Afgelopen weekend zagen we een gemaskerde man in gevechtskleding die een Israelische vlag verbrandde. Dat ging gepaard met veel Arabische leuzen. Een tafereel dat niet zou misstaan in een land in het Midden-Oosten. Het punt is echter dat het plaatsvond in Amsterdam. Helaas biedt ons strafrecht geen aanknopingspunten om dit aan te pakken, maar maatschappelijk gezien is het toch vijf voor twaalf. Het gaat om een zorgelijke trend. Want de vraag is niet: gaat dit ontaarden in geweld, maar wanneer?
Strafrecht
Het tafereel vond plaats tijdens een demonstratie die georganiseerd is door de Palestijnse Gemeenschap in Nederland. De man die de vlag in brand stak had een uniform aan dat sterk lijkt op de uniformen van Hamas en Palestijnse Islamitische Jihad. Maar ons strafrecht biedt helaas geen soelaas. Zijn daden vallen namelijk niet onder enig strafbaar feit. Het OM daarop bekritiseren heeft dan ook niet zo veel zin. Dit betekent overigens absoluut niet dat het gedrag niet laakbaar is. Daarop wees burgemeester Halsema ook nog: het verbranden van de vlag is onacceptabel.
De vraag is sowieso: heeft strafrechtelijk optreden hier wel de voorkeur? Gezien de Nederlandse terughoudendheid ligt een keihard justitieel optreden hiertegen niet voor de hand. Maar van deze groep gaat wel daadwerkelijk dreiging uit. Er zijn meerdere factoren in het spel die maken dat we deze dreiging wel degelijk serieus moeten nemen.
Eerdere uitbarsting
Een belangrijke aanwijzing hiervoor zijn de Maccabi-rellen in november vorig jaar. Voor justitie kwam het blijkbaar volledig onverwacht, maar in zeer korte tijd wisten groepen daders tientallen Israelische fans van Maccabi te mishandelen. De strafprocessen lieten zien hoe de haat tegen Israel al giste in Telegram-groepen, waarin jongeren elkaar opjutten om geweld te gebruiken. De geweldsuitbarsting liet zien hoe klein de stap naar het daadwerkelijk inzetten van geweld dan is.
In de processen gaven de daders aan dat zij verbolgen en boos waren vanwege de vermeende genocide in de Gazastrook. Deze boosheid is een tweede factor. Die richt zich niet alleen op Israelische voetbalfans. Ook Nederlandse politici en ook Nederlanders die Israel steunen kunnen zomaar het slachtoffer worden. Want in de afgelopen maanden wordt voortdurend herhaald dat zij ‘medeplichtig zijn aan genocide.’
Een laatste factor is de openlijke steun voor bewegingen, die toch echt op de Europese terreurlijst staan. Sympathie uitspreken voor de PFLP, de Palestijnse Islamitische Jihad en Hamas is niet meteen een probleem in Nederland. Met enige regelmaat zien we bijvoorbeeld vlaggen van de PFLP. Ook hier ontbreekt het aan strafrechtelijk instrumentarium om op te treden. Het herinnert ons aan het belang van het snel invoeren van het verbod op terreurverheerlijking.
Gemeenschap
Helaas lijkt het erop dat een serieus gesprek over deze dreiging pas mogelijk is nadat er een grens wordt overschreden. Het is vermoedelijk een kwestie van tijd voordat deze haat een concreet gevolg gaat krijgen, in de vorm van daadwerkelijk geweld.
Wie goed kijkt, ziet de samenleving hiermee worstelen. Overheden zoals gemeente Amsterdam en Rotterdam creëren gespreksgroepen voor ambtenaren, om de frustratie over de Gazastrook te kanaliseren. Maar de woede lijkt onstuitbaar. Bovendien zijn er duizenden boze jongeren die geen baan hebben bij de overheid. Hoe moet die woede bij hen gekanaliseerd worden? Hier zouden lokale gemeenschappen een grote rol kunnen spelen. Maar dat lijkt niet te gebeuren. Moskeekoepels zoals K7 stellen juist dat de overheid meer moet benadrukken dat er sprake is van genocide in de Gazastrook en hier tegen op moet treden. Over de Maccabi-rellen schreef de koepel begin november vorig jaar dat de ‘escalatie direct samenhing met de politieke context en niet werd gedreven door antisemitisme.’ Wie de appjes leest in de deelden kan dit toch niet serieus meer nemen. Honderden individuen deelden hier antisemitische opmerkingen en jutten elkaar op. Natuurlijk speelt de politieke context mee, maar het was volledig vermengd met antisemitisme.
Het wordt tijd voor een serieus gesprek over deze woede en het gevaar hiervan voor de samenleving. Dat gesprek zal moeten plaatsvinden met de mensen die de woede ervaren. De oplossing hiervoor zal ook bij henzelf vandaan moeten komen.