen. Het eist in ruil voor beperkingen op nucleair gebied forse sanctieverlichting. Daarmee zouden de ayatollahs zichzelf ademruimte verschaffen, omdat dan de totaal geïmplodeerde economie enigszins uit het slop zou kunnen worden gehaald. Een (beperkte) deal zou voor het Iraanse regime de beste uitkomst zijn.
De mullahs bereiden zich voor op oorlog
Teheran heeft echter ook duidelijk gemaakt dat het klaar is voor een gewapend treffen. Het regime hoopt met – soms megalomane – dreigementen kracht in plaats van zwakte uit te stralen richting de Amerikanen. Centraal binnen de aanvalsplannen staat de inzet van ballistische raketten. In de twaalfdaagse oorlog vuurde het regime enkele honderden raketten af op Israel en een handvol op een Amerikaanse basis in Qatar. Mocht er een nieuwe oorlog uitbreken, dan is Teheran voornemens om zijn voorraad van zo’n tweeduizend middellangeafstandsraketten aan te wenden om opnieuw Israelische steden te raken en zijn nog grotere arsenaal aan raketten voor de kortere afstand te gebruiken voor het bestoken van Amerikaanse bases in de regio.
Daarnaast zou het regime gebruik maken van cyberaanvallen op de Verenigde Staten en regionale bondgenoten van Washington. Proxybewegingen als Hezbollah in Libanon, de Jemenitische Houthi’s en sjiitische milities in Irak zouden bovendien de aanval moeten openen Israel en Amerikaanse doelen, om verdedigingssystemen uit te putten. Om de afweersystemen van de Israeli’s en Amerikanen verder te overbelasten zouden de Iraanse strijdkrachten enorme hoeveelheden raketten en drones tegelijk afvuren, wat de kans op onderscheppen zou moeten verkleinen. Om nog veel verder te escaleren zou de Islamitische Republiek de Straat van Hormuz blokkeren, waar veel olietransport doorheen gaat. De gevolgen voor de wereldeconomie daarvan zouden niet gering zijn.
In een notendop is dat het plan van het Iraanse regime om een oorlog met de VS vol te houden. Het weet dat het in een conventioneel conflict geen partij is voor de Amerikaanse militaire overmacht, maar hoopt dat het de VS lang genoeg kan frustreren om het uit te zingen tot een wapenstilstand. In Teheran weet men dat Trump absoluut niet van plan is een oorlog zoals in Afghanistan of Irak te beginnen, waar Amerikaanse troepen respectievelijk bijna twintig en bijna tien jaar aanwezig bleven. Zo’n achtduizend Amerikaanse militairen verloren het leven in die conflicten. Trump wil dat ten koste van alles vermijden en is altijd bijzonder kritisch geweest op die twee oorlogen.
De VS staan paraat
Washington zit zelf ook allerminst stil. De twaalfdaagse oorlog kwam ten einde met een Amerikaanse aanval op de nucleaire kroonjuwelen van het Iraanse regime, in een operatie die tot in de puntjes voorbereid was over een periode van vijftien jaar. De Islamitische Republiek geldt al sinds zijn bestaan als een vijand van de VS, vooral omdat de mullahs daar zelf op aangestuurd hebben. Het Pentagon heeft dan ook genoeg aanvalsscenario’s uitgetekend voor een confrontatie met de theocratie die al sinds 1979 zweert om de Verenigde Staten te vernietigen.
Op het moment dat Trump dreigde met militaire interventie, ten tijde van de ongekend wrede onderdrukking van de Iraanse protesten tegen het regime, waren de middelen daarvoor echter niet aanwezig. Dat was een van de belangrijkste redenen om een luchtaanval op het laatste moment te annuleren. Inmiddels een maand later is van die materiële beperkingen geen sprake meer. De carrier strike group (CSG) USS Abraham Lincoln is al gearriveerd in de Arabische Zee. Zo’n CSG, waarvan een vliegdekschip de kern vormt, is noodzakelijk voor het uitvoeren van aanhoudende aanvallen in regio’s ver verwijderd van Amerikaans grondgebied. Trump dreigt nu tevens met het sturen van een tweede CSG naar het Midden-Oosten, waarmee hij de druk flink opvoert.
Daarnaast is er veel materieel verplaatst naar Amerikaanse bases in de regio. Het gaat daarbij onder andere om gevechtsvliegtuigen, brandstof- en transporttoestellen en luchtafweer. Geavanceerde systemen als de Patriot en THAAD moeten voor bescherming zorgen van Amerikaanse militaire bases en die van regionale bondgenoten, waarmee geanticipeerd wordt op een reactie van het Iraanse regime. Patriot is geschikt voor het onderscheppen van voornamelijk laagvliegende projectielen en drones, THAAD voor het uitschakelen van ballistische raketten op grote hoogte.
