Beschouwing: op de dag van de vijfde verkiezingen maken de Israeli’s zich op voor een zesde ronde

IN ISRAEL / Door: HANNA LUDEN / 1 nov 2022 KNESSET NETANYAHU VERKIEZINGEN

Vandaag kiest Israel de 25e Knesset, de vijfde verkiezingen in slechts drie en half jaar tijd. Zal de uitkomst van vandaag Israel eindelijk uit deze politieke impasse halen, of moeten de Israelische burgers zich al voorbereiden op weer een volgende ronde?

Sinds de val van de regering-Bennett, afgelopen juni, geven de peilingen een consistent beeld. Naar verwachting zal het zogenaamde ‘Bibi-kamp’, de groep partijen die loyaal zijn aan Netanyahu, net geen meerderheid halen vandaag. Zij blijven in de peilingen steken op 60 zetels, precies de helft van het aantal zetels in het Israelische parlement, de Knesset. Het gaat om de lijsten Likoed (in de peilingen 31-34 zetels), de beide orthodox-Joodse partijen Shas en Verenigd Torah Jodendom (samen 15 zetels) en de extreemrechtse Nationaal Religieuze Lijst, waarin meerdere extremistische partijen zijn samengegaan. De nummer 1 van deze partij, Smotrich, kreeg tijdens zijn bezoek aan Engeland te horen dat de Board of Deputies of British Jews grote afstand van hem nam.

De extreemrechtse politicus Ben Gvir, populair onder grote groepen jonge stemmers, staat emigratie van Arabische Israeliërs voor. Hij is aanhanger van de vermoorde ultranationalistische politicus Meir Kahane. Likoed vreest dat deze partijen veel stemmen van hen zal winnen. In de peilingen staan zij op 12-14 zetels; in de huidige Knesset hebben zij zes zetels.

Het ‘anti-Bibi kamp’ telt partijen van een breder politiek spectrum. Van links (Meretz en de arbeidspartij Avoda) naar liberaal-midden (Yesh Atid, de partij van demissionair premier Lapid), de centrumrechtse partij van ex-stafchef Gantz en de rechtse partij Israel Ons Huis van minister van Financiën Lieberman. Zij zijn tevens onderdeel van de huidige (demissionaire) coalitie, samen met de islamitische partij Ra’am. Deze coalitie telt in de huidige Knesset momenteel 59 zetels. De regering viel na vertrek van enkele leden van het inmiddels gesneuvelde Yamina, onder leiding van voormalig premier Bennett. In de meest recente peilingen staan deze partijen samen op 56 zetels.

De resterende vier zetels gaan naar de Arabische partijen. De Verenigde Arabische Lijst telde in de vorige Knesset zes zetels verdeeld over drie partijen. Dit keer zijn zij opgesplitst. De seculiere, antizionistische partij Balad staat in de peilingen onder de kiesdrempel, maar zou kunnen verrassen; de andere twee lijsten, Ra’am enerzijds en Hadash-Ta’al anderzijds schommelen rond de kiesdrempel van vier zetels.

Kiesdrempel en opkomst onder Arabische Israeli’s invloedrijke factor

De spanning om de kiesdrempel te halen treft ook de rechts-nationalistische partij onder leiding van minister Shaked van Binnenlandse Zaken. Zij profileert zich als verantwoord alternatief voor de partij van Smotrich en Ben Gvir. Shaked verklaart onderdeel te zijn van ‘het rechtste kamp’; wel heeft zij een zeer slechte verhouding met Netanyahu. Shaked zegt te streven naar een regering van nationale eenheid. Een streven dat ook bij Benny Gantz, nu minister van Defensie, leeft. Gantz zou wel met de Likoed in zee willen, maar in tegenstelling tot Shaked sluit hij samenwerking met Likoed-leider Netanyahu uit. Dit vanwege de rechtszaken tegen Netanyahu waarin hij voor corruptie wordt aangeklaagd, maar ook vanwege een eerdere nare regeringservaring tussen de twee. Gantz positioneert zich bovendien als de enige uit het ‘anti-Bibi kamp’ die ook met de orthodoxe partijen zou kunnen samenwerken.

De verkiezingen van vandaag zouden kunnen worden beslist door de enkele tienduizenden zwevende kiezers, hoewel uit onderzoek blijkt dat zij vooral binnen het eigen ‘kamp’ zwevende zijn. Analisten denken daarom dat de uitslag vandaag beslist zal worden door de Arabische kiezer. In de zomer leek het animo onder hen om überhaupt te gaan stemmen laag – zo’n 44 procent, maar in de afgelopen dagen lijkt de belangstelling onder deze groep te groeien. Hun opkomst wordt nu geschat op 50 procent. Aangezien Arabische Israeli’s zo’n 20 procent van de bevolking uitmaken, kan hun stem beslissend zijn. Dat weten ook de leiders van de andere partijen. Demissionair premier Lapid heeft daarom de Arabische Israeli’s gericht oproepen te gaan stemmen. Likoed probeert ook specifiek Arabische mensen uit hun achterban te bereiken die eerder niet zijn gaan stemmen. Als het inderdaad zo’n nek-aan-nek race zal worden, zullen we de echte uitslag pas weten nadat de zogenaamde ‘dubbele enveloppen’ zijn geteld. Dit zijn de stemmen van mensen die niet vanuit hun toegewezen kiesadres hebben gestemd. Echter kan de uitslag van deze telling tot één week na de verkiezing duren.

Laatste kans Netanyahu?

Of Israel erin zal slagen de impasse waarin het al bijna vier jaar verkeert te doorbreken is dus ver van zeker. Als de peilingen kloppen zal dit niet gebeuren. Wellicht dat een verrassende actie van president Herzog hier een doorbraak in kan forceren. De wet schrijft voor dat hij één Knessetlid de opdracht moet geven tot een formatie te komen. Gewoonlijk doet hij dat na consultatie en kiest hij de persoon die de meeste Knessetleden achter zich heeft. Aangezien de Israelische wet ook tijdvakken voor de consultatie en het formatieproces bepaalt kan dit niet eeuwig duren. Ingewijden denken dat deze verkiezingen voor Netanyahu de laatste kans op het premierschap zouden kunnen betekenen. Als hij er deze keer er niet in slaagt een coalitie te vormen, zal hij de (tot nu toe zeer loyale) steun van zijn orthodoxe partners verliezen, en wellicht ook dat van een deel van zijn eigen partijgenoten.

Hopelijk leiden de verkiezingen van vandaag tot een onverwachte doorbraak. Mochten de peilingen echter kloppen, dan kunnen de Israelische burgers zich nu al voorbereiden op een zesde ronde in deze bittere strijd.

 

Op woensdag 2 november, de dag na de verkiezingen, organiseert CIDI een ‘verkiezingslunch’ met Carrie Keller-Lynn, politiek en juridisch correspondent van The Times of Israel. Zij praat ons bij over de laatste exitpolls en geeft een uitgebreide analyse over de ontwikkelingen en de coalitiemogelijkheden. Zoom lezing om 12:30 – 13:30 uur Nederlandse tijd – kijk mee en stel vragen!