Beslissende slag
De enorme opbouw van oorlogsmaterieel doet vermoeden dat Trump op zijn minst bereid is om over te gaan op serieus militair ingrijpen. Met het verplaatsen van zo veel middelen naar het Midden-Oosten kan geconcludeerd worden dat dit verder gaat dan alleen het creëren van afschrikking waarmee het Iraanse regime tot een deal gedwongen moet worden. Alle voorbereidingen voor een gewapend treffen zijn genomen. Het is echter nog geen gelopen race dat het ook daadwerkelijk tot een oorlog komt. Wel is duidelijk dat Trump aanstuurt op een definitieve oplossing voor het Iraanse vraagstuk.
Bovendien wordt er van alle kanten ingepraat op de Amerikaanse president. De Turkse dictator Recip Erdogan is uitgesproken tegenstander van militaire actie tegen Teheran en probeert Trump, met wie hij warme banden onderhoudt, te overtuigen daarvan af te zien. De Saudi’s waren dat eerst ook, maar lijken hun felle bezwaren inmiddels wat meer af te zwakken. Israel was een maand geleden nog tegen een aanval, maar is honderdtachtig graden gedraaid. Destijds was de luchtverdediging nog niet optimaal voorbereid op Iraanse vergelding, maar inmiddels is dat probleem verholpen. De Israeli’s proberen Trump nu dan ook te overtuigen juist wel tot militair ingrijpen over te gaan, omdat zij een deal met het Iraanse regime als zinloos beschouwen.
Netanyahu heeft Trump ogenschijnlijk nog niet kunnen overtuigen. De Amerikaanse president wil diplomatie nog steeds een kans geven. De terughoudendheid om tot militair optreden over te gaan heeft alles te maken met het voornoemde feit dat Trump een definitieve oplossing wil. Omdat de bereidheid er niet is om grondtroepen in te zetten, is het erg lastig om met militair geweld een beslissende overwinning te behalen. Met luchtaanvallen alleen is het schier onmogelijk om het Iraanse regime omver te werpen.
Strategisch dilemma
Aan niet aanvallen zijn echter ook risico’s verbonden. Enerzijds zou het gunstig zijn voor het Iraanse regime, dat zal wijzen op zijn raketten en terreurbondgenoten als bewijs voor hun afschrikwekkende werking ten opzichte van de VS en Israel. Anderzijds zou het uitblijven van militaire interventie de geloofwaardigheid van de Verenigde Staten en Trump persoonlijk flink aantasten. Want, wat zijn de dreigementen van het Witte Huis nog waard als er nu niet wordt ingegrepen? Zoiets kan ook uitstralen naar bijvoorbeeld Oekraïne, dat zijn toch al broze vertrouwen in Amerikaanse veiligheidsgaranties dan ook niet bepaald zou versterken.
Operationeel gezien zijn de uitdagingen niet onoverkomelijk. De raketten en drones van het Iraanse regime kunnen schade aanrichten aan Israel en Amerikaanse bases in het Midden-Oosten. Vooral het THAAD-luchtafweersysteem, hoe effectief ook, kampt met munitiebeperkingen. Desalniettemin reikt de Iraanse dreiging niet veel verder dan dat. De terreurbewegingen die de mullahs tot hun bondgenoten kunnen rekenen liggen goeddeels in puin en kunnen naar verwachting geen significante schade aanrichten.
De conventionele capaciteiten van de Iraanse strijdkrachten lopen ver achter ten opzichte van het Amerikaanse en Israelische leger. Met iets meer dan een half miljoen actieve militairen is het leger van de Islamitische Republiek niet klein, maar als gevolg van decennia aan sancties kampt het met sterk verouderd en ronduit obsoleet materiaal. Het land beschikt niet over een luchtmacht die ook maar iets zou kunnen betekenen in een oorlog met de VS en Israel. De Iraanse toestellen komen uit de jaren zeventig van de vorige eeuw en zijn totaal niet opgewassen tegen moderne gevechtsvliegtuigen als de F-35, F-15, F/A-18 en F22. Naar verwachting zouden de Iraanse kisten niet eens opstijgen.
De luchtafweer is eveneens vrijwel irrelevant gebleken. Dankzij warme banden met de Russische dictator Poetin beschikte de Islamitische Republiek wel over een aantal S-300 batterijen, maar daar is weinig van over. Israel vernietigde eerder al het gros van de exemplaren op Iraans grondgebied, terwijl de installaties die het wel overleefden tijdens de twaalfdaagse oorlog totaal ineffectief bleken tegen de stealth-technologie van de Israelische en Amerikaanse toestellen. In een nieuwe oorlog ligt het dan ook in lijn der verwachting dat het Iraanse regime weinig tot niets kan doen om luchtaanvallen te voorkomen.
De uitdaging voor Washington is vooral strategisch. Wegen de risico’s van een militaire operatie tegen het Iraanse regime op tegen de mogelijke voordelen? Een aanval waarbij het ayatollahbewind uiteindelijk in het zadel blijft, doet uiteindelijk meer goed dan kwaad voor de strategische belangen van de VS. Trump zal waarschijnlijk alleen toeslaan als en wanneer hij denkt dat militair optreden vrijwel zeker leidt tot een definitieve oplossing voor het vraagstuk Iran. Tot die tijd zal het Iraanse volk geduld moeten betrachten